(VEN) - Sau gần 2 năm thí điểm triển khai, Dự án “Ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ (KHCN), sản xuất rau an toàn tại xã Thạch Giám, huyện Tương Dương” do Trường đại học Vinh kết hợp với Trung tâm Khuyến nông tỉnh Nghệ An xây dựng không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế mà còn góp phần giảm tác động của biến đổi khí hậu (BĐKH).

Thạch Giám là xã khó khăn của huyện Tương Dương, Nghệ An. Dân cư ở đây chủ yếu là đồng bào dân tộc nên trình độ dân trí thấp. Nguồn sinh kế của bà con nơi đây không bền vững, phụ thuộc chủ yếu vào rừng. Chính những hoạt động này hàng năm đã làm mất đi thảm thực vật rừng, đất đai bị xói mòn vào mùa mưa, gây xói lở lũ quét; vào mùa khô rừng mất khả năng giữ nước, gây thiếu nước cho sinh hoạt tưới tiêu.

Vì vậy, vấn đề cấp thiết cho cộng đồng xã Thạch Giám nói riêng và cộng đồng những nơi sống gần bìa rừng nói chung mà tỉnh Nghệ An luôn trăn trở là cần một mô hình sinh kế bền vững dựa vào tiềm năng sẵn có của cộng đồng. Để đáp ứng điều này, cuối năm 2011, Trường đại học Vinh đã kết hợp với Trung tâm khuyến nông tỉnh Nghệ An triển khai xây dựng Dự án “Ứng dụng tiến bộ KHCN, sản xuất rau an toàn tại xã Thạch Giám, huyện Tương Dương”.

Mô hình trồng rau an toàn được sản xuất tập trung trên diện tích 2 ha, ban đầu có 25 hộ tham gia mô hình điểm. Các loại rau chủ yếu là cà chua, rau cải, đậu cô ve, tỏi, dưa chuột, mồng tơi…, được trồng với quy trình kỹ thuật nghiêm ngặt, yêu cầu chặt chẽ về điều kiện sản xuất và đặc điểm sản phẩm.

Tham gia mô hình trồng rau sạch, các hộ dân được trang bị hệ thống đường ống, bể chứa, vòi tưới nước và hỗ trợ giống, phân bón với tổng trị giá 2 triệu đồng/hộ. Cán bộ khuyến nông còn tập huấn kỹ thuật, đến tận ruộng hướng dẫn cho bà con từ khâu làm đất, gieo trồng cây đúng yêu cầu kỹ thuật... Sau mỗi vụ thu hoạch, các cán bộ khuyến nông đánh giá mức độ nắm bắt được khoa học kỹ thuật, đặc biệt là chuyển đổi nhận thức của bà con trong sản xuất và trồng trọt từ tự cung, tự cấp sang sản xuất rau hàng hóa.

Kết quả, sau gần 2 năm triển khai Dự án sản xuất rau an toàn, thương hiệu rau Thạch Giám đã được người tiêu dùng ở Tương Dương và các huyện thị cũng như thành phố Vinh biết đến. Hiện mỗi sào rau trồng xen canh, tuân thủ đúng quy trình cho thu nhập từ 8 - 10 triệu đồng/năm. Nếu bán đúng dịp Tết còn cho thu nhập cao hơn. Chính từ hiệu quả kinh tế mang lại, nên mô hình này đang được bà con nông dân tự nhân rộng trên địa bàn toàn xã và một số xã khác cũng học tập làm theo.

Đánh giá về mô hình sản xuất rau an toàn tại xã Thạch Giám, ông Nguyễn Hồ Cảnh, Chủ tịch UBND huyện Tương Dương cho biết: “Qua một thời gian thực hiện đến nay nhiều gia đình đã có thu nhập. Bình quân nhà nhiều thu được 10 - 12 triệu đồng/sào, nhà thấp cũng vài ba triệu đồng. Cái quan trọng nhất chúng tôi cần là tạo sinh kế bền vững cho người dân và giảm áp lực lên tài nguyên rừng, chuyển nhận thức của người dân từ sản xuất tự cung, tự cấp sang sản xuất hàng hóa, chuyển đổi nhanh cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng giảm diện tích trồng lúa màu kém hiệu quả sang trồng rau an toàn, bảo đảm mục tiêu hiệu quả kinh tế trên đơn vị diện tích”.

Theo nhiều chuyên gia môi trường, việc xây dựng mô hình rau an toàn tại xã Thạch Giám đã tạo ra hiệu quả môi trường và ứng phó BĐKH; giảm sức ép đến rừng thông qua việc giảm sức ép lên khai thác lâm sản, lâm sản ngoài gỗ cho các hoạt động sinh hoạt hàng ngày, từ đó giúp bảo vệ rừng và hạn chế suy thoái rừng. Ngoài ra, mô hình còn đem lại những lợi ích khác cho người dân địa phương như: tạo thêm việc làm cho cộng đồng, đặc biệt là các hộ nghèo; đa dạng hóa các sản phẩm của địa phương; nâng cao khả năng kỹ thuật và giúp cộng đồng làm chủ công nghệ…

Có thể nói, mô hình rau sạch tại huyện Tương Dương không chỉ làm giảm áp lực lên tài nguyên rừng, bảo vệ tài nguyên rừng mà còn góp phần giảm tác động của BĐKH, mở ra hướng đi mới cho xã đặc biệt khó khăn. Đồng thời, tạo tiền đề cho hướng phát triển gắn với điều kiện lợi thế của mỗi địa phương, nhằm phát triển những hàng hóa phù hợp với nhu cầu thị trường, nâng cao thu nhập cho người dân./.

Phương Tâm