GiadinhNet - Năm 2011, mỗi phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ tại TP HCM chỉ sinh 1,3 con.

Cán bộ dân số TP HCM tư vấn kiến thức chăm sóc SKSS, làm mẹ an toàn cho người dân. Ảnh: Đỗ Bá.

Năm 2012 – vốn được coi là năm “đẹp” trong quan niệm người dân – con số này có “nhích” lên ở mức 1,33 con. Nhiều người không khỏi lo lắng cho thực tế “người Sài Gòn đang ngày càng lười sinh đẻ”. Tại thành phố đầy sôi động ở phía Nam đất nước này, không khó để tìm những gia đình chỉ sinh một con.

Nơi “đau đầu” vì mức sinh thấp

Gia đình chị Hoàng Thị Ninh (phố Chu Văn An, phường 12, quận Bình Thạnh, TP HCM) chỉ có một người con. Cô con gái duy nhất của gia đình năm nay đã ngoài 20 tuổi. Chị Ninh hàng ngày vẫn bán hủ tiếu trên phố nhưng hôm nay chị nghỉ làm để đi du lịch. Chị Ninh vui vẻ tâm sự: “Sinh một đứa, mình có thời gian chăm sóc con, ngoài ra còn có thời gian đi du lịch đây đó. Sinh nhiều con, chắc không có cơ hội cho mình đâu!”.

Sinh một con giúp kinh tế các gia đình ổn định, có điều kiện nuôi dạy, chăm sóc con cái, người phụ nữ được giải phóng – tâm sự của gia đình chị Ninh là suy nghĩ chung của rất nhiều gia đình ở thành phố này.

Trên thực tế, không thiếu những cặp vợ chồng lựa chọn chỉ sinh một con vì lý do kinh tế, khi mà chi phí nuôi dạy một đứa trẻ ở thành phố hay phí sinh hoạt quá đắt đỏ ở đây khiến họ không thể “tự tin” sinh thêm con. Vì vậy, họ yên tâm với tâm lý “ít nhưng chất”. Tuy nhiên, xét một cách dài hơn, với một mức sinh quá thấp, về lâu dài sẽ có sự ảnh hưởng đến kinh tế, xã hội toàn thành phố.

“Mức sinh quá thấp và bất hợp lý như hiện nay sẽ khiến TP HCM thiếu nguồn lao động”, bà Tô Thị Kim Hoa – Phó Giám đốc Sở Y tế kiêm Chi cục trưởng Chi cục DS-KHHGĐ TPHCM cho biết. Bà cũng thông tin, trong thời gian tới, hướng hoạt động của ngành Dân số thành phố cần có nhiều thay đổi, thành phố khuyến khích các cặp vợ chồng sinh đủ 2 con, khoảng cách từ 3-5 năm nhưng lưu ý là không sinh con thứ 3. Công tác dân số cũng sẽ tập trung nâng cao chất lượng dịch vụ DS-KHHGĐ, chăm sóc SKSS vị thành niên và người nhập cư.

Cần có những giải pháp cụ thể, linh hoạt

“Việc duy trì mức sinh như hiện nay là rất lý tưởng. Nhưng để tạo nên một bức tranh mới, hài hòa hơn thì chương trình KHHGĐ, cụ thể là chính sách về mức sinh cần hết sức linh hoạt. Thay vì áp dụng cho toàn quốc, chương trình KHHGĐ cần có những giải pháp cụ thể, linh hoạt cho phù hợp với thực trạng dân số của từng địa phương”.

TS Dương Quốc Trọng Tổng cục trưởng Tổng cục DS-KHHGĐ

Theo thống kê vùng Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long có mức sinh thấp hơn nhiều so với mức sinh thay thế (1,5-1,6 con), một số tỉnh cũng đang trong tình trạng mức sinh thấp như TP HCM. Có thể kể ra như: Đồng Tháp (1,57 con), Cần Thơ (1,58 con), Cà Mau (1,62 con), Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu (1,7 con)...

Tổng tỷ suất sinh như TP HCM hay các tỉnh vùng Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long hiện nay đang tương đương với Hàn Quốc, Singapore, là những nước đang có các chính sách nỗ lực khuyến khích phụ nữ sinh con do thiếu nguồn nhân lực và dân số già hóa nhanh chóng.

Nơi “oằn mình” tìm cách giảm sinh

Xét trên bức tranh toàn cảnh, trong những năm qua, tổng tỷ suất sinh của Việt Nam liên tục giảm từ 6,39 con năm 1960 xuống còn 2,09 con năm 2006 (mức sinh thay thế là 2,1 con). Liên tục từ đó đến nay, chúng ta luôn ở dưới mức sinh thay thế. Chỉ tính riêng trong 20 năm qua, theo các nhà khoa học, chúng ta đã tránh sinh được 18 triệu trường hợp. Điều đó có ý nghĩa hết sức to lớn vào sự phát triển KT-XH nói chung, nâng cao mức thu nhập bình quân đầu người, nâng cao các chỉ số sức khỏe, chất lượng cuộc sống của người dân Việt Nam.

Nếu Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long đang đối mặt với mức sinh thấp (thậm chí rất thấp) thì những tỉnh miền núi phía Bắc, miền Trung và Tây Nguyên, tỷ suất sinh còn rất cao. Tỷ suất sinh thô cả nước hiện nay là 16-17%o, nhưng tỷ suất này ở các tỉnh này lên đến gần 30%o. Các chỉ số khác như tỷ suất chết mẹ, tỷ suất chết trẻ em dưới 1 tuổi, dưới 5 tuổi ở vùng này cũng còn rất cao. Nhiều tỉnh như: Hà Giang, Lai Châu, Hà Tĩnh, Đắk Lắk… có TFR (tổng tỷ suất sinh) ở mức trên dưới 3 con. Thậm chí có những nơi, đặc biệt là tại các vùng đồng bào dân tộc ít người, tình trạng sinh tới tận 6-7 người con là chuyện “thường ngày”.

Tại những địa phương này, ngày ngày, các cộng tác viên, cán bộ chuyên trách dân số vẫn “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng” để tuyên truyền, vận động người dân sinh đẻ ít, đẻ thưa để có điều kiện chăm sóc con cái, phát triển kinh tế gia đình. Bên cạnh đó, mỗi năm, nhà nước và chính quyền địa phương tại những tỉnh này đã đầu tư rất nhiều kinh phí để hỗ trợ cho công tác dân số, đặc biệt tăng cường sức mạnh nguồn lực cho hai đợt Chiến dịch Truyền thông lồng ghép dịch vụ chăm sóc SKSS/KHHGĐ – vốn được coi là “quả đấm thép” – để người dân nâng cao ý thức sử dụng biện pháp tránh thai, phòng tránh thai ngoài ý muốn, chăm sóc sức khỏe sinh sản của bản thân và gia đình, đặc biệt là góp phần vào việc thực hiện mục tiêu giảm sinh tại các địa phương.

Thu Nguyên