ND - Cơ thể con người có khoảng 100 nghìn tỷ tế bào gồm hơn 200 loại tế bào khác nhau cấu tạo nên, đều từ các tế bào gốc sinh sôi ra. Điều kỳ diệu của tế bào gốc là chúng còn có thể tái tạo tất cả các cơ quan trong cơ thể. Ước mơ nung nấu của con người là có được những ngân hàng tế bào gốc để chữa trị những căn bệnh nan y.

Vừa qua, ngân hàng máu dây rốn (một loại ngân hàng tế bào gốc) đầu tiên ở vùng Đông Nam - Á đã được thành lập nhằm lưu giữ những "chiếc đũa thần" để tái sinh cuộc sống. Tế bào gốc Tế bào gốc là cội nguồn của các tế bào trong cơ thể. Từ tế bào gốc, có thể sinh ra các tế bào biệt hóa của hơn 200 loại tế bào cơ thể. Tế bào gốc là các tế bào nguyên khai, chưa biệt hóa về mặt chức năng cũng như hình thể, luôn có thể tiếp tục phân chia và biệt hóa thành tất cả các bộ phận của cơ thể, từ tế bào máu đến tế bào não. Điều đáng chú ý là những tế bào gốc không tự chuyển thành các loại tế bào thông thường mà vẫn giữ nguyên là tế bào gốc. Ở thời kỳ trứng đã thụ tinh khoảng từ sáu đến bảy ngày, tế bào gốc hay còn gọi tế bào phôi gốc xuất hiện. Các nhà khoa học đã phân lập được tế bào gốc phôi chuột vào năm 1981 và tế bào gốc phôi người năm 1998. Các tế bào gốc ở người trưởng thành là các tế bào tồn tại dưới dạng cặp tế bào mẹ - con: một số tế bào phát triển để biệt hóa lớn lên, một số tế bào vẫn là tế bào gốc. Nhưng mỗi tế bào đã biệt hóa chỉ có thể tự phân chia khoảng 50 lần rồi ngừng lại và già cỗi đi, còn các tế bào gốc mới là nguồn sinh sản liên tục trong suốt cuộc đời con người. Trong khoảng vài chục năm gần đây, tế bào gốc đã thu hút nhiều nghiên cứu tìm kiếm cơ chế đặc biệt để lẩn tránh lệnh ngừng phân chia. Bí mật nằm ở những phân đoạn nhỏ xíu ở một đầu của RNA, một chất cơ bản của sự sống tế bào. Những chìa khóa nhỏ xíu này có thể phát tín hiệu cho sự phát triển bình thường của các tế bào, có thể ra lệnh ngừng phân chia, cũng như có thể điều khiển sự phát triển bất bình thường của tế bào mà sẽ dẫn tới bệnh ung thư. Các nguồn tế bào gốc Từ phôi người: Ngày 6-11-1998, cả hai nhóm nghiên cứu riêng rẽ của Mỹ công bố đã nuôi sống được các tế bào gốc phôi người, từ một thai bị sẩy và từ kỹ thuật nhân bản vô tính. Về mặt lý thuyết, việc nuôi cấy được các tế bào gốc là điểm xuất phát của một cuộc cách mạng y học, vì từ tế bào gốc có thể làm vật liệu thay thế cho bất cứ bộ phận nào trong cơ thể như thần kinh, xương, ruột, máu... khi bộ phận đó bị hư hỏng do bệnh tật, chấn thương hay bị lão hóa. Ngược lại, phát minh này đã gây nên những tranh cãi, phản ứng gay gắt. Từ tế bào gốc đã trưởng thành: Các nhà khoa học đã tìm ngay ra được lối thoát cho công nghệ tái tạo các bộ phận của cơ thể. Người ta tìm đến một loại tế bào gốc đã trưởng thành, đó là các tế bào gốc của tủy xương. Từ lâu, người ta đã biết rằng các tế bào gốc của tủy xương sản sinh ra nhiều dòng tế bào máu khác nhau: hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu... Nhưng gần đây, người ta đã thành công trong thực nghiệm có thể phát triển thành khối cơ bắp khi tiêm chúng vào một bắp thịt. Tế bào gốc của tủy xương có ưu điểm lớn là được lấy ra từ trong cơ thể của chính bệnh nhân hay nói cách khác là lấy từ một bộ phận này chuyển sang một bộ phận khác của cơ thể. Sự tự ghép này không hề gây hiện tượng đào thải. Hiện nay, tế bào gốc của tủy xương đang được nghiên cứu để chữa trị cho người bệnh bị nhồi máu cơ tim. Khi một vùng cơ tim bị thiếu ô-xy, không được nuôi dưỡng, nó sẽ chết mà không gì có thể phục hồi được. Sau cuộc tự ghép 10 tuần lễ, có sự cải thiện, nâng cao tính năng, thể chất của cái sẹo do nhồi máu cơ tim gây nên và các tế bào ghép đã tiêu thụ glu-cô-da, có nghĩa là chúng đã thích ứng được với môi trường mới. Ở Việt Nam, Trung tâm Truyền máu và Huyết học tại TP Hồ Chí Minh đã ứng dụng thành tựu công nghệ sinh học ghép tế bào gốc của tủy xương để điều trị bệnh máu ác tính từ năm 1995. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, việc cấy tủy xương rất khó khăn, lấy ra tế bào gốc của tủy xương không phải là dễ dàng, có một số nguy cơ biến chứng, có những trường hợp lại là chống chỉ định. Không thể lấy tủy sống của một đứa trẻ sơ sinh, nhưng máu dây rốn thì hoàn toàn có thể lấy được. Việc lưu giữ tế bào gốc từ máu dây rốn chính là giải pháp tốt nhất cho nguồn tế bào gốc. Mở ra ngành y học tái sinh Ngân hàng máu dây rốn đã biến giấc mơ bảo vệ con cái tránh khỏi những căn bệnh nan y, của các bậc cha mẹ trở thành hiện thực. Máu dây rốn là nguồn cung cấp tế bào gốc vô cùng giá trị. Dây rốn của trẻ sơ sinh rất giàu tế bào, có nghĩa là nếu lưu trữ được những mẫu máu đó, sẽ có được nguồn cung cấp duy nhất để sử dụng nếu đứa trẻ đó sau này mắc các chứng bệnh nguy hiểm. Lấy máu dây rốn không gây đau đớn, chúng thường bị loại bỏ sau khi sinh. Ngoài ra, máu dây rốn ít có nguy cơ thải ghép hơn so với tủy xương. Các nhà khoa học trên trận tuyến tiên phong này hy vọng sẽ tái sinh được các bộ phận cơ thể, lập trình lại cơ thể bằng phương pháp tự chữa lành tổn thương, bởi tế bào gốc là cơ sở của sự tái tạo. So với tủy xương, cần ít mẫu máu dây rốn cần thiết để tìm ra một tương hợp với người bệnh. Chỉ cần khoảng 10 nghìn mẫu trong ngân hàng máu dây rốn là có thể có 80% tương hợp trong khi với tủy xương phải cần tới một triệu mẫu mới đạt được tỷ lệ tương hợp trên. Cấy tế bào gốc hiện nay là nguồn dược phẩm tái tạo để chữa trị các bệnh mà trước đây không thể chữa khỏi được như ung thư máu (bệnh bạch cầu, bệnh u lympho), thiếu máu nặng, bệnh tự miễn (lu-pút ban đỏ hệ thống, xơ cứng hệ thống...). Ngân hàng máu dây rốn mang lại hình thức bảo hiểm y tế sau cùng, y học tái sinh sẽ là đỉnh cao của công nghệ sinh học, phá tan nỗi lo về những căn bệnh hiểm nghèo đang đe dọa sự sống quý giá của con người. BS Bùi Nguyên Kiểm Tại Việt Nam, ngân hàng tế bào gốc đầu tiên mang tên MekoStem đã được thành lập. Ngân hàng này sử dụng công nghệ phân lập tế bào gốc mang dây rốn của Công ty CellResearch Corporation (Xin-ga-po) để bảo quản và lưu giữ tế bào gốc dây rốn (gồm máu và màng dây rốn), nhằm cung cấp cho các nhà y học ứng dụng trong điều trị bệnh nhân thuộc các chuyên khoa khác nhau. PGS,TS Phan Toàn Thắng, một trong những người đầu tiên trên thế giới phân lập được TBG từ màng cuống rốn cho biết: "Lấy tế bào gốc (TBG) từ màng dây rốn sẽ thu được một lượng lớn tế bào, không vi phạm y đức, không gây tổn thương cho cả mẹ - con và quá trình thu giữ dây rốn lại dễ dàng. Một dây cuống rốn đường kính 1 cm, dài 55 cm cung cấp khoảng 330 cm2 màng lót cuống rốn (tương đương khổ giấy A5), và chỉ trong vòng ba tuần có thể nuôi cấy được 6 tỷ TBG dùng cho điều trị. Hai ứng dụng khả thi nhất hiện nay ở Việt Nam trong liệu pháp TBG là điều trị các bệnh về máu và da". Sử dụng nguồn tế bào gốc hiện được coi là một giải pháp đặc biệt để chữa bệnh trong tương lai cho mỗi người. Tế bào gốc đã được sử dụng để chữa trị thành công một số bệnh ở người như suy tủy, ung thư máu, có khả năng sớm được ứng dụng để chữa bệnh tiểu đường, liệt do chấn thương tủy sống, ung thư và bệnh lý gen.