Bảy mươi hai tuổi, bà Đặng Thị Min – xóm 1, xã Đông Hợp (Đông Hưng, Thái Bình) vẫn phải gánh vác việc gia đình. Nhà bà Min rất nghèo, nỗi đau mất chồng năm 2009 vì ung thư chưa nguôi thì năm sau, con trai cả của bà cũng theo bố ra đi cùng căn bệnh hiểm ác. Hai người con gái lấy chồng xa, nghèo khó nên không mấy khi về thăm bà. Niềm an ủi duy nhất của bà là cậu con út gần 40 tuổi ngẩn ngơ, suốt ngày lang thang quanh làng, chiều tối bà lại phải mò mẫm tìm về.

Nỗi vất vả của những người già như bà Min là khó khăn chung của những người cao tuổi (NCT) ở vùng quê nghèo. Nhiều NCT vẫn là lao động chính, cày sâu cuốc bẫm kiêm luôn cả chăm sóc cháu khi con cái đi làm ăn xa. Trong những chuyến đi công tác ở các vùng xa, chúng tôi đã gặp nhiều cảnh sống vò võ của những cặp vợ chồng già. Chẳng hạn như vợ chồng bà Phan Thị Mỹ ở Hưng Khánh, Hưng Nguyên (Nghệ An) hơn 70 tuổi, cũng như nhiều người già nơi đây vừa lo việc nhà, việc đồng áng vừa chăm sóc những đứa cháu nội, cháu ngoại khi con cái vào Nam kiếm sống. Các cụ cũng vừa phải tự chăm sóc mình nên gánh nặng càng chồng chất trên đôi vai già. Bà Đinh Thị Tùng ở Hóa Hợp, Minh Hóa (Quảng Bình), gần 70 tuổi vẫn cặm cụi đi rừng nuôi đứa con út đang bị tàn tật. Nhiều lúc đói kém cũng phải giấu nước mắt vào trong để gắng gượng nuôi con. "Ở vùng quê xa xôi hẻo lánh này con cái kiếm đủ ăn là mừng nhưng những đứa con tôi còn quá nghèo. Con đông nên chẳng thể giúp đỡ gì được” – bà Tùng chua xót.

Người Việt có câu: "Trẻ cậy cha, già cậy con”, nhưng giờ đây tình trạng "già cậy thân” đang ngày một phổ biến, không chỉ ở nông thôn, mà ngay cả ở các vùng đô thị. Và lại càng buồn hơn khi biết được rằng, hiện nay, hơn 70% NCT đang sống ở nông thôn, cuộc sống đa phần là khó khăn, còn nghèo. Một phần rất nhỏ NCT ở nông thôn sống bằng trợ cấp lương hưu, còn lại hầu hết sống dựa vào đồng ruộng, con cái họ cũng thuộc diện nghèo, khó khăn. Theo kết quả Điều tra Quốc gia về NCT Việt Nam, chỉ có 35,6% NCT ở thành phố và 21,9% NCT ở nông thôn có lương hưu hoặc trợ cấp từ nhà nước. Có tới 70-80% NCT phải tự kiếm sống hoặc nhờ vào sự nuôi dưỡng và chăm sóc của con cái.

Hà Minh