Thống kê mới nhất của Trung tâm Bảo vệ sức khỏe lao động và môi trường vừa công bố cho biết có 15.000 nhà vệ sinh của các hộ dân đang thải trực tiếp ra kênh rạch tại TPHCM. Điều này khiến cho chất lượng nước kênh rạch ô nhiễm nghiêm trọng, ẩn chứa nhiều hiểm họa dịch bệnh…

Xây “cầu cá” và vứt rác tràn lan Dọc theo hai bên sông, đoạn ngang qua Trường Đại học Tôn Đức Thắng (đường Ngô Tất Tố, quận Bình Thạnh) là những ngôi nhà ven sông tạm bợ “mọc” sát nhau. Vật liệu làm nhà được người dân tận dụng từ nhiều nguồn: tôn, ván ép, bạt nhựa rách bươm… Không ít nhà có hơn 50% diện tích trên sông. Do vậy, việc xả thẳng các chất thải sinh hoạt xuống sông là điều khó tránh khỏi. Đa phần các gia đình sống dọc kênh rạch của quận này đều có “cầu cá” - nhà vệ sinh trực tiếp trên sông. Tương tự là tuyến dân cư thuộc quận 4 nằm quay lưng với đường Trần Xuân Soạn hay rạch Hàng Bàng (quận 6); hai bên kênh Tàu Hủ, bờ Bắc Kênh Đôi, Rạch Du, Rạch Kênh Nhỏ (lần lượt thuộc phường 3, 4, 6, 7 quận 8)… Ngoài ra, vào khoảng chập tối, nhiều hộ lén vứt rác xuống dòng sông. Tình trạng này kéo dài gây tắc nghẽn dòng chảy, ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của chính người xả rác và cộng đồng. Dưới nhà các hộ dân ven sông, kênh, rạch đều có rác thải. Phần nhiều là bọc ni lông, hộp xốp, chai nhựa… Mỗi lần nắng trưa gay gắt, màu nước đen kịt kết hợp mùi hôi nồng bốc lên rất khó chịu. Tình trạng trên tồn tại khá phổ biến tại các quận 4, 6, 8, Bình Thạnh… Trong đó, nhiều nhất là quận 8 với khoảng 10.000 hộ dân sống ven sông. Kế đến là quận Bình Thạnh, 947 hộ. Còn lại vài ngàn hộ nằm rải rác các quận 4, 6, Tân Bình, Tân Phú... Qua trao đổi với các hộ dân, được biết hầu hết bà con sống ven sông đều có hoàn cảnh kinh tế khó khăn, hành nghề buôn bán nhỏ, chạy xe ba gác, thợ sửa xe… Trước thực trạng này, Phòng Tài nguyên và Môi trường (TN-MT) các quận, huyện vận động bà con xây nhà vệ sinh tự hoại. Thậm chí nhiều nơi đưa ra ý tưởng xây nhà vệ sinh công cộng miễn phí cho bà con. Tuy nhiên nhiều hộ dân ven sông không đồng thuận. Có hai lý do nhiều người trong số họ không chấp nhận đó là thói quen sinh hoạt và sự bất tiện. “Chúng tôi có nhà thì đi vệ sinh ở nhà, sao phải ra nhà vệ sinh công cộng cho mất thời gian. Hơn nữa, chúng tôi không có đất xây nhà vệ sinh tự hoại” - chị Lê Thị Lan Anh, sống tại rạch Hàng Bàng (quận 6) cho biết. Khó xử lý Bà Phạm Hoàng Thủy Nguyên, Phó phòng TN-MT quận Bình Thạnh chia sẻ, cái khó nhất để khắc phục tình trạng xây “cầu cá” và vứt rác tràn lan trên kênh rạch là do ý thức người dân. Chúng tôi dùng đủ mọi biện pháp như miễn tiền đổ rác cho dân; dự trù xây nhà vệ sinh công cộng; phối hợp với bên y tế dự phòng, tuyên truyền dịch bệnh trong dân… nhưng kết quả không khả quan. Quận cung cấp thùng rác nhưng dân vẫn lén vứt rác xuống sông. Dân không chấp nhận nhà vệ sinh công cộng với lý do muốn đi vệ sinh tại nhà… Đại diện Phòng TN-MT quận 8 cũng thừa nhận cho tới nay, tình trạng người dân ven sông tiểu tiện trực tiếp ra sông vẫn còn tồn tại. Điều đáng nói chính thói quen xấu của một số người dân đã và đang gây nên những nguy cơ tiềm ẩn về dịch bệnh, ô nhiễm, đe dọa trực tiếp cuộc sống của chính mình nói riêng và cộng đồng nói chung. Sở Khoa học và Công nghệ TPHCM đã thực hiện khảo sát chất lượng nước kênh rạch. Kết quả phân tích lượng ký sinh gây bệnh trong hệ thống kênh rạch nội thành TPHCM cho thấy, trong 10 tuyến kênh khảo sát, có đến 7 tuyến kênh tồn tại nhiều loại ký sinh trùng gây bệnh với số lượng lớn, nhiều nhất là trứng giun ký sinh. Cụ thể, khu vực kênh Đôi - kênh Tẻ - nơi tiếp nhận toàn bộ nước thải sinh hoạt và công nghiệp của các quận 4, 5, 6, 8 và 11, có mật độ trứng giun dày đặc, 4.064 trứng giun/gram bùn. Kế đến là kênh Tham Lương - Bến Cát, kênh Tân Hóa - Lò Gốm, kênh Tàu Hủ - Bến Nghé, kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè, kênh Gò Dưa. Hầu hết các kênh này đều chứa nồng độ giun sán ở mức 300 trứng đến hơn 1.000 trứng/gram bùn. Ngoài ra còn có sán nhái, giun đũa chó. Đây chính là mầm mống gây bệnh cho người, đe dọa sức khỏe cộng đồng. MINH XUÂN - THI HỒNG