Mối quan hệ căng thẳng giữa Đức và Thổ Nhĩ Kỳ đang đặt các nước Liên hiệp châu Âu (EU) vào thế khó xử. Thủ tướng Đức A.Méc-ken tuyên bố, sẽ tìm kiếm lập trường chung của EU về khả năng có thể chấm dứt cuộc đàm phán gia nhập “ngôi nhà chung” của Thổ Nhĩ Kỳ. Tuy nhiên, Pháp và một số nước châu Âu khác kêu gọi không để một “kịch bản xấu” xảy ra trong quan hệ giữa Thổ Nhĩ Kỳ và EU khi An-ca-ra được coi là đối tác “cốt yếu” của khối trong vấn đề người di cư và chống khủng bố.

Moi quan he bi phu bong - Anh 1

Việc Thổ Nhĩ Kỳ tiếp tục bắt giữ thêm công dân Đức vì "những lý do chính trị" gần đây, đã khiến “giọt nước tràn ly” trong quan hệ hai nước. Thủ tướng Đức A.Méc-ken gần như hết kiên nhẫn khi bà cảnh báo, Béc-lin có thể xem xét lại mối quan hệ với An-ca-ra. Mối quan hệ giữa hai quốc gia đồng minh gần gũi trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) bắt đầu rạn nứt kể từ khi Béc-lin chỉ trích mạnh mẽ về cách An-ca-ra giải quyết vụ đảo chính bất thành hồi năm ngoái ở Thổ Nhĩ Kỳ.

Gần đây, hai bên tiếp tục công kích nhau liên quan cuộc bầu cử Quốc hội Liên bang Đức. Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ T.Éc-đô-gan thậm chí đã kêu gọi toàn bộ người gốc Thổ Nhĩ Kỳ tại Đức không bỏ phiếu cho Liên minh Dân chủ Cơ đốc (CDU) của Thủ tướng Méc-ken, đảng Dân chủ Xã hội (SDP), hay đảng Xanh trong cuộc bầu cử dự kiến diễn ra vào ngày 24-9 tới. Bất chấp những phản ứng mạnh mẽ từ phía Đức, Thổ Nhĩ Kỳ mới đây tiến hành xét xử một công dân quốc tịch Đức đầu tiên, với cáo buộc người này ủng hộ phong trào của Giáo sĩ Hồi giáo Ph.Gu-len, hiện đang sống lưu vong tại Mỹ và bị chính quyền An-ca-ra cáo buộc đứng đằng sau cuộc đảo chính quân sự bất thành hồi tháng 7-2016.

Những động thái “ăn miếng trả miếng” giữa hai nước khiến nhiều quan chức trong chính phủ Đức đòi sớm ban hành các biện pháp trả đũa, trong đó đưa ra hạn chế về kinh tế cũng như cảnh báo du lịch đối với Thổ Nhĩ Kỳ. Bộ Ngoại giao Đức đã bổ sung cảnh báo các công dân Đức về nguy cơ bị bắt giữ vô cớ khi du lịch ở Thổ Nhĩ Kỳ. Cảnh báo du lịch của Đức có thể ảnh hưởng tới ngành công nghiệp không khói vốn đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Thổ Nhĩ Kỳ, khi hiện có khoảng ba triệu công dân Đức gốc Thổ Nhĩ Kỳ hoặc là công dân Thổ Nhĩ Kỳ nhưng sinh sống tại Đức.

Không chỉ trừng phạt kinh tế, Thủ tướng Đức A.Méc-ken còn tuyên bố nên chấm dứt các cuộc đàm phán gia nhập EU của Thổ Nhĩ Kỳ. Tuyên bố này đã vấp phải sự đáp lại cứng rắn từ An-ca-ra. Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ T.Éc-đô-gan cho rằng, những tuyên bố chống An-ca-ra của giới chức Đức trong thời gian gần đây mang tính "phát-xít". Tổng thống Éc-đô-gan cũng yêu cầu EU đưa ra quyết định rõ ràng ngay lập tức cho tiến trình này.

Sóng gió trong quan hệ giữa Đức và Thổ Nhĩ Kỳ đã phủ bóng lên mối quan hệ chiến lược giữa EU và quốc gia nằm giữa hai bờ lục địa Á-Âu. Trước tình trạng này, Tổng thống Pháp E.Ma-crông mới đây kêu gọi tránh một kết cục tuyệt giao trong quan hệ giữa EU và Thổ Nhĩ Kỳ, bởi An-ca-ra hiện là đối tác quan trọng trong nhiều cuộc khủng hoảng mà châu Âu đang đối mặt, nhất là cuộc khủng hoảng người di cư và mối đe dọa khủng bố. Trong khi đó, giới chức EU đã đưa ra số liệu thừa nhận sự hợp tác hiệu quả của Thổ Nhĩ Kỳ trong vấn đề ngăn chặn người nhập cư. Theo đó, thỏa thuận về người di cư giữa An-ca-ra và Brúc-xen đã khiến số người nhập cư Hy Lạp từ Thổ Nhĩ Kỳ giảm 97%, kể từ khi thỏa thuận được ký kết vào tháng 3-2016. Và tại phiên họp với chủ đề "Ngăn chặn cực đoan hóa và chủ nghĩa khủng bố" trong khuôn khổ Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao EU ở E-xtô-ni-a mới đây, các nước châu Âu cũng đánh giá cao vai trò của Thổ Nhĩ Kỳ trong ngăn chặn chủ nghĩa cực đoan hóa và khủng bố.

Lo ngại sự “sứt mẻ” quan hệ giữa Thổ Nhĩ Kỳ và EU có nguy cơ ảnh hưởng việc kiểm soát dòng người di cư tới châu Âu, một vấn đề làm đau đầu lục địa già, Bộ trưởng Ngoại giao Phần Lan T.Xô-i-ni đã phản đối việc chấm dứt các cuộc đàm phán về quy chế thành viên EU với Thổ Nhĩ Kỳ, đồng thời cho rằng, đối thoại vẫn là biện pháp hữu hiệu để giải quyết các bất đồng. Bộ trưởng Ngoại giao E-xtô-ni-a, quốc gia đang giữ chức Chủ tịch luân phiên EU, cũng khẳng định mọi quyết định liên quan tiến trình gia nhập EU của Thổ Nhĩ Kỳ sẽ phải đợi đánh giá của Ủy ban châu Âu về việc An-ca-ra đã đáp ứng các tiêu chí thành viên EU hay chưa.

Những rạn nứt trong quan hệ giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Đức không chỉ tác động tiêu cực tới hai nước mà còn ảnh hưởng tới những vấn đề khu vực. Với vị trí địa chính trị quan trọng, Thổ Nhĩ Kỳ được cho là nắm trong tay “con bài” có thể mặc cả với châu Âu. Nếu không có sự hợp tác của An-ca-ra, châu Âu sẽ rất khó khăn trong việc tìm giải pháp cho các vấn đề nan giải mà lục địa già đang phải đối mặt.

ANH THƯ