Việt Nam đang vay tiền để đầu tư phát triển, nếu sử dụng không hiệu quả, thì gánh nợ trên vai con cháu sẽ ngày càng cao.

Thiếu kinh nghiệm nhưng làm ồ ạt

Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ GTVT đều đặt ra câu hỏi nghi vấn về nguyên nhân và trách nhiệm tăng vốn cho các dự án Metro tại TPHCM và Hà Nội hiện nay.

Trao đổi với Đất Việt về vấn đề này, ngày 25/11, TS Phạm Sỹ Liêm - Nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng cho biết: "Metro là một loại dự án cực lớn. Không chỉ ở nước ta, thế giới cũng liệt metro vào loại dự án lớn và phức tạp.

Chính vì thế, việc quản lý dự án, thiết kế và dự toán cho những công trình này tất nhiên không phải việc dễ dàng. Đặc biệt, đối với Việt Nam thì những việc này càng khó khăn hơn.

Metro Hà Hội, TPHCM sắp đắt nhất thế giới: Ai xót xa?

Dù chúng ta có thể thuê những đơn vị thiết kế chuyên nghiệp, để lập dự án, làm thiết kế, dự toán, kể cả khảo sát và đo đạc nhưng điều đáng lo ngại hơn hết, đó là Ban quản lý (BQL) dự án toàn những người không chuyên nghiệp, nên cũng khó làm việc được với bên chuyên nghiệp. Cho nên, theo tôi, nguyên nhân dẫn đến đội vốn, chậm tiến độ, đó chính là tính không chuyên nghiệp, nói cách khác sự yếu kém năng lực của BQL dự án phía Việt Nam".

Ông Liêm phân tích, hiện nay, các doanh nghiệp nước ngoài đầu tư các dự án vào Việt Nam trị giá hàng tỷ USD, như một khu nghỉ mát hay một khu công nghiệp, thì chủ đầu tư không bao giờ đứng ra làm BQL dự án. Họ luôn thuê cho mình một đơn vị tư vấn thay mặt họ quản lý, bởi họ xác định, chỉ giỏi về sản xuất chứ không giỏi quản lý dự án.

"Tại sao Việt Nam, với một loạt các dự án lớn như Metro, không có kinh nghiệm, lại không thuê tư vấn quốc tế để họ quản lý dự án cho mình.

Trong khi, các đơn vị quốc tế quản lý dự án Metro trên thế giới có rất nhiều, chỉ cần chúng ta tổ chức cuộc đấu thầu thì chắc chắn họ sẽ tham gia. Từ đó, chúng ta có thể chọn ra những đơn vị phù hợp và có năng lực, kinh nghiệm nhất để trao quyền quản lý thay mình" - Nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng đề xuất.

Metro Ha Noi, TPHCM doi von khung: Ai ganh no? - Anh 1

Tuyến metro số 2 TP.HCM đội vốn thêm hơn 700 triệu USD

Trước lý do BQL dự án đường sắt đô thị TPHCM đưa ra giải thích cho việc đội giá, chậm tiến độ là do trong quá trình triển khai dự án, bị ảnh hưởng các yếu tố như trượt giá, chi phí tài chính, xây dựng, cùng với đó, đồng thời, do TPHCM lần đầu tiên triển khai xây dựng các tuyến đường sắt Metro nên chưa có kinh nghiệm, ông Liêm cho rằng giải thích này là không thể chấp nhận. Tại sao cái giá của sự thiếu kinh nghiệm phải đắt như vậy, trị giá lên tới hàng mấy tỷ USD, mà đó lại là những đồng tiền của người dân?

Ông Liêm phân tích: "Thứ nhất, nếu đã thiếu kinh nghiệm và sự chuyên nghiệp thì chỉ nên làm một dự án. Sau khi hoàn thiện xong thì sẽ xem xét, rút kinh nghiệm, sau đó thì triển khai các dự án tiếp theo.

Nghịch lý là tại Việt Nam, đã thiếu kinh nghiệm, nhưng lại triển khai đồng loạt, tại TPHCM là 3 dự án, Hà Nội là 2 dự án và đến nay tất cả các dự án đều chậm tiến độ và đội vốn đầu tư. Ở đây, chúng ta phải đặt ra câu hỏi, vì sao lại như vậy?

Theo tôi, là vì lợi ích trong các dự án đó, nên mới triển khai ồ ạt, bởi dự án nào cũng vậy, tiền thì vay nước ngoài, nhưng phải có vốn đối ứng, Việt Nam thì luôn luôn không đủ vốn đối ứng, vậy thì tại sao không làm từng dự án một, mà làm tràn lan, rồi dự án nào cũng chậm.

Đây chính là cách làm việc làm cho nhanh, cho xong và căn bệnh cố hữu của đầu tư công tại Việt Nam "ăn bánh nhận phần", lợi ích nhóm vẫn luôn tồn tại.

Thứ hai, việc quản lý các dự án Metro là một môn học hết sức phức tạp, chuyện xảy ra như vậy thì phải có cá nhân hay tập thể kiểm điểm, phê phán, rút kinh nghiệm rồi mới làm tiếp, nhưng ở đây thì không có sự tự phê bình, chỉ nói vài câu nhẹ nhàng "tại chúng tôi thiếu kinh nghiệm", rồi nhà nướcphải bỏ thêm tiền để sửa chữa, vậy là xong!

Vì vậy, tôi tán thành ý kiến của Bộ Tài Chính, Bộ Kế hoạch và đầu tư về vấn đề này, đề nghị Chính phủ, có chậm thì cũng chậm rồi, kiểm tra lại việc sửa chữa, nâng cấp, nếu BQL năng lực kém thì phải thay đổi".