Tuy không bị xử lý hình sự nhưng hành vi của phóng viên Nguyễn Hoài Nam của báo Thanh Niên đã đặt ra vấn đề về đạo đức nghề nghiệp trong hoạt động báo chí. Đây là góc nhìn của Thứ trưởng Bộ TT&TT Trương Minh Tuấn gửi riêng cho báo điện tử Một Thế Giới về vấn đề này.

Ngày 8.9, Bộ TT&TT nhận được công văn số 2982 của Bộ Công an kiến nghị có hình thức xử lý vi phạm đối với phóng viên Nguyễn Hoài Nam (báo Thanh Niên) khi thực hiện loạt bài điều tra “Nạn bảo kê đường của cảnh sát trật tự cơ động”.

Bộ TT&TT đã giao Cục báo chí làm việc với các bên liên quan để giải quyết kiến nghị của Bộ Công an về việc xử lý phóng viên Hoài Nam (báo Thanh Niên) có hành vi “gài bẫy” cảnh sát giao thông nhận hối lộ, tạo tình huống thúc đẩy người khác phạm tội.

Vấn đề nhà báo chủ động tổ chức đưa hối lộ cho CSGT có vi phạm điều 289 BLHS và Điều 26 Nghị định 73/NĐ-CP/2010 trước đây đã từng được đặt ra và gây tranh cãi về luật.

Cơ quan tố tụng cần phải xem xét động cơ của phóng viên, yếu tố vụ lợi cá nhân và vấn đề cho phép của Ban Biên tập để làm rõ và xử lý theo quy định pháp luật.

Tuy nhiên, dưới góc độ đạo đức của nhà báo, việc phóng viên chủ động “gài bẫy” người khác vào hành vi nhận hối lộ là vi phạm đạo đức nghề nghiệp, không thể chấp nhận.

Không chỉ ở Việt Nam, mà ở các quốc gia khác trên thế giới, nhà báo “gài bẫy” người khác vào tội nhận hối lộ không chỉ được coi là vi phạm đạo đức nghề nghiệp mà còn vi phạm pháp luật.

Ở Anh, quy tắc nhập vai điều tra là phải bảo đảm chứng cứ pháp lý. Theo ông Stephen Wittle tại Hội thảo “Kinh nghiệm Việt Nam và quốc tế về nghiệp vụ báo chí điều tra”, nhà báo làm điều tra “Phải ghi lại sự thật chứ không làm cho nó xảy ra”.

Bộ quy tắc hành xử của phóng viên Anh có nêu: “Thu thập tài liệu bằng các phương pháp thật thà, thẳng thắn và cởi mở, trừ những bài điều tra phục vụ lợi ích lớn của cộng đồng và liên quan tới những bằng chứng mà không thể có được nếu phóng viên sử dụng các biện pháp minh bạch”.

Một trong những nguyên tắc của Hội đồng báo chí Đức cũng đề cập vấn đề này là: “Khi thu nhập dữ liệu, thông tin, tin tức và hình ảnh liên quan tới con người cụ thể, không được áp dụng các phương pháp không trung thực”.

Ở Mỹ, luật pháp cấm việc đưa hối lộ cho cảnh sát nên nhà báo có thể bị bắt giữ và xét xử về hành vi này dù dưới danh nghĩa tác nghiệp.

Bộ quy tắc Đạo đức của Hiệp hội Nhà báo chuyên nghiệp Mỹ cũng quy định nhà báo sử dụng phương pháp đánh lừa để có được thông tin là hành vi vi phạm đạo đức nghề nghiệp.

Năm 2010, Hội Nhà báo Việt Nam phối hợp với Hội đồng Anh đã tổ chức Hội thảo “Phương pháp xây dựng bộ quy tắc đạo đức nghề nghiệp báo chí”.

Với vai trò quản lý nhà nước về báo chí, sắp tới chúng tôi sẽ tiếp tục đề nghị Hội nhà báo Việt Nam tổ chức một hội thảo về hành vi “gài bẫy” của phóng viên điều tra nhằm bổ sung vào Bộ quy tắc đạo đức của Hội nhà báo Việt Nam.

Khác với hành vi của phóng viên Hoàng Khương của báo Tuổi Trẻ trước đây đã vi phạm pháp luật hình sự nên bị xử lý.

Hành vi của phóng viên Hoài Nam tuy chưa cấu thành tội phạm nhưng theo nhận thức phổ biến về quy chuẩn đạo đức nhà báo thì đáng phê phán.

Các tờ báo nên lưu ý, việc sử dụng nghiệp vụ điều tra “gài bẫy” hành vi hối lộ có thể đẩy phóng viên đến phạm pháp.

Quan trọng hơn, việc sử dụng phương pháp này sẽ làm độc giả giảm lòng tin vào báo chí vì những thông tin mà báo chí đăng tải qua quá trình “gài bẫy” có thể không trung thực, thiếu khách quan.

Qua vụ việc này Ban Biên tập báo Thanh Niên cần phải nghiêm túc rút kinh nghiệm.

Trương Minh Tuấn

Báo Thanh Niên nghiêm túc kiểm điểm rút kinh nghiệm

Ngày 6.10, Bộ Thông tin và Truyền thông (TT&TT) đã công bố kết quả việc xử lý phóng viên Nguyễn Hoài Nam theo đề nghị của Bộ Công an. Theo đó, Bộ TT&TT yêu cầu Ban Biên tập báo Thanh Niên tự tổ chức kiểm điểm và có hình thức xử lý đối với phóng viên Nguyễn Hoài Nam (không có thẻ nhà báo) đồng thời BBT phải kiểm điểm rút kinh nghiệm.