GiadinhNet - Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hôn nhân và gia đình được các thành viên Chính phủ cho ý kiến tại phiên họp chuyên đề về xây dựng pháp luật vừa qua có nhiều nội dung mới. Trong đó, chế định về ly thân lần đầu tiên được đưa ra. Và theo các quy định trong dự thảo, vẫn còn khá nhiều “lăn tăn” trong chuyện.. vợ chồng.

Khái niệm “ly thân” lần đầu xuất hiện trong dự thảo Luật hôn nhân và gia đình còn nhiều băn khoăn. Ảnh minh họa.

Sau ly thân, vợ chồng có quyền sở hữu riêng tài sản

Sau ly thân, vợ chồng trở lại sống chung nhưng tài sản vẫn phân chia? Câu hỏi này đặt ra khi dự thảo Luật Hôn nhân và gia đình sửa đổi có Khoản 2, Điều 99d về chấm dứt ly thân với quy định khá đặc biệt: “Khi ly thân chấm dứt, chế độ tài sản trong ly thân vẫn có hiệu lực, trừ khi vợ chồng có thỏa thuận khác”. Nghĩa là, sau khi “gương vỡ lại lành”, tình cảm đoàn viên, nhưng vợ chồng không có “thỏa thuận khác” thì việc phân chia tài sản ngay khi đang sống chung (dĩ nhiên là chưa ly hôn) là có thể xảy ra. Bởi, điều 99c lại quy định rằng: “Kể từ ngày việc ly thân có hiệu lực, vợ, chồng có quyền sở hữu riêng đối với những tài sản mà mỗi bên có được và chịu trách nhiệm riêng về những nghĩa vụ mà mình xác lập, thực hiện”.

Dự thảo cũng nêu rõ, trường hợp vợ chồng yêu cầu về chia tài sản chung có trước ngày việc ly thân có hiệu lực thì tòa án giải quyết theo các nguyên tắc chia tài sản khi ly hôn. Trong trường hợp một bên vợ hoặc chồng chết, người kia có quyền thừa kế tài sản của người chết theo quy định của pháp luật về thừa kế. Trả lời PV Báo GĐ&XH về vấn đề này, Luật sư Vũ Thái Hà – Chủ tịch Công ty Luật TNHH YouMe phân tích: “Xét về phân chia tài sản, chế định ly thân không khác biệt so với ly hôn, nên khi ly thân chấm dứt và không có ly hôn xảy ra thì cơ quan có thẩm quyền bỗng dưng phải ôm thêm một việc là giải quyết chuyện tài sản “hậu ly thân” nếu cặp vợ chồng “có thỏa thuận khác”, không muốn giữ chế độ tài sản trong ly thân và đề nghị cơ quan nhà nước xử lý”.

Trong trường hợp vợ chồng sống chung trở lại sau ly thân và không có “thỏa thuận khác”, nghĩa là tài sản của họ vẫn ở chế độ phân chia theo yêu cầu trước đây, thì có thể nảy sinh rắc rối về tình cảm về sau. Chị Nguyễn Thanh Hương (phố Lãng Yên, Hai Bà Trưng, Hà Nội) đang ly thân với chồng, chia sẻ: “Không biết luật sẽ cụ thể hóa chuyện ly thân ra sao nhưng như ngay trong gia đình tôi, chồng đã bỏ đi sống chỗ khác, chúng tôi chưa ly hôn, nếu bây giờ vì bức xúc mà đem tài sản ra chia chác, đến lúc về lại với nhau thì liệu có duy trì được hạnh phúc không khi hằng ngày cứ “cái này của anh, món kia của tôi, xe này của anh, tiền này của tôi”… Thế nên, tôi nghĩ, đến mức phân chia tài sản rồi thì ra tòa ly hôn cho nhanh!”.

Luật sư Vũ Thái Hà cũng đặt câu hỏi: “Vậy rút cục đưa chế định ly thân vào trong luật là để làm gì, được lợi gì? Nếu vợ chồng chấp nhận bao nhiêu thủ tục như thế thì ly hôn luôn đi chứ còn ly thân làm gì nữa”.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hà Hùng Cường: “Nếu phải sống ly thân thì đúng luật pháp và có trật tự, đồng thời có ý nghĩa bảo vệ quyền lợi của phụ nữ và trẻ em”. Ảnh: MOJ.

Ly thân đúng luật và có…trật tự

Chuyện tình cảm tưởng chừng rất khó soi chiếu, can thiệp bằng luật nhưng với dự thảo này, các cặp vợ chồng có thể phải cân nhắc nhiều mỗi khi “cơm chẳng lành, canh không ngọt”. Ngay từ phần giải thích từ ngữ, khái niệm ly thân đã được nói rõ: “Là tình trạng pháp lý, theo đó vợ chồng không có nghĩa vụ chung sống với nhau do cơ quan có thẩm quyền công nhận hoặc quyết định theo yêu cầu của hai vợ chồng hoặc của vợ, chồng”. Trái với những quan điểm nêu trên cho rằng chế định ly thân là không cần thiết và không có mục đích rõ ràng, Bộ Tư pháp – cơ quan soạn thảo luật lập luận: “Quy định về chế độ tài sản của vợ chồng trong pháp luật hiện hành chưa đảm bảo cho vợ chồng thực hiện được quyền tự thỏa thuận, tự định đoạt đối với tài sản của mình đã được quy định trong pháp luật dân sự. Đối với cơ chế giải quyết mâu thuẫn giữa vợ và chồng, Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000 cũng chỉ mới dự liệu hai giải pháp là hòa giải đoàn tụ và giải quyết cho ly hôn, trong khi trên thực tế, ngoài hai giải pháp này, nhiều cặp vợ chồng lại mong muốn lựa chọn giải pháp ly thân với tư cách là phương thức giải quyết phù hợp nhất đối với tình trạng quan hệ hôn nhân, gia đình của họ”.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hà Hùng Cường lý giải: “Thực tế cuộc sống đã và đang diễn ra các trường hợp vợ chồng mặc dù chưa đến mức ly hôn nhưng sống ly thân. Chính vì không có chế định nên không rõ quyền, nghĩa vụ của các bên, do đó cần thiết đưa vào luật quy định quyền của vợ, chồng hoặc hai vợ chồng trong việc yêu cầu ly thân, tạo điều kiện cho các bên nếu phải sống ly thân thì đúng luật pháp và có trật tự, đồng thời có ý nghĩa bảo vệ quyền lợi của phụ nữ và trẻ em’.

Trao đổi với PV Báo GĐ&XH, Luật sư Nguyễn Hồng Duyên – Công ty Luật Minh Khuê cũng tán đồng việc đưa chế định ly thân vào luật. “Ở nhiều nước, trong luật hôn nhân gia đình cũng có chế định về ly thân, thậm chí cả về hôn ước. Và thực tế, trong luật hiện hành, cũng đã có quy định về phân chia tài sản ngay trong thời kỳ hôn nhân, nhưng do đặc điểm văn hóa, truyền thống mà rất ít được áp dụng trong đời sống. Khi có chế định về ly thân và quy định về phân chia tài sản là hoàn toàn hợp lý”. Theo Luật sư Duyên, lối sống của người Việt Nam vẫn coi trọng đời sống hai vợ chồng, nên dù ly thân thì tài sản vẫn là của chung. Nhưng cần có chế định để hạn chế tranh chấp, bất ổn cho đời sống vợ hoặc chồng trong thời gian ly thân. Người ta vẫn có thể đạt được mục đích tốt đẹp là con cái họ vẫn có cả bố cả mẹ, trong khi đó vẫn ngăn chặn mâu thuẫn về tài sản.

“Đây là một chế định khá hay. Bởi khi ly hôn, có thể sau một thời gian các cặp vợ chồng lại thấy vẫn còn tình cảm với nhau, hoặc vì thương con cái mà muốn kết hôn lại. Lúc đó, họ phải làm lại từ đầu. Còn với chế định ly thân, khi suy nghĩ của hai người thực sự chín chắn, vẫn muốn tiếp tục đời sống hôn nhân thì vẫn về sống với nhau một cách dễ dàng”, Luật sư Nguyễn Hồng Duyên phân tích.

Trường hợp chia tài sản khi chưa ly hôn:

Khi hôn nhân tồn tại, trong trường hợp vợ chồng đầu tư kinh doanh riêng, thực hiện nghĩa vụ dân sự riêng hoặc có lý do chính đáng khác thì vợ chồng có thể thỏa thuận chia tài sản chung; việc chia tài sản chung phải lập thành văn bản; nếu không thỏa thuận được thì có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết.

Việc chia tài sản chung của vợ chồng nhằm trốn tránh thực hiện nghĩa vụ về tài sản không được pháp luật công nhận.

(Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000)

Việt Nguyễn