Đã nhiều năm qua, người dân xã Hóa Quỳ, huyện Như Xuân, Thanh Hóa luôn phải hứng chịu cảnh ô nhiễm môi trường nghiêm trọng do Nhà máy chế biến tinh bột sắn Như Xuân (thuộc Công ty Cổ phần vật tư tổng hợp Thanh Hóa) gây ra. Trước thực trạng trên, người dân đã nhiều lần kiến nghị để chính quyền và Nhà máy giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường. Tuy nhiên, cho đến nay, tình hình vẫn không được giải quyết dứt điểm, khiến bức xúc kéo dài trong nhân dân.

Nha may che bien tinh bot san Nhu Xuan – Thanh Hoa: Dau doc moi truong bang chat thai doc hai - Anh 1

Do máy sấy vẫn chưa hoàn thiện nên bã sắn được đưa thẳng xuống hồ nước thải.

“Bức tử” người dân?

Từ khi Nhà máy chế biến tinh bột sắn Như Xuân bắt đầu đi vào hoạt động, mỗi ngày nhà máy thải ra môi trường hàng trăm tấn bã sắn và vài nghìn m3 nước thải khiến môi trường tại xã Hóa Quỳ bị ô nhiễm trầm trọng. Mới đặt chân tới cổng nhà máy này, chúng tôi đã bị "tra tấn” bởi một thứ mùi xú uế khủng khiếp như muốn bóp nghẹn lá phổi. Có lẽ, cũng do quá ô nhiễm nên mặc dù các công nhân làm việc tại nhà máy đã đeo khẩu trang dày cộp nhưng vẫn liên tục ho sặc sụa. Theo quan sát, hệ thống bể chứa chất thải, nước thải ở đây được xây dựng sơ sài không hề có lót đáy và thành hố bằng chất liệu chống thấm nên nước thải chảy lênh láng khắp nơi. Mặt khác, hồ nước chứa đầy chất thải có màu đen kịt, nổi váng và bốc mùi hôi thối rất khó chịu. Từ khu vực nhà máy, lượng nước thải lớn rò rỉ ra mương máng, ruộng đồng khiến đất, nguồn nước xung quanh nhà máy bị ô nhiễm nặng. Nguy hiểm nhất là các thứ nước độc hại đó ngấm vào nguồn nước ngầm nên hầu hết các giếng nước sinh hoạt của người dân đều không sử dụng được.

Ông B.V.L , sống ngay sát nhà máy bức xúc: "hơn 10 năm nhà máy hoạt động cũng là ngần ấy thời gian chúng tôi sống khổ, sống nhục như địa ngục. Hàng ngày, hầu hết các hộ xung quanh nhà máy phải đóng kín cửa để ngăn chặn không cho không khí ô nhiễm tràn vào nhà. Trời nắng thì còn đỡ, chứ hôm trời mưa, nước thải từ nhà máy lại tràn ra vườn và vào cả nhà chúng tôi. Trẻ con, người lớn liên tục mắc các bệnh về hô hấp, đường ruột, đã có vài người trong thôn này chết vì bệnh ung thư”.

Tại nơi đổ chất thải chính của Nhà máy chế biến tinh bột sắn Như Xuân - toàn bộ dòng nước rộng mênh mông nhuộm một màu đen kịt, bốc mùi xú uế nồng nặc. Vừa bịt mũi, ông B.V.L vừa phàn nàn: "Từ khi Nhà máy đổ chất thải ra đây, cá tôm chết sạch chẳng con gì có thể sống sót nổi. Không chỉ vậy, dùng nước này để tưới tiêu cho đồng ruộng, lúa, hoa màu giảm năng suất rõ rệt. Lúa cứ chết dần, chết mòn, thậm chí còn mất trắng… Trâu bò, lợn gà uống nước ở các con mương, dòng suối, chẳng hiểu sao cứ còi cọc, chết không rõ nguyên nhân”.

Theo phản ánh của một số hộ dân khác: Trước đây, nguồn nước sông này rất trong, người dân trong thôn, trong làng thường sử dụng nước để sinh hoạt hàng ngày, nhưng nay chúng tôi chẳng dám sử dụng nguồn nước dưới sông nữa mà phải làm đường ống riêng lấy nước từ đầu nguồn về xử dụng nhu cầu sinh hoạt hàng ngày nên cũng rất khó khăn. Thêm vào đó con đường vào nhà máy cũng bị chiếm dụng làm nơi đỗ xe chở sắn, những xe này đỗ thành hàng dài nối đuôi nhau làm ách tắc giao thông. Đã có không ít trường hợp bị tai nạn giao thông do mặt đường bị thu hẹp và xuống cấp trầm trọng, nhiều ổ “gà”, ổ “voi” xuất hiện... Chúng tôi đã nhiều lần gửi đơn thư kiến nghị lên cấp trên nhưng chẳng có kết quả gì, nhất là việc lợi dụng lúc trời mưa gió, nhà máy này rất hay xả trộm nước thải, gọi điện, trình báo mãi mà không thấy giải quyết nên chúng tôi cũng nản?.

Đất, nước nhiễm độc, không khí ô nhiễm

Trao đổi về vấn đề này, ông Lê Hữu Giới - Chủ tịch UBND xã Hóa Quỳ xác nhận: Nhân dân phản ánh vấn đề ô nhiễm môi trường tại Nhà máy chế biến tinh bột sắn Như Xuân là có thật, gần đây nhất sau khi mưa to, không khí từ phía nhà máy bốc ra mùi nồng nặc, chúng tôi ngồi ở UBND xã mà còn không chịu nổi...

Liên quan việc nhà máy xả nước thải trộm ra môi trường, ông Giới nói: “Một năm nhà máy được cấp phép xả thải 2 lần, tính cường độ xả cụ thể, chúng tôi đã yêu cầu là nhà máy xả thì báo cáo cụ thể để thông báo cho người dân nắm được, giám sát, chứ nếu không ban đêm hoặc để tự nhiên nó (công ty-PV) xả thoải mái cũng chả ai biết, chỉ có trời biết được. Bây giờ công ty có cả cống xả thẳng ra sông, nhưng nước xả có màu đen ngòm. Đầu năm có thông tin xả thải trực tiếp làm cá chết chúng tôi cho anh em xuống kiểm tra, lấy mẫu nước, cá chết gửi ra huyện, tỉnh còn kết quả như nào chúng tôi chưa làm hết mức trách nhiệm nên không nắm được”. Cũng theo ông Giới, dù Nhà máy đã gây ô nhiễm môi trường kéo dài nhưng UBND xã cũng chưa kiến nghị lên cấp trên bằng văn bản mà chỉ kiến nghị bằng... miệng?.

Vấn đề xe chở sắn đỗ đầy đường làm xuống cấp, thậm chí những xe này còn bịt kín lối vào UBND xã, ông Giới cho rằng việc này không quan trọng do tuyến đường là của nhà máy (nhà máy trả tiền đền bù, đường hỏng hóc nhà máy tự tu sửa). Tuy nhiên trái ngược với ý kiến của ông Giới, một cán bộ xã cho biết, con đường này không phải độc quyền của nhà máy mà là của nhà nước, ngân sách nhà nước đầu tư, đền bù để làm.

Cán bộ này cho biết thêm: Khoảng cuối tháng 2 năm nay, UBND xã có nhận được thông tin của nhân dân về việc nhà máy xả trộm nước thải ra môi trường, chúng tôi điều người xuống kiểm tra và có kết quả là có nước chảy rò rỉ từ cống trong hồ chảy ra, nước có màu đen và có mùi hôi. Việc bã sắn sản xuất chưa được xử lý gây ô nhiễm môi trường năm ngoái chúng tôi đã lập biên bản kiểm tra, yêu cầu xử lý vào ngày 21/03/2015. Tại thời điểm kiểm tra, chất thải tràn lan ra gây hôi thối. Vụ mới này không bán được bã, bã đưa thẳng xuống hồ nước nên nước tràn ra gây ô nhiễm. Xảy ra tình trạng này có thể do nhà máy bán bã đắt, công ty mà, làm gì cũng chỉ coi lợi nhuận trên hết mặc kệ vấn đề khác (ô nhiễm môi trường-PV), vị cán bộ này lắc đầu ngao ngán.

Được biết, với công suất chế biến tinh bột sắn như hiện nay, mỗi ngày Nhà máy chế biến tinh bột sắn Như Xuân phải cần đến 1000m3 nước. Có nghĩa trong hơn 10 năm qua, lượng nước thải của nhà máy này xả ra môi trường là con số khổng lồ. Nước thải chế biến tinh bột sắn có chứa hàm lượng hữu cơ khó phân hủy cũng như chất rắn lơ lửng hết sức nguy hại. Điều đó đã và đang chứng minh trên thực tiễn ở các hộ dân sống xung quanh nhà máy.

Một cán bộ Chi cục Bảo vệ môi trường cho biết: “Nếu doanh nghiệp không xử lý triệt để nước thải thì chắc chắn sẽ ô nhiễm không khí, nhiễm độc nguồn nước và đất. Doanh nghiệp chỉ cần bỏ một ngày không sụt khí thì mật độ vi sinh vật hiếu khí sẽ bị chết, nguồn nước thải theo đó sẽ không đạt chỉ tiêu cho phép. Vì vậy, nước thải có được xử lý triệt để hay không phụ thuộc vào ý thức của doanh nghiệp”.

Không thể phủ nhận việc Nhà máy chế biến tinh bột sắn Như Xuân đã tiêu thụ số lượng lớn nông sản ở địa phương, giúp người dân địa phương tăng thu nhập. Tuy nhiên với kiểu làm ăn tất cả vì "lợi nhuận” mà hủy hoại môi trường, hủy hoại sức khỏe của người dân là điều không thể chấp nhận. Có lẽ cũng chính vì vậy mà lãnh đạo Nhà máy chế biến tinh bột sắn Như Xuân cương quyết “cự tuyệt” làm việc với báo chí dù PV đã dùng nhiều cách liên lạc nhưng không nhận được phản hồi. Thậm chí, lãnh đạo Nhà máy này còn chỉ đạo bảo vệ “cấm cửa”, không cho PV vào Nhà máy để đặt lịch làm việc. Trước tình trạng vi phạm nghiêm trọng về môi trường của Nhà máy chế biến tinh bột sắn Như Xuân đã tồn tại trong suốt thời gian qua, đề nghị các cơ quan chức năng sớm vào cuộc ngăn chặn, tránh gây bức xúc kéo dài trong nhân dân.

Axit hữu cơ xyanuahydric (HCN) là độc tố có trong vỏ sắn. Khi chưa đào, trong củ sắn không có HCN tự do mà ở dạng liên kết glucozit gọi là phazeolutanin có công thức hóa học là C10H17NO6. Sau khi đào, dưới tác dụng của enzym xyanoaza hoặc trong môi trường axit thì phazeolutanin phân hủy tạo thành glucoza, axeton và axit xyanuahydric. Axit này gây độc toàn thân cho người. Xyanua ở dạng Ỉong trong dung dịch là chất linh hoạt, khi vào cơ thể nó kết hợp với enzym trong xitochrom làm ức chế khả năng cấp ôxy cho hồng cầu. Do đó, các cơ quan của cơ thể bị thiếu ôxy. Nồng độ HCN thấp có thể gây chóng mặt, miệng đắng, buồn nôn. Nồng độ HCN cao gây cảm giác bồng bềnh, khó thở, da hồng, co giật, mê man, bất tỉnh, hoa mắt, đồng tử giãn, đau nhói vùng tim, tim ngừng đập và gây tử vong.

Theo Nguyễn Hưng/NHNO