Tổng thống Nga đã gọi Thổ Nhĩ Kỳ là “đồng lõa với khủng bố” và ông Putin cảnh báo “hậu quả đáng kể”.

May bay Nga bi ban ha, “don dan mat” cua NATO? - Anh 1

Các bên tham chiến ở Syria đều có những toan tính riêng.

Ngày 24/11, Thổ Nhĩ Kỳ bắn hạ một máy bay Nga gần biên giới với Syria, khi chiếc máy bay này đang thực hiện nhiệm vụ tấn công Nhà nước Hồi giáo IS. Theo Frida Ghitis, phóng viên Tạp chí World Politic Review thì đây là "đòn dằn mặt" Nga của NATO và là hệ quả tất yếu của cuộc chiến phức tạp tại Syria.

Cuộc chiến phức tạp nhất thế giới

Hãy nhìn lại và nhìn vào những hệ lụy mà cuộc chiến Syria gây ra gần đây nhất: Chỉ vài ngày sau cuộc tấn công khủng bố ở Paris ngày 13/11 khiến 129 người thiệt mạng, một thủ đô của Liên minh châu Âu (EU) là Brussels vẫn đang trong tình trạng báo động, và Thổ Nhĩ Kỳ (một thành viên NATO) bắn hạ máy bay chiến đấu của Nga.

Ngay lập tức, Tổng thống Nga Putin nổi giận và kêu gọi một phiên họp đặc biệt của Hội đồng bảo an Liên hợp quốc, trong khi NATO cũng triệu tập cuộc họp khẩn cấp của khối. Đừng hiểu lầm những động thái này là bằng chứng của sự kiềm chế, bởi Những động thái này chỉ là một vài trong số những diễn biến mới nhất trong cuộc chiến phức tạp nhất thế giới.

Sau vụ khủng bố Paris, Giáo hoàng Francis nói rằng, các cuộc tấn công khủng bố phần nào từng bước dẫn đến thế chiến 3. Nhưng ở đây, chính cuộc chiến ở Syria đang hội đủ những yếu tố tiềm tàng dẫn đến cuộc chiến tranh thế giới trong thế kỷ này. Xung đột Syria, nổ ra từ năm 2011 trở thành cơn lốc bạo lực toàn cầu, một hố đen nuốt chửng các cuộc xung đột khác. Ngày này qua ngày khác, con số các cuộc tranh chấp ngày càng nhiều, và sau đó là sự trỗi dậy của tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng với sự lan rộng nhanh chóng.

Cuộc xung đột ở Syria nhanh chóng bị “quốc tế hóa” với sự can dự của các nước lớn. Đầu tiên là Mỹ, liên minh chống IS. Sau đó là Nga, mới đây là Pháp. Chưa kể một số nước cũng có ý định can dự nhưng vẫn chưa thực hiện được như Anh.

Mỗi nước đều có một mục tiêu riêng

Có một cuộc chiến tranh giành ảnh hưởng địa chính trị ở đây. Nga thì đang muốn cạnh tranh vai trò số 1 của Mỹ ở Trung Đông, bằng những kế hoạch thách thức và không nhượng bộ. Trong khi Mỹ không chỉ không kích IS mà còn muốn “chống lưng” cho phe đối lập Syria và muốn hạ bệ chính quyền Tổng thống Assad. Nhưng chiến dịch chống IS của Mỹ lại có vẻ như không mấy hiệu quả sau hơn 1 năm tiến hành không kích. Còn Nga lại gửi một lực lượng quân sự mạnh mẽ tới Syria và nhằm đổi vai trong cuộc xung đột tại đây. Một mục đích nữa là Nga còn muốn cứu chính quyền Assad - một đồng minh thân cận.

Còn Thổ Nhĩ Kỳ có 2 mục tiêu: Vừa muốn chính quyền Assad sụp đổ, lại vừa muốn cắt đôi cánh tư tưởng độc lập của người Kurd. Đó là lý do Ankara vẫn “mắt nhắm mắt mở” đối với IS.

Sự riêng rẽ của các chiến dịch chống IS chắc chắn sẽ gây ra những hệ lụy. Bởi không gì có thể đảm bảo là sẽ không có một “tai nạn trên sân khấu đông đúc”. Nhưng hiện tại, chưa bên nào chịu gạt bỏ những mâu thuẫn về lợi ích và mục đích của mình. Nó khiến cho cuộc chiến ngày càng trở nên phức tạp.

Mỗi bên trong cuộc chiến này lại có kẻ thù và bằng hữu ở các bên kia. Điều đó làm nên đặc điểm của cuộc chiến này là: Những đồng minh xa lạ và những chiến lược xung đột, liên minh lợi ích. Chính vì thế, sự kiện Thổ Nhĩ Kỳ bắn hạ máy bay chiến đấu của Nga, được các nhà quan sát cho rằng đó chẳng qua là "đòn dằn mặt" Nga của NATO, liên minh do Mỹ đứng đầu và Thổ Nhĩ Kỳ là một thành viên.

Tất nhiên, không thể phủ nhận sự phức tạp của chủ nghĩa khủng bố, đặc biệt là IS. Phạm vi hoạt động của IS không còn giới hạn ở Syria hay Iraq nữa mà nó đã lan rộng với nhiều chi nhánh và nhiều mục tiêu tấn công trên toàn cầu. IS có các nhánh không chỉ ở Syria và Iraq, mà còn cả ở Lybia, bán đảo Sinai (Ai Cập), Nigieria và các khu vực khác của châu Phi. Danh sách các nhóm cam kết trung thành với IS mở rộng từ Afghanistan, Indonesia, Pakistan, Algeria hay Philippines. Các nạn nhân của IS không chỉ có người Mỹ, Anh, Ai Cập, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc mà còn có nhiều công dân các nước khác. Các vụ tấn công khủng bố không chỉ diễn ra ở Syria, Iraq, Lebanon và Thổ Nhĩ Kỳ, mà còn ở Canada, Pháp, Australia, Nigieria, Đan Mạch và nhiều nơi khác.

Và nếu cuộc chiến chống IS không thể thống nhất trên một mặt trận, các nước vẫn cứ theo đuổi mục đích riêng của mình, thì khó có thể đối phó với một tổ chức khủng bố đang ngày càng lan rộng trên toàn cầu như IS.

Kêu gọi kiềm chế

Hôm qua, Đại sứ Nga Alexander Orlov tại Pháp cho biết, một trong hai phi công Su-24 do Thổ Nhĩ Kỳ bắn hạ bị thương, đã bị các chiến binh thánh chiến giết hại; Phi công còn lại đã được quân đội Syria cứu.

Ngày 25/11, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan tuyên bố, nước này không muốn quan hệ giữa hai bên căng thẳng, song sẽ kiên quyết bảo vệ các khu vực biên giới của mình.

Hiện Nga đã ngừng các hợp tác quốc phòng và Ngoại trưởng Sergey Lavrov cũng hủy chuyến thăm Thổ Nhĩ Kỳ đã lên kế hoạch từ trước. Đồng thời, Nga cảnh báo người dân không di chuyển tới Thổ Nhĩ Kỳ để đảm bảo an toàn và triển khai một tàu quân sự tới bờ biển gần nơi máy bay bị bắn hạ tại làng Yamadi, Latakia thuộc lãnh thổ Syria.

Về phản ứng của cộng đồng quốc tế, Tổng thư ký Khối liên minh Bắc Đại Tây Dương (NATO) Jens Stoltenberg ủng hộ việc Thổ Nhĩ Kỳ - thành viên của khối thực hiện hành động bảo vệ chủ quyền nhưng cũng kêu gọi hai bên kiềm chế để xử lý sự việc. Là đồng minh của Thổ Nhĩ Kỳ, Mỹ cũng ủng hộ nước này thực hiện quyền bảo vệ lãnh thổ, nhưng thừa nhận chưa đủ thông tin để kết luận việc máy bay Nga có xâm nhập không phận Thổ Nhĩ Kỳ hay không.

B.T

Thùy Linh