Nhóm 5 nước Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi (BRICS) đang phát triển nhanh, vươn lên thành đối trọng với phương Tây.

Cân bằng hơn Trong hệ thống kinh tế và chính trị mà phương Tây chiếm vị trí chi phối, sự phân phối của cải và sức mạnh không được phân chia đều giữa các nước đang và đã phát triển. Tuy nhiên, trong hai thập kỷ qua, cán cân này dần trở nên cân bằng hơn, nhất là sau cuộc khủng hoảng tài chính 2008 với sự suy yếu tương đối của phương Tây (điển hình là Mỹ, Nhật và Tây Âu) và sự lớn mạnh của một số nước đang phát triển (nổi bật là 5 nước Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi). Và dù kinh tế Mỹ bắt đầu hồi phục nhưng tỉ lệ thất nghiệp của nền kinh tế lớn nhất hành tinh vẫn ở mức 8,5% và nợ Chính phủ còn rất lớn. Nhiều quốc gia châu Âu tiếp tục vật lộn với nợ công và Nhật Bản, nền kinh tế lớn thứ 3 của loài người, vẫn chưa thoát khỏi tình trạng trì trệ và giờ gặp thêm khó khăn sa hai thảm họa động đất và sóng thần. Trong khi đó, các nước đang phát triển nhanh chóng vượt qua cuộc khủng hoảng tài chính và lấy lại đà tăng trưởng nhanh. Theo Quỹ tiền tệ quốc tế, các nước này đạt tốc độ tăng GDP là 7,1% năm 2010 và 6,4% năm 2011. Để thấy rõ sự thay đổi này hơn thì Xinhua đưa ra sự so sánh: hai thập kỷ trước, 7 nền kinh tế lớn nhất thế giới chiếm 70% GDP toàn cầu nhưng giờ họ chỉ còn chiếm 50%. Và hiện G20 chứ không phải G7 mới là thể chế kinh tế quan trọng nhất thế giới. BRICS – đối trọng của phương Tây? "Thị phần" của các nước đang phát triển tăng lên phần lớn là nhờ sự phát triển mạnh của 5 nền kinh tế "đầu tàu" là Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi. Sau khi đạt mức tăng trưởng 9,2% năm 2009, GDP Trung Quốc năm 2010 là 10,3 và có thể vượt mức 8% trong năm nay. Ấn Độ được dự đoán đạt tốc độ 8,6% trong năm nay và sẽ là 9% trong các năm sau nữa. Brazil đạt mức tăng trưởng 7,5% năm 2010 và lần đầu tiên, GDP vượt mức 2.000 tỷ USD. Nếu tính theo sức mua, Brazil vượt Pháp, Anh để trở thành nền kinh tế lớn thứ 7 thế giới. Nga sau một thời gian suy yếu cũng lấy lại đà tăng trưởng ở mức 4% năm 2010 và nhờ giá dầu tăng, họ có thể đạt mức 4,2% năm nay. Còn Nam Phi, sau khi đạt mức tăng 2,8% năm 2010, ngân hàng nhà nước của họ dự đoán sẽ đạt mức tăng trưởng 3,7% và 3,9% trong các năm 2011 và 2012. Kết quả của sự lớn mạnh đó là chỉ 5 nước BRICS hiện chiếm 40% dân số thế giới và 18% GDP toàn cầu. Cùng với đà hồi phục kinh tế nhanh của từng nước, sự hợp tác kinh tế và giao thương nội khối BRICS cũng tăng nhanh. Với mức tăng trung bình hàng năm là 28% trong giai đoạn 2001 – 2010, kim ngạch thương mại nội khối BRICS đạt mốc 230 tỷ USD năm 2010. Nga được gọi là "trạm nạp khí đốt của thế giới" với nguồn dầu và khí khổng lồ. Brazil là “cơ sở nguyên liệu thô” của loài người với rất nhiều quặng sắt và đậu tương. Trong khi đó, Trung Quốc trở thành “công xưởng thế giới” và Ấn Độ là “văn phòng của thế giới” nhờ đội ngũ công nhân viên trong ngành công nghệ thông tin và dịch vụ có trình độ cao. Về phía Nam Phi, dù nền kinh tế vẫn còn tương đối nhỏ nhưng họ vẫn lớn nhất và có ảnh hưởng nhất châu Phi. Nhờ Nam Phi, BRIC dễ dàng tiến vào “lục địa đen” tìm kiếm cơ hội và ngược lại. Tuy nhiên, nói như vậy quan hệ nội khối BRICS vẫn còn nhiều thách thức bởi giữa các nước thành viên tiếp tục tồn tại sự cạnh tranh và nghi kỵ lẫn nhau. Đơn cử như với tư cách là hai nền kinh tế đang nổi, Trung Quốc và Ấn Độ cạnh tranh gay gắt nhằm chiếm lĩnh thị trường và các nguồn tài nguyên. Nga và Brazil cũng gặp tình trạng tương tự khi bước vào lĩnh vực xuất khẩu. Ngoài ra, giữa các bên của BRICS vẫn còn tranh chấp lãnh thổ và bất đồng chính trị trong nhiều vấn đề. Do đó, chỉ khi BRICS gác lại bất đồng, thống nhất với nhau trong các vấn đề lớn như phát triển kinh tế, an ninh toàn cầu, chống khủng bố, chống biến đổi khí hậu, phát triển ngành hàng không vũ trụ, năng lượng mới…thì BRICS hoàn toàn có thể trở thành một “tay chơi” lớn, đại diện cho các quốc gia đang phát triển, trở thành đối trọng với phương Tây. Cơ hội cho BRICS đối thoại đang tới rất gần khi ngày mai, lãnh đạo của BRICS sẽ nhóm họp ở Trung Quốc. Nam Việt (tổng hợp)