- Trước thực trạng các vụ xâm hại quyền lợi người tiêu dùng (NTD) ngày càng tăng về cả số lượng và mức độ; những bất cập của hệ thống pháp luật hiện hành trong việc bảo việc quyền lợi NTD.... thì sự ra đời của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là một yêu cầu cấp thiết nhằm đảm bảo quyền lợi của NTD Việt Nam; đồng thời góp phần quan trọng trong việc tạo môi trường kinh doanh lành mạnh và sự phát triển của đất nước.

Sáng nay (17/4), tiếp tục Phiên họp thứ 30, Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) đã cho ý kiến về dự án Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Những con số giật mình về thực trạng vi phạm quyền lợi NTD Chỉ ra thực trạng vi phạm quyền lợi NTD Việt Nam, Bộ trưởng Bộ Công thương Vũ Huy Hoàng đưa ra hàng loạt con số cho thấy các vụ vi phạm quyền lợi NTD có xu hướng ngày càng tăng cả về số lượng và mức độ. Theo thống kê của Bệnh viện K cho thấy, mỗi năm Việt Nam có khoảng 77.457 ca mắc bệnh ung thư trong đó có tới 80% là do môi trường sống và chỉ có khoảng 5% là do gen di truyền. Một thống kê khác cũng rất đáng chú ý là từ năm 2004-2008 cả nước có hơn 1.600 vụ ngộ độc thực phẩm với gần 24 nghìn người mắc và 321 người tử vong. Còn theo khảo sát của Hội tiêu chuẩn và bảo vệ quyền lợi NTD Việt Nam, tại một số điểm bán xăng dầu, sai số đo lường bình quân khoảng 5%. Như vậy, với mức tiêu thụ xăng dầu hiện nay thì số tiền mà NTD bị thiệt hại lên tới hàng ngàn tỷ đồng. Theo kết quả tổng kiểm tra mới đây của Bộ Khoa học Công nghệ cũng cho thấy khoảng 28% cơ sở kinh doanh sai phạm về đo lường (có nới sai số gần 10%), 17 % vi phạm về chất lượng. Những con số trên chỉ là sự thống kê một phần nhỏ và chỉ mới phản ánh phần nào thực trạng xâm hại quyền và lợi ích hợp pháp của NTD. “Có thể nói rằng NTD Việt Nam đang phải sống trong một môi trường không an toàn, quyền và lợi ích hợp pháp bị vi phạm nghiêm trọng” - Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng nói. Lí giải về sự gia tăng cả về số lượng và mức độ của các vụ việc vi phạm quyền lợi của người tiêu dùng trên thực tế, ông Vũ Huy Hoàng chỉ ra những bất cập trong các quy định của pháp luật. Đó là các quy định về bảo vệ người tiêu dùng còn mang tính tuyên ngôn, khó thực hiện; quy định của pháp luật hiện hành chưa xây dựng được một cơ chế giải quyết các khiếu nại, tranh chấp hữu hiệu để NTD có thể tự bảo vệ mình; chưa có những chế tài đặc thù, đủ sức răn đe để xử lý các hành vi vi phạm pháp luật... Trong năm 2008, riêng lực lượng quản lý thị trường đã kiểm tra và xử lý 18.539 vụ sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng kém chất lượng, vi phạm quyền sở hữu trí tuệ và an toàn vệ sinh thực phẩm. Tuy nhiên, mức xử phạt không tương xứng với lợi nhuận mà doanh nghiệp thu được từ hành vi vi phạm, do đó “có thực tế là nhiều doanh nghiệp chấp nhận bị phạt để vi phạm.” – ông Vũ Huy Hoàng cho biết. Báo cáo đánh giá tác động dự án Luật của Bộ Công thương cũng chỉ ra một trong những nguyên nhân khiến các hành vi vi phạm quyền lợi của NTD ngày càng tăng là tâm lý “ngậm bò hòn làm ngọt” của NTD trước những hành vi vi phạm vì không muốn mất công, tốn của để theo kiện. Băn khoăn kinh phí hoạt động của Tổ chức bảo vệ quyền lợi NTD Xuất phát từ vị trí cũng như vai trò quan trọng của các tổ chức bảo vệ quyền lợi NTD trong công tác bảo vệ quyền lợi NTD, Dự thảo Luật đã dành hẳn một Chương quy định về vị trí, vai trò, quyền, nghĩa vụ, kinh phí hoạt động... của tổ chức bảo vệ quyền lợi NTD. Đa số ý kiến nhất trí rằng cần phải có Tổ chức bảo vệ quyền lợi NTD và tổ chức này là một hình thức tổ chức xã hội tự nguyện. Đặc biệt, khác với các tổ chức xã hội khác mà mục tiêu nói chung là bảo vệ quyền lợi của các hội viên, tổ chức bảo vệ quyền lợi NTD hoạt động nhằm bảo vệ quyền lợi của đông đảo NTD. Tuy nhiên, vấn đề được cáo đại biểu quan tâm thảo luận là kinh phí hoạt động bảo vệ NTD. Dự thảo Luật quy định: “Kinh phí hoạt động của Tổ chức bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng được hình thành từ các nguồn: hỗ trợ từ ngân sách nhà nước; ủng hộ của các tổ chức và cá nhân; các nguồn thu hợp pháp khác.” Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Nguyễn Văn Thuận đồng tình với việc cần phải có hội nhưng lại băn khoăn “chủ trương của Đảng và Nhà nước ta là tiến tới không cấp kinh phí cho các hội hoạt động, đặc biệt là các hội xã hội. Nếu chúng ta cứ đặt ra tổ chức rồi lại lấy tiền ngân sách ra thì chúng ta phải hỏi dân, xem dân có đồng ý không?” Bà Trương Thị Mai - Chủ nhiệm Ủy ban các vấn đề xã hội cũng đề nghị nghiên cứu lại quy định về sự hỗ trợ của nhà nước cho các tổ chức này. Ở một khía cạnh khác, nhìn từ vụ án môi trường Vedan, Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Thu Ba cũng cho rằng nếu không có hội để bênh vực quyền lợi cho nhân dân mà để người dân tự chứng minh thiệt hại và đi khởi kiện thì sẽ gặp rất nhiều khó khăn cho nên cần thiết phải có hội. Bà cũng đề xuất “nên cân nhắc sửa đổi Luật về tố tụng dân sự để giao quyền này cho Việm kiểm sát vì họ có kỹ năng, nghiệp vụ điều tra để có thể chứng minh thiệt hại của cộng đồng”. Đồng tình đề xuất trên, Bà Trương Thị Mai cũng cho rằng, cần có cơ quan nhà nước đứng ra kháng nghị cho người dân bởi “các tổ chức hội của chúng ta còn yếu ớt lắm” – bà Mai nói. Chốt lại các tranh luận về vấn đề này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Đức Kiên thống nhất “tổ chức bảo vệ quyền lợi NTD hoạt động dưới hình thức là hội nhưng nếu thực hiện một số nhiệm vụ nhà nước giao thì đương nhiêm nhà nước sẽ bố trí kinh phí cho hội thực hiện những nhiệm vụ đó. Ngoài phạm vi đó, hoạt động sẽ theo những nguyên tắc quy định về hội./.