Báo The Wall Street Journal (WSJ) ngày 25.11 nêu: dù Tổng thống Nga Vladimir Putin giận dữ vì vụ máy bay bị bắn rơi, nhưng Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov tuyên bố Nga không có kế hoạch gây chiến với Thổ Nhĩ Kỳ.

Nga: Co hay khong ke hoach gay chien voi Tho Nhi Ky? - Anh 1

Thanh niên Nga ném đá Sứ quán TNK

Có thể bạn quan tâm

Sự phẫn nộ của người Nga

Sau vụ việc máy bay Su-24 bị bắn hạ, Đại sứ quán Thổ Nhĩ Kỳ (TNK) ở Moscow bị người Nga phẫn nộ bao vây, ném sơn, đá và trứng thối. Người biểu tình còn trương các khẩu hiệu “Đâm sau lưng” và “”Chúng ta sẽ không quên, không tha thứ”.

Nhiều cảnh sát được triển khai để bảo vệ cơ quan ngoại giao này, tuy nhiên không người biểu tình quá khích nào bị bắt.

Khán giả truyền hình nhà nước Nga được nghe những thông tin kiểu “người Thổ cay độc không ăn năn trước hành động hèn nhát của họ”, trong khi hãng tin Sputnik cảnh cáo “Kẻ bệnh hoạn của NATO: Sự mất trí của Erdogan có thể gây ra thế chiến 3”.

Trước đó ngày 24.11, lưỡng viện quốc hội Nga gợi ý ngưng liên lạc hàng không với TNK.

Ngày 25.11, Nga nối lại các vụ không kích ở gần vùng biên giới Syria-TNK, dù Nga-Thổ đều cố tránh đương đầu quân sự trực tiếp.

Người phát ngôn Dmitry Peskov của Điện Kremlin cho biết sau sự cố, Nga-Thổ không đối thoại, và hãy còn sớm để bàn về tương lai của những dự án chung giữa hai nước. Ông nói Nga sẽ tiếp tục không kích quân khủng bố Nhà nước Hồi giáo IS ở Syria.

Hai vị Tổng thống Nga-Thổ là Vladimir Putin và Recep Tayyip Erdogan đều lên truyền hình đấu khẩu. Nga thề tiêu diệt bất kỳ mối đe dọa nào đối với lực lượng Nga ở Syria, còn TNK thề bảo vệ biên giới đến cùng.

Ông Erdogan nói chỉ đến khi Nga công bố thì TNK mới biết máy bay bị bắn rơi là của Nga, sau khi Nga xác nhận. Ông bảo: “Không ai có thể buộc chúng ta im lặng, khi an ninh biên giới, chủ quyền toàn vẹn lãnh thổ của chúng ta bị xâm phạm”.

Ông Putin thì lệnh cho quân đội Nga triển khai tên lửa S-300 đến căn cứ không quân ở thành phố biển Latakia vốn cách biên giới TNK 30 dặm. S-300 có thể bảo vệ máy bay khỏi những đe dọa từ trên không trong tầm 250 dặm.

Ngày 24.11, Tổng thống Putin cáo buộc TNK “đâm sau lưng” Nga và giúp đỡ quân khủng bố. Ông nói máy bay Nga bị bắn rơi ở độ cao 6.000 mét và cách biên giới TNK 1km, chiếc Su-24 “kiếm sĩ” không hề đe dọa an ninh quốc gia của TNK.

Ông Putin nói: “Sự cố thảm họa này sẽ có hậu quả nghiêm trọng cho quan hệ Nga-Thổ”. Ông cũng tố cáo TNK giúp tiền cho quân khủng bố IS bằng cách cho chúng chở dầu thô từ Syria sang TNK.

Những động thái hòa giải giữa Nga-Thổ

Dù sự giận dữ của người Nga tăng cao, vẫn có những thông điệp giữa Nga-Thổ, rằng Moscow sẽ không để vụ việc tuột khỏi tầm kiểm soát. Không hề có dấu hiệu nào cho thấy Nga lên kế hoạch tấn công trả đũa. Ngoại trưởng Nga Lavrov tuyên bố “Nga không tính gây chiến tranh với Thổ Nhĩ Kỳ”.

Các quan chức TNK cũng đưa ra những động thái làm hòa với Nga. Tổng thống Erdogan nói ông “không muốn thấy khủng hoảng trong quan hệ Nga-Thổ tăng lên”.

Nga-Thổ cũng đồng ý đàm phán về sự cố "trong vài ngày tới”, theo người phát ngôn của Bộ Ngoại giao TNK. Thủ tướng Ahmet Davutoglu nói TNK sẵn sàng chuyển thông tin về sự cố cho Nga.

Ngoại trưởng Lavrov hủy một chuyến đi TNK, nhưng ông có một giờ nói chuyện điện thoại với Ngoại trưởng TNK Mevlut Cavusoglu. Hai bên đồng ý chia sẻ thông tin sự cố qua các kênh liên lạc ngoại giao và quân sự.

Ông Lavrov nói người đồng cấp đã gửi lời chia buồn về cái chết của phi công Nga.

Nga: Co hay khong ke hoach gay chien voi Tho Nhi Ky? - Anh 2

Viên phi công Nga này bị bắn chết sau khi máy bay rơi

Ông Lavrov nói vụ việc “như một sự khiêu khích lên kế hoạch từ trước”. Thái độ của Nga đối với TNK không thay đổi, nhưng Nga có những thắc mắc về các hành động của đương kim lãnh đạo nước này.

Ông Lavrov nói thêm: Công dân và doanh nghiệp TNK sẽ không gặp phải “những vấn đề do con người tạo ra”, ngay cả khi Moscow đang xét lại quan hệ với Ankara.

Lãnh đạo Mỹ, Đức, Trung Quốc đều kêu gọi kéo giảm căng thẳng. Ông Lavrov và Cao ủy đối ngoại của EU Federica Mogherini sau một cuộc điện thoại hôm 25.11 đã đồng ý rằng phải đạt được các nỗ lực ngoại giao để kết thúc nội chiến Syria.

Mối quan hệ ngoại giao Nga-Thổ xấu đi, cũng có thể gây hại cho nỗ lực của Pháp nhằm đưa Nga vào liên quân do Mỹ dẫn đầu để diệt quân khủng bố Nhà nước Hồi giáo - IS.

Đại sứ Nga Alexandre Orlov tại Pháp cho đài phát thanh Europe 1 biết Moscow vẫn xem xét khả năng gia nhập liên minh quân sự này.

TNK và các đồng minh NATO đang gây sức ép buộc Tổng thống Syria Bashar al Assad từ bỏ quyền lực sau một giai đoạn chuyển tiếp chính trị, nhằm kết thúc nội chiến Syria. Nhưng Nga ủng hộ nỗ lực tiếp tục nắm quyền lực của ông Assad.

Du khách Nga được khuyến cáo đừng đến TNK

Sự cố ngày 24.11 dẫn đến nỗi lo bùng nổ xung đột giữa các cường quốc đang bị lôi vào cuộc nội chiến Syria, cụ thể là Nga và Mỹ, Pháp, Anh… Nhưng xem ra những đe dọa TNK của Nga chỉ là các biện pháp cấm vận kinh tế.

Một trong những tuyên bố chính hôm 25.11 là từ tuần tới Moscow sẽ cấm nhập thịt gà của một công ty TNK, điều đó cho thấy Nga dù giận dữ nhưng không có ý định gây chiến, không muốn để tình hình trầm trọng thêm, không có chuyện đổ vỡ quan hệ ngoại giao.

Trước khi xảy ra vụ một nước thành viên NATO bắn hạ một máy bay Nga (lần đầu tiên kể từ sau chiến tranh Triều Tiên), TNK từng là một phần quan trọng trong việc Nga tìm đối tác mới ngoài Mỹ và EU, sau khi Nga bị phương Tây cấm vận kinh tế với cớ Nga can thiệp vào cuộc khủng hoảng Ukraine.

TNK và Nga cho đến gần đây ráng gạt sang một bên những bất đồng về những vấn đề như nội chiến Syria, khủng hoảng Ukraine, để lập một liên minh kinh tế chặt chẽ.

Thương mại song phương tăng gấp đôi, đạt hơn 30 tỉ USD/năm trong suốt 10 năm qua. Hàng xuất khẩu TNK chiếm 20% trong quan hệ này, và TNK là khách hàng lớn của khí đốt Nga.

Nhưng sau lần TNK cáo buộc Nga xâm phạm không phận lần đầu tiên hồi đầu tháng 10, Ankara từng dọa trả đũa kinh tế, Moscow cũng cảnh cáo điều tương tự.

Thủ tướng Nga Dmitry Medvedev nói các dự án chung có thể bị hủy, doanh nghiệp TNK có thể mất quyền tiếp cận thị trường Nga, dù ông không nói chi tiết.

Ông Erdogan nói NTK có thể tìm nguồn cung khí đốt khác, và Ankara sẽ tìm đối tác khác để xây dựng nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của họ, nếu Nga ngưng dự án này.

Vấn đề là chuyển dòng thương mại năng lượng sẽ không dễ. TNK mua khoảng 60% khí đốt cần thiết từ Nga, một khối lượng mà TNK sẽ khó lập tức tìm được nguồn cung khác.

Nga cũng bị lệ thuộc vào việc bán khí đốt qua TNK, khách hàng lớn thứ hai của Nga (sau Đức) để có nguồn thu cho ngân sách vốn bị giảm từ sự suy thoái kinh tế, phần nào do giá dầu thô thấp và bị phương Tây cấm vận kinh tế.

Nga: Co hay khong ke hoach gay chien voi Tho Nhi Ky? - Anh 3

Du khách Nga tại một khách sạn ở TNK được xây giống như ngôi nhà thờ trên Quảng trường Đỏ

Tổng cục Du lịch liên bang Nga đã khuyến cáo các công ty du lịch chấm dứt những tour đi TNK. Trong tổng sản lượng nội địa TNK, khách du lịch Nga chiếm 0,5% hoặc khoảng 2,5 tỉ USD.

Mỗi năm, có hơn 4 triệu lượt người Nga du lịch TNK. Nếu Nga tẩy chay dài hạn thì sẽ gây tổn thất mạnh cho ngành du lịch TNK, nhất là ở vùng biển phía nam, nơi có nhiều khách sạn lớn xây để đón khách Nga, có cả một khách sạn giống hệt ngôi giáo đường ở quảng trường Đỏ (Moscow).

Bộ Ngoại giao Nga đã ra tuyên bố chính thức khuyến cáo công dân Nga chớ nên đi du lịch ở TNK, vì những lý do an ninh.

Điện Kremlin không chính thức cấm các công ty bán tour đi nghỉ ở TNK cho công dân Nga, nhưng ông Putin nói sự khuyến cáo trên là cần thiết.

Ông Putin nói: “Sau vụ hôm qua, chúng ta không loại trừ vài sự cố khác. Nếu chúng xảy ra cách này cách khác, chúng ta sẽ phải phản ứng. Và các công dân của chúng ta ở TNK dĩ nhiên có thể gặp phải những nguy hiểm”.

Còn ông Lavrov giải thích việc khuyến cáo này không phải là cách trả đũa của Nga, mà là dựa trên mức độ nguy hiểm của một cuộc tấn công khủng bố.

Ông nói quân khủng bố dùng lãnh thổ TNK để tổ chức tấn công ở các nước khác, nhưng ông không nói nước nào.

Vĩnh Thụy (theo Wall Street Journal)