Bài 2: Để tổ chức tinh gọn, hiệu quả - Nhằm đạt mục tiêu nâng cao chất lượng hoạt động tổ chức thôn, tổ dân phố, nhiều địa phương đề ra các giải pháp, áp dụng hiệu quả, nhưng thực tế có nơi còn thực hiện chậm và lúng túng thậm chí chưa thống nhất trong cách chỉ đạo. Từ đó đặt ra yêu cầu, cần có sự chỉ đạo chung, thống nhất từ Trung ương đến cơ sở.

Nang cao chat luong hoat dong to chuc thon, to dan pho (Tiep theo va het) (*) - Anh 1

* Bài 1: Ðổi mới cùng những cách làm sáng tạo

Lực lượng đông nhưng chưa mạnh

Tháng 8-2016, tỉnh Lào Cai triển khai thực hiện Quyết định số 65 (ngày 19-8-2016) của UBND tỉnh về sắp xếp chức danh thôn, khu phố trên địa bàn, các địa phương đều đồng thuận, nhưng khi bắt tay thực hiện lại phát sinh nhiều vướng mắc.

Chi bộ khu dân cư Đồng Hồ, phường Nam Cường, TP Lào Cai có 11 đảng viên, lãnh đạo hai tổ 16 và 17, với 137 hộ dân. Địa bàn rộng, dân cư không tập trung, để đến được tất cả các hộ trong khu dân cư phải mất ít nhất ba ngày. Đồng chí Nguyễn Trọng Bình, Bí thư chi bộ khu phố đồng thời là Tổ trưởng Tổ đại biểu HĐND phường, kiêm đảm nhiệm vai trò Trưởng ban An ninh và Tổ trưởng Tổ Tuyên vận. Theo đồng chí, nếu như lại nhất thể hóa bí thư kiêm trưởng thôn nữa thì cái được là tăng phụ cấp nhưng cái chưa được là khó phát huy dân chủ, lấy ý kiến tập thể khi cuộc họp nào cũng chỉ vài ba người. Do vậy, ba chức danh, bí thư chi bộ, tổ trưởng dân phố và trưởng ban công tác mặt trận không nên kiêm nhiệm nhau, mà ba người này sẽ kiêm nhiệm hoặc làm phó các tổ chức khác thì hợp lý hơn. Chính vì sự chưa thống nhất cho nên dù Thành ủy Lào Cai đã có chỉ đạo, phấn đấu hết năm 2017 cơ bản hoàn thành sắp xếp, kiện toàn các chức danh ở thôn, khu dân cư và công tác nhân sự được tính toán từ việc chuẩn bị nhân sự đại hội chi bộ thôn, khu dân cư nhiệm kỳ 2017 - 2020; tuy nhiên vẫn còn 60 chi bộ khu dân cư và 40 chi bộ thôn chưa được kiện toàn.

Tại tỉnh Bắc Giang, công tác phát triển đảng viên trong đội ngũ trưởng thôn, bản, tổ dân phố cũng đang gặp khó khăn. Nguyên nhân do nhiều trưởng thôn, bản, khu phố tuổi đời cao. Ở một số nơi, việc giới thiệu đảng viên ứng cử vào vị trí trưởng thôn không thành công do cơ sở vẫn còn tư tưởng cục bộ trong việc bầu cử. Ngoài ra, có nơi đảng viên được giới thiệu nhưng ngần ngại, không dám đứng ra gánh vác trách nhiệm.

Cũng có những trưởng thôn có uy tín, nhiệt tình nhưng không đủ tiêu chuẩn kết nạp Đảng, do vi phạm chính sách dân số hoặc trình độ văn hóa thấp. Thậm chí không ít trường hợp đủ tiêu chuẩn nhưng chưa có ý thức phấn đấu. Điều này có một phần trách nhiệm của tổ chức đảng ở cơ sở chưa làm tốt công tác tuyên truyền, vận động, giác ngộ lý tưởng cho đối tượng… Khảo sát ở huyện Lạng Giang cho thấy, hiện nay trong 100 trưởng thôn chưa là đảng viên có hơn 30% có độ tuổi từ 55 trở lên; 10% là những trường hợp vi phạm chính sách dân số, xin ra hoặc từng bị khai trừ ra khỏi Đảng. Cơ bản những trường hợp này rất khó để phát triển Đảng.

Phó Trưởng ban Tổ chức Tỉnh ủy Quảng Ngãi Phạm Câu cho biết, việc triển khai mô hình bí thư chi bộ kiêm trưởng thôn còn chiếm tỷ lệ khiêm tốn, trên thực tế không phải địa phương nào thực hiện cũng thuận lợi. Ở huyện Đức Phổ, số xã thực hiện chỉ chiếm tỷ lệ khoảng 5%. Nhiều địa phương áp dụng mô hình này như một giải pháp “tình thế”, do thiếu nguồn cán bộ.

Bí thư chi bộ đồng thời là Trưởng thôn Ngọc Thạch, xã Tịnh An (TP Quảng Ngãi) Lê Sơn đã làm trưởng thôn hơn 25 năm, trong đó có 10 năm kiêm “hai vai”, chia sẻ: Thôn có đến bảy cụm dân cư với gần 450 hộ. Nhiều năm nay tôi xin nghỉ chức trưởng thôn để tập trung công việc của cấp ủy, nhưng không có người thay thế nên vẫn phải đảm nhiệm. Công việc thôn trên hai vai, bí thư chi bộ kiêm trưởng thôn nhiều áp lực, chế độ phụ cấp thấp. Từ khi dự án Mỹ Trà - Mỹ Khê triển khai, tại thôn xảy ra tranh chấp, khiếu kiện, cho nên nhiều người rất ngại mỗi khi được đề cử vào chức danh trưởng thôn.

Công việc nhiều, năng lực hạn chế, thiếu hiểu biết pháp luật, đạo đức kém... là những nguyên nhân khiến nhiều cán bộ khu vực thôn, bản, tổ dân phố mắc khuyết điểm, sai phạm. Vừa qua, Tòa án nhân dân TP Hà Nội xét xử một loạt cán bộ thôn Thao Ngoại, xã Sơn Hà, huyện Phú Xuyên, trong đó có Trưởng thôn Nguyễn Văn Viển, về các tội: Lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ, thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng.

Theo đó, từ năm 2006 đến 2009, ông Viển đã chỉ đạo các cán bộ dân chính, đoàn thể thôn gồm trưởng, phó Chi hội: Nông dân, Phụ nữ, Đoàn Thanh niên, Cựu chiến binh, Người cao tuổi, Chữ thập đỏ, An ninh, Đội sản xuất tổ chức đấu thầu, giao đất ở cho người dân trong và ngoài thôn có nhu cầu. Vừa qua, những sai phạm liên quan cán bộ thôn cũng xảy ra tại Hưng Yên. Phó Thủ tướng Thường trực Trương Hòa Bình đã yêu cầu UBND tỉnh Hưng Yên kiểm tra, làm rõ nội dung báo chí phản ánh việc cán bộ thôn Hoàng Nha, xã Minh Hải, huyện Văn Lâm tự ý xẻ đất công bán trái thẩm quyền hàng nghìn mét vuông.

Hiệu quả của mô hình bí thư kiêm trưởng thôn là điều không phủ nhận, vì cơ cấu cán bộ thôn, tổ dân phố gọn nhẹ, tạo sự thống nhất, đồng thuận từ việc ban hành chủ trương cho đến khâu tổ chức thực hiện. Tuy nhiên, để mô hình này phát huy hiệu quả, quan trọng nhất là khâu lựa chọn cán bộ và chế độ chính sách kèm theo. Người đảm nhiệm chức danh này phải có uy tín, năng lực lãnh đạo và quản lý điều hành, có khả năng bao quát công việc.

Cần sớm thống nhất mô hình và nhiệm vụ

Theo báo cáo mới đây của Chính phủ, số lượng cán bộ, công chức cấp xã và người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, thôn, tổ dân phố là 1 triệu 193.162 người. Tổng quỹ lương của cán bộ, công chức cấp xã và thực hiện khoán quỹ phụ cấp đối với người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, thôn, tổ dân phố là 32.404,788 tỷ đồng/năm. Số lượng lớn nhưng chất lượng hoạt động chưa cao, nhất là năng lực triển khai các chủ trương, chính sách vào cuộc sống, cộng đồng dân cư. Còn một bộ phận không nhỏ cán bộ thôn do trình độ, năng lực hạn chế có những việc làm sai quy định, gây hậu quả nghiêm trọng và làm giảm sút uy tín của Đảng trong nhân dân.

Để sắp xếp hoàn thiện tổ chức thôn bản, tổ dân phố theo hướng tinh gọn, hiệu quả, thiết nghĩ cần có sự tổng kết toàn diện cả lý luận và thực tiễn để có giải pháp căn cốt, thống nhất, tránh tình trạng mỗi địa phương, cấp ủy triển khai một cách. Thí dụ, hiện nay vẫn còn hai quan điểm khi nhất thể hóa chức danh bí thư chi bộ thôn. Tỉnh Quảng Ninh thống nhất thực hiện chủ trương bí thư chi bộ đồng thời là trưởng thôn bản, khu phố. Nhưng trao đổi ý kiến với phóng viên, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Quảng Bình Trần Công Thuật cho rằng, bí thư chi bộ cần có phẩm chất chín chắn, kín kẽ, ngược lại trưởng thôn bản, khu phố phải hoạt bát, năng động. Do đó, Quảng Bình không thực hiện chủ trương nhất thể hóa hai chức danh này mà nhất thể hóa bí thư chi bộ kiêm trưởng ban công tác mặt trận.

Trong nhiệm vụ hoàn thiện, nâng cao chất lượng hoạt động tổ chức thôn, bản, khu phố, không chỉ dồn cho cơ sở mà cần có sự phối hợp nhiều cơ quan, ban, ngành từ Trung ương. Ở Hà Tĩnh, sau quá trình sáp nhập thôn, bản, khu phố có hơn 600 nhà văn hóa thôn bị “thừa”, cùng với đó là hàng trăm nghìn mét vuông đất khuôn viên nhà văn hóa bị bỏ hoang. Trưởng phòng Quy hoạch - Giao đất (Sở Tài nguyên và Môi trường) Hồ Nhật Lệ cho biết, việc xử lý thu hồi đất nhà văn hóa thôn do không có nhu cầu sử dụng đã được các địa phương phản ánh từ nhiều năm qua. Tuy nhiên, do Luật Đất đai chưa có quy định cụ thể nên chưa xử lý được.

Từ thực tiễn nhiều địa phương cho thấy chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của trưởng thôn, tổ trưởng dân phố tuy đã được quy định nhưng có những điểm chưa thật cụ thể, còn quá chung chung, dẫn đến việc chính quyền xã, phường, thị trấn ở nhiều nơi có biểu hiện coi tổ chức tự quản thôn, tổ dân phố ở cộng đồng dân cư như là một cấp chính quyền; quan niệm “thôn, tổ dân phố là cánh tay nối dài của chính quyền cơ sở” nên đã giao quá nhiều nhiệm vụ cho trưởng thôn, tổ trưởng dân phố, có nhiều việc thuộc trách nhiệm quản lý nhà nước của công chức cấp xã, trong đó có cả việc xác nhận lý lịch tư pháp của công dân..., gây áp lực công việc quá lớn với chức danh này, trong khi họ chỉ là những người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố, tham gia công tác bằng tâm huyết, bằng sự nhiệt tình do Đảng cử, dân bầu, mà đôi khi phụ cấp, sinh hoạt phí chưa tương xứng công sức lao động họ đã bỏ ra.

Bộ Nội vụ đang xây dựng dự thảo Đề án “Một số vấn đề về chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy và chính sách đối với cán bộ, công chức xã, phường thị trấn”. Trong đó, có mục tiêu khắc phục tình trạng nhiều cấp chính quyền đùn đẩy nhiệm vụ cho cấp dưới. Một trong những giải pháp được đề xuất là việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền của chính quyền cấp xã và của thôn, tổ dân phố, thống nhất nguyên tắc: Chính quyền cấp xã chỉ giải quyết nhu cầu và phục vụ người dân theo đúng các nhiệm vụ đã được pháp luật quy định, không chuyển việc hoặc đẩy việc thuộc thẩm quyền, trách nhiệm của cấp huyện xuống cấp xã thực hiện, hoặc chuyển việc thuộc thẩm quyền, trách nhiệm của cấp xã cho thôn, tổ dân phố thực hiện; Xác định lại nhiệm vụ của trưởng thôn, tổ trưởng dân phố theo hướng chỉ tổ chức thực hiện, quản lý các vấn đề mang tính tự quản của cộng đồng thôn, tổ dân phố.

Đây là giải pháp căn cốt, nhưng để làm được cần tăng cường tuyên truyền trong cán bộ, đảng viên, nhân dân để hiểu đúng về vai trò, vị trí của tổ chức thôn, tổ dân phố. Xây dựng quy định, quy chế hoạt động, cũng như mối quan hệ với các tổ chức trong hệ thống chính trị. Đẩy mạnh việc xây dựng đề án việc làm đối với từng chức danh để giao nhiệm vụ đúng người, đúng việc, tránh tình trạng người làm không hết việc, người ngồi chơi. Sớm có cơ chế về tài chính chi trả công bằng đối với đội ngũ cán bộ nêu trên.

Việc thành lập thôn mới, tổ dân phố mới phải có đủ các điều kiện sau:

1. Quy mô số hộ gia đình: Đối với thôn: Ở vùng đồng bằng phải có từ 200 hộ gia đình trở lên; ở vùng miền núi, biên giới, hải đảo phải có từ 100 hộ gia đình trở lên; Đối với tổ dân phố: Ở vùng đồng bằng phải có từ 250 hộ gia đình trở lên; ở vùng miền núi, biên giới, hải đảo phải có từ 150 hộ gia đình trở lên.

2. Các điều kiện khác: Thôn và tổ dân phố phải có cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội thiết yếu. Riêng đối với thôn mới phải bảo đảm đất ở và đất sản xuất bình quân của mỗi hộ ít nhất bằng bình quân chung của xã.

(Điều 7 Thông tư số 04/2012/TT-BNV (Bộ Nội vụ) quy định)

------------------------

(*) Xem Báo Nhân Dân từ số ra ngày 6-9-2017.

Việc thành lập thôn mới, tổ dân phố mới phải có đủ các điều kiện sau:

1. Quy mô số hộ gia đình: Đối với thôn: Ở vùng đồng bằng phải có từ 200 hộ gia đình trở lên; ở vùng miền núi, biên giới, hải đảo phải có từ 100 hộ gia đình trở lên; Đối với tổ dân phố: Ở vùng đồng bằng phải có từ 250 hộ gia đình trở lên; ở vùng miền núi, biên giới, hải đảo phải có từ 150 hộ gia đình trở lên.

2. Các điều kiện khác: Thôn và tổ dân phố phải có cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội thiết yếu. Riêng đối với thôn mới phải bảo đảm đất ở và đất sản xuất bình quân của mỗi hộ ít nhất bằng bình quân chung của xã.

(Điều 7 Thông tư số 04/2012/TT-BNV (Bộ Nội vụ) quy định)

VĂN TOÁN, NAM HẢI và ANH TUẤN