Quan hệ Nhật Bản - Philippines lại ghi thêm một dấu mốc mới với việc Nhật Bản ký một thỏa thuận nhằm cung cấp thiết bị quân sự cho Philippines - thỏa thuận quốc phòng đầu tiên giữa Nhật Bản và một nước thành viên ASEAN. Thỏa thuận này được cho sẽ mang lại lợi ích nhân đôi cho Nhật Bản phù hợp với chính sách can dự nhiều hơn vào Đông Nam Á.

Hợp sức tạo liên minh

Thỏa thuận cung cấp thiết bị quân sự của Nhật Bản cho Philiipines là một dấu hiệu mới nhất cho thấy sự “xích lại gần nhau” trong mối quan hệ giữa hai đối tác đang ngày càng chặt chẽ ở châu Á. Mặc dù chưa có thông tin chi tiết nhưng nhiều khả năng Nhật Bản sẽ cung cấp máy bay tuần tra P3-C và các thiết bị radar liên quan - những mặt hàng xuất khẩu tiềm năng của Tokyo - cho Philippines.

Loi ich nhan doi - Anh 1

Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe và Tổng thống Philippines Benigno Aquino. Ảnh: AP

Giới chức Philippines khẳng định thỏa thuận này “không nhằm chống lại bất cứ quốc gia nào” mà đơn giản là nhằm giải quyết những thiếu hụt cần được bù đắp về năng lực quân sự do thiếu được đầu tư của Philippines.

Dĩ nhiên, một động thái hợp tác an ninh giữa Nhật Bản và Philippines dễ liên tưởng đến một “cái bắt tay” nhằm đáp trả sự hung hăng của Trung Quốc trên biển Hoa Đông và Biển Đông. Điều này cũng có cơ sở bởi sau các âm mưu bành trướng của Trung Quốc trên biển Đông, Tổng thống Philippines Benigno Aquino hồi cuối năm ngoái đã cam kết sẽ xây dựng một lực lượng vũ trang hùng mạnh và có năng lực hơn để đối phó với các thách thức trên biển.

Muốn làm được điều này, ngoài việc nhờ Mỹ, Philippines giờ đây phải tìm đến Nhật Bản. Còn với Tokyo, chính phủ của Thủ tướng Shinzo Abe tỏ ra “đồng cảm” bởi đất nước “mặt trời mọc” cũng ở hoàn cảnh tương tự Philippines khi Trung Quốc ngày càng quyết liệt trong tranh chấp chủ quyền quần đảo Senkaku/Điếu ngư.

Để chia sẻ sự đồng cảm ấy, thời gian gần đây, sự hợp tác giữa hai nước, đặc biệt trên khía cạnh an ninh đã có những chuyển biến “trông thấy” trên cơ sở mối quan hệ đối tác chiến lược được ký kết năm 2011.

Trở lại thỏa thuận cung cấp thiết bị quân sự cho Philippines, trước đây, Nhật Bản từng ký kết thỏa thuận tương tự với Mỹ và Australia nhưng đây là lần đầu tiên với một quốc gia Đông Nam Á. Điều này không chỉ thể hiện sự ủng hộ chính quốc phòng của Philippines mà còn cho thấy chính sách ưu tiên của Nhật Bản với “người bạn mới” ở Đông Nam Á.

Còn với Philippines, giới quân sự nước này cũng không loại trừ việc đạt được một thỏa thuận về định Thăm viếng Quân sự (VFA) cho phép Nhật Bản sử dụng các căn cứ quân sự trên lãnh thổ Philippines, việc này cho đến nay chỉ được Manila dành cho Mỹ. Các nhà quan sát cho rằng, rất có thể Nhật Bản và Philippines sẽ tiến tới có thể thành lập một liên minh quân sự và việc đạt được các thỏa thuận về quân sự sẽ là “bước đệm” cho tương lai ấy.

Nhật thể hiện vai trò lớn hơn ở Đông Nam Á

Thỏa thuận chuyển giao thiết bị quân sự của Nhật Bản cho Philippines được cho sẽ mở đường cho các thỏa thuận an ninh quốc phòng tương tự với các nước trong khu vực Đông Nam Á. Điều này hoàn toàn có thể xảy ra khi các quan chức quốc phòng Nhật Bản cũng đang đàm phán để sớm ký kết một hiệp định chuyển giao thiết bị quân sự cho Malaysia và Indonesia.

Loi ich nhan doi - Anh 2

Các tàu chiến của Nhật Bản duyệt đội hình ở Vịnh Sagami năm 2015. Ảnh: AFP.

Việc Nhật Bản tăng cường xây dựng năng lực an ninh cho một số nước trong khối ASEAN diễn ra trong bối cảnh an ninh biển Đông ngày càng bị đe dọa với những hành động lấn tới của Trung Quốc. Nhật Bản muốn lập một loạt liên minh với các nước Đông Nam Á nhằm tạo một vòng vây xung quanh Trung Quốc với một mục đích cao nhất là kiềm chế sức mạnh cũng như tham vọng bành trướng trên biển của Bắc Kinh.

Ngoài lý do vì tranh chấp lãnh thổ, Nhật Bản không tránh khỏi sự lo lắng và bất an trước một nước láng giềng Trung Quốc ngày càng mạnh ở gần mình và là đối thủ đáng gờm trong cuộc đua tranh giành ảnh hưởng trong khu vực.

Tháng 2 năm ngoái, Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản tuyên bố cân nhắc triển khai máy bay và tàu tuần tra tại Biển Đông cùng với Mỹ. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, nếu có trở thành hiện thực, sự hiện diện quân sự của Nhật Bản không thể diễn ra thường xuyên. Vì thế, việc giúp các đối tác trong khu vực trang bị năng lực quốc phòng sẽ từng bước để Nhật Bản xây dựng một “trục hàng hải” mạnh mẽ hơn ở Đông Nam Á trong tương lai gần.

Các yếu tố địa chính trị, kinh tế và kỹ thuật là những tác nhân thúc đẩy động thái xoay trục chiến lược của Nhật Bản sang Đông Nam Á. Các thỏa thuận hợp tác an ninh của Nhật Bản đối với Philippines và tiến tới là các quốc gia Đông Nam Á khác phản ánh quyết tâm của Tokyo muốn nắm giữ một vai trò an ninh lớn hơn tại khu vực trong tương lai./.

Thanh Huyền