17 tuổi, Chảu lấy vợ rồi đẻ liền tù tì 4 đứa con, 3 gái 1 trai. Nhưng ngặt nỗi đứa con trai út của Chảu vắn số, chưa đầy tháng thì ốm chết. Chờ mãi không thấy vợ đẻ thêm thằng con trai nào, Chảu quyết định bán con trâu cày được 6 triệu đồng, tìm mua thằng con nối dõi tông đường.

Ảnh minh họa.

Bán trâu cày để mua con

Đi hết một buổi chiều, tôi mới tìm được nhà Chảu. Căn nhà nằm hiu hắt ở cuối bản Huổi Lóng, xã Huổi Só, huyện Tủa Chùa, tỉnh Điện Biên. Nghe nói mấy năm trước, nhà Chảu còn ở tận dưới thung lũng, nơi giờ là cái bụng chứa nước của thủy điện tỉnh Sơn La. Nhờ cái công trình thủy điện lớn nhất Đông Nam Á này mà cả nhà Chảu được di dời lên đây, được Nhà nước xây nhà, kéo điện, dẫn nước về tới tận đầu hồi.

Huổi Lóng, quê Chảu nằm rìa khu bảo tồn Vườn quốc gia Hoàng Liên, cả bản có chừng 50 nóc nhà thì đến hơn một nửa trong số đó là hộ nghèo. Bà con ở đây nhiều người suốt đời không biết đến nơi nào khác ngoài cái bản mình đang sống. Họ sinh ra, già cỗi và lặng lẽ chết đi như cái lá của rừng núi quê mình. Nhà nào cũng tơi tả, úp chụp vào đất như cái lá mục rơi nghiêng nằm hờ ven triền núi. Gió nhẹ đã lung lay chứ đừng nói gì đến bão lốc.

Từ ngày có chính sách tái định cư, người dân được chuyển về nơi ở mới, nhà cửa vững chắc hơn nhưng miếng cơm manh áo vẫn là nỗi lo thường trực. Người khẳng khiu, cây lúa cọc cằn. Nhà Chảu cũng vậy, ba bốn đời nay chưa ra khỏi danh sách hộ nghèo của xã.

Chảu tên đầy đủ là Trang A Chảu, người dân tộc Dao, sinh năm 1983, năm nay tròn 30 tuổi, người kho quắt, mặt nhọ nhem, mắt trũng sâu. Chảu lấy vợ từ năm 17 tuổi. Trang Thị Guẩy, vợ Chảu sinh năm 1981, người cùng bản và cũng nhọ nhem, khô héo như chồng. Vợ chồng Chảu lấy nhau vài năm thì 4 đứa con, 3 gái 1 trai lần lượt ra đời.

Con trai út của Chảu sinh chưa đầy tháng thì ốm chết. Chảu buồn lắm. Cố mãi mới được thằng con nối dõi tông đường, vậy mà giờ nó bỏ vợ chồng anh ra bìa rừng nằm với ông bà tổ tiên. Ngày ngày, cứ mỗi lần nhìn cả ba đứa con gái cộng với cái bụng phẳng lì của vợ, Chảu lại buông tiếng thở dài.

Ở cái bản người Dao nằm hoang biệt này, gần như vợ chồng nào cũng phải cố đẻ cho kỳ được thằng con trai để nó đi rừng với hương khói khi cha mẹ nằm xuống. Con trai giống như cây cột cái trong nhà. Gia đình nào mà hai đời không có con trai thì nhất đình phải tìm mua cho kỳ được. Thậm chí, họ con mua liền 3 – 4 đứa để thể hiện sự giàu có, sung túc của mình. Bởi theo quan niệm của người Dao từ ngàn xưa để lại, nhà nào càng đông con, nhất là con trai thì càng vượng.

Nhà Chảu cũng thế, từ đời cụ kỵ, ông bà ông vải đều đẻ ra cột cái, thế mà đến đời Chảu chẳng lẽ lại tuyệt tự tuyệt tông, ra đường không dám ngửa mặt nhìn ai, đi ăn cỗ trong bản phải ngồi mãi mâm dưới thế này? Chảu đành bàn với vợ, bán con trâu cày để lấy tiền đi mua thằng con nối dõi tông đường. Ban đầu, Guẩy nhất định không đồng ý. Cô bảo: “Mình là đứa gái biết đẻ mà, không mua đâu, tốn tiền lắm”.

Thế nhưng, con trai út mất cũng đã mười mấy mùa trăng mà cái bụng cô vẫn chẳng lùm lùm lên được. Cô sốt ruột lắm. Và cô cũng sợ đối mặt với những người trong dòng tộc nhà chồng. Mỗi lần gặp cô, họ đều nói: “Guẩy à, đẻ con trai cho nhà chồng đi chứ”. Câu nói ấy cứ ám ảnh cô mãi. Nó theo cô lên nương, xuống chợ rồi còn chui cả vào trong giấc ngủ của cô như con vắt đói. Cuối cùng, cô cũng phải đồng ý cho chồng đi mua con.

6 triệu đồng đổi lấy thằng nối dõi

Khoảng giữa tháng 7.2008, nhờ người mối lái, Chảu biết vợ chồng Hùng A Ly (ở xã Nậm Hãn, huyện Sìn Hồ, Lai Châu ) đang cần tiền nên muốn bán con. Chảu quyết định rủ bố vợ là Trang A Máu cùng đi xem mặt đứa bé. Lúc ấy, ông Máu đang là chủ tịch Hội chữ thập đỏ của xã Huổi Só.

Khi nghe con rể bàn chuyện đi mua con, ông Máu cũng gật đầu đồng ý. Bởi dù sao ông cũng không muốn nghe dân bản bàn tán mãi chuyện con gái ông không đẻ được một đứa con trai nối dõi cho nhà chồng. Hai bố con Chảu ngồi thuyền vượt sông Đà, rồi mất thêm mấy tiếng đi bộ nữa thì đến nhà Ly. Thằng bé đó cũng trạc tuổi đứa con trai út xấu số của Chảu. Chảu ưng lắm, liền hẹn với đôi vợ chồng Ly là mai mốt chọn được ngày đẹp sẽ sang … giao dịch.

Hỏi Chảu có biết mua bán trẻ con là có tội không, Chảu gãi đầu sồn sột: “Mình có mua đâu, mình mang con về thì bồi dưỡng cho nhà nó ít tiền thôi”. Tôi giơ máy ảnh lên chụp, Chảu xua tay rối rít: “Không chụp đâu, xấu lắm à”. Nói rồi Chảu lại rít thuốc lào, nhả khói bay vòng vòng trên mái nhà, tiếp tục kể chuyện đi mua con trai. Vợ Chảu ngồi quay sợi phía ngoài bậu cửa, tay làm, tai hóng chuyện chồng với khách, miệng thi thoảng nhoẻn cười.

“Nhà đó có 5 thằng con trai. Chồng yếu không đi rừng được. Vợ đói, con đói, phải bán bớt miệng ăn đi thôi. Nó nói đưa 8 triệu rồi bế thằng bé về, mình bảo, vừa bán trâu được có 6 triệu đây này, thế mà nó cũng đồng ý”, Chảu khoái trá, cười khùng khục, ra chiều ta đây vừa mua được món hời.

Hôm tôi đến, thằng bé đang đi lớp. Cả nhà chỉ mình nó được đi học, ba chị gái thay nhau đưa đón. Nó tên Trang Quý Hơn, sinh năm 2007, bụng tròn, mắt đục, có thịt có da. Do là đứa con nối dõi tông đường nên nó luôn được yêu chiều. Từ miếng ăn, cái mặc đến chuyện học hành của nó cũng được cả gia đình chăm chút. Ngay cả cái tên của nó cũng là do Chảu nghĩ nát óc mấy ngày, mấy đêm để đặt. Còn cái tên cũ, Chảu đã trả lại cho bố mẹ đẻ của nó, cùng với cọc tiền 6 triệu đồng.

Ngày ngày, ngoài giờ đi học, thời gian chính của Hơn là chễm chệ trên lưng chị. Chỉ cần nó kêu đau ở đâu là cả nhà Chảu như lên cơn sốt.

Kể từ ngày bán trâu, Chảu và vợ thay trâu đi kéo cày. Hai vợ chồng cứ tay trần chọi vào đá để mưu sinh. Trong nhà Chảu chả có vật dụng gì đáng giá, giường chiếu rách tả tơi, chỉ duy có đói nghèo là bao năm nay vẫy còn nguyên vẹn. Mấy đứa con gái Chảu, đứa nào cũng ngác ngơ, lấm lem bùn đất. Đứa lớn nhất tên Trang Thị Sùa, sinh năm 2000, năm nay gần 14 tuổi.

Sùa gầy nhẳng, quắt queo như cái cọng rơm. Nó chưa kịp lớn, chưa kịp đánh vần hết lượt chữ cái thì bị bố bắt về làm … lao động chính trong nhà. Từ việc trông em, ủ rượu, giặt giũ quần áo đến việc vào rừng chặt củi rồi cõng xuống chợ đổi gạo. Sùa đều phải làm. Cứ quần quật từ sáng đến tối mịt như thế nên cái lưng của cô bé cứ còng mãi xuống.

Tôi hỏi cô bé có thích đi học không, cô bé hết liếc nhìn bố, nhìn mẹ rồi khẽ gật đầu. Chìa cây bút với quyển sổ, bảo Sùa thử viết tên mình, cô bé giãy nảy, chạy tít ra sau nhà. Lần lượt hai đứa em của cô bé cũng vậy. Bàn tay chúng đã quen chặt củi, tỉa ngô, giờ bảo cầm bút, viết chữ còn khó hơn chuyện lên trời.

“Đói quá, phải nghỉ ở nhà đi rừng thôi, chứ đi học biết lấy gì mà ăn”, Chảu quả quyết. Thế nhưng ngay cả khi đã bắt đủ cả ba đứa con lớn nghỉ học, nhà Chảu vẫn thường xuyên đứt bữa, cái đói cái nghèo như cái đuôi ma quái của núi rừng đeo bám.

Chẳng thế mà ngồi cạn một buổi chiều, mặt trời đã lặn xuống đỉnh rừng vẫn không thấy vợ con Chảu nhúc nhắc gì đến chuyện nổi lửa nấu cơm. Chỉ thấy Chảu ngoái đầu ra phía cửa, dặn vợ nhớ nhốt con gà, ngày mai cắp xuống chợ phiên bán lấy tiền mua cho thằng Hơn đôi dép tổ ong, tiện thể mua luôn cho Chảu nửa lạng thuốc lào. Nói dứt câu, Chảu lại rúc đầu vào ống điếu, tóp má, tóp miệng để rít, khói thuốc bay vòng vòng.

Theo Công lý