Công nghệ của trăm nghìn doanh nghiệp Việt Nam đều lạc hậu

PV: Tập đoàn Điện lực EVN và Bộ Công thương đã đề xuất áp mức giá điện riêng với hai ngành xi măng và thép. Lý do được đưa ra là vì công nghệ của hai ngành này lạc hậu, tiêu tốn, lãng phí điện nên phải đánh giá cao. Ông có đánh giá gì về đề xuất này?

Ông Nguyễn Bá Vinh: Giải pháp áp mức giá riêng cho hai ngành xi măng và thép của Bộ Công thương và EVN tôi cho đó là giải pháp không có căn cứ.

Tôi thấy rằng tất cả các ngành kinh tế hiện nay của hàng trăm nghìn doanh nghiệp nhỏ và vừa phần lớn là công nghệ lạc hậu. Nếu mà đánh vào công nghiệp lạc hậu thì phải đánh vào những ngành như ngành giấy, ngành dệt may, ngành in, ngành chế biến thực phẩm... Rất nhiều ngành mà công nghệ còn lạc hậu hơn rất nhiều so với ngành xi măng và thép.

Có những ngành mà mua công nghệ của Trung Quốc từ thời kỳ những năm 60 - 70, vô cùng lạc hậu. Nếu đi sâu vào từng ngành mới có thể thấy hết được sự lạc hậu đó.

Tôi đã đi rất nhiều địa phương, vào rất nhiều nhà máy, xí nghiệp mà không thể tưởng tượng được rằng bản thân mình đã từng uống bia của họ, từ những công nghệ như vậy.

Hoặc là đã từng dùng giấy của những xí nghiệp, những công ty với công nghệ rất lạc hậu, trong môi trường vệ sinh không đảm bảo, thiết bị cũ kỹ, hoen gỉ. Hay công nghệ đóng tàu của Vinashin cũng quá lạc hậu...

Vậy thì với thực tế như thế, sao lại chỉ nhằm vào hai ngành xi măng và thép? Theo tôi cái lý do đưa ra đúng là của mấy ông làm chính sách theo kiểu "sồn sồn", không có nghiên cứu, không có đánh giá về bức tranh tổng quát công nghệ, không có ý kiến của các sở, ngành nghiên cứu về lĩnh vực này.

Ngay cả VCCI, VCEM cũng đã từng có những nghiên cứu về công nghệ và đều có đánh giá chung là công nghệ của các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay đều lạc hậu, chỉ có một số ít ngành là áp dụng được công nghệ tiên tiến.

Vậy nên tôi cho rằng Bộ Công thương không hề có căn cứ nào để đánh mức giá điện riêng chỉ 2 ngành này được. Nếu cứ nhắm mắt tăng giá theo kiểu mấy ông chính sách "sồn sồn" thì sẽ rất buồn cười, kỳ quặc.

Bộ Công thương hay EVN muốn làm gì thì cũng phải chứng minh được điều mà mình muốn làm, phải có cơ sở, nghiên cứ, bằng chứng rõ ràng.

Ông Nguyễn Bá Vinh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư k ý Hội KH&CN Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả Việt Nam

Công nghệ nhặt từ chợ Sắt

PV: Theo những nghiên cứu của Hội tiết kiệm năng lượng, nếu so sánh với thế giới hiện nay thì hiệu suất sử dụng điện của chúng ta đang ở mức nào, thưa ông?

Ông Nguyễn Bá Vinh: Nếu nói về mức tiêu thụ điện chia bình quân theo đầu người ở nước ta thì thấp hơn so với các nước trên thế giới. Nhưng nếu nói về độ lãng phí năng lượng trong đó có điện thì cực kỳ lớn. Tôi đã đi nghiên cứu ở hầu hết các doanh nghiệp trong nước và đều thấy họ sử dụng điện vô tội vạ.

Cũng vì công nghệ lạc hậu mà hiện nay chúng ta tiêu thụ cao hơn các nước xung quanh từ 1,2 - 1,5 lần, hoặc 1,5 - 1,7. Thậm chí có thời điểm còn cao gấp 2 lần. Những động cơ của chúng ta là đọng cơ cũ, lạc hậu, trong khi của các nước khác là động cơ tự động, có lắp các bộ biến tần...

Lấy ví dụ đơn giản như máy điều hòa. Cái điều hòa mà có lắp bộ biến tần thì giá cao hơn hẳn so với cái không lắp, nhưng được cái rất tiết kiệm điện. Còn công tơ, công nghệ của mình thì rất cũ, toàn nhặt từ chợ Sắt Hải Phòng và chợ Sắt Bắc Ninh về lắp vào.

Tôi đã từng vào những nhà máy như thế và cũng phải lắc đầu. Thế mà họ vẫn có lợi nhuận cao. Sản xuất ra bia, sản xuất ra giấy, sản xuất ra thủy sản... toàn là những thứ nhặt từ chợ đồ sắt vụn về thì bảo sao không lạc hậu, không tiêu tốn điện, sao không lãng phí.

Vậy nên nói về tiềm năng tiết kiệm năng lượng điện, nếu chúng ta thay đổi công nghệ thì có thể tăng 50%.

PV: Có ý kiến cho rằng, giữa các doanh nghiệp Nhà nước và các doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, có sự khác biệt rất lớn về công nghệ. Theo những nghiên cứu của Hội tiết kiệm năng lượng và qua quá trình khảo sát thực tế của ông, ông nhận thấy có sự khác biệt không? Nếu có thì như thế nào?

Ông Nguyễn Bá Vinh: Theo đánh giá của tôi thì công nghệ của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài bao giờ cũng khá hơn so với công nghệ của doanh nghiệp Nhà nước. Vì họ còn phải tính đến chi phí tối thiểu, chi phí thấp nhất mà lợi nhuận cao nhất nên bao giờ họ cũng phải đầu tư công nghệ tốt hơn.

Chẳng hạn như khi tôi đến Đà Nẵng, vào thăm 2 doanh nghiệp thủy sản có vốn đầu tư nước ngoài thì thấy công nghệ của họ rất tiên tiến. Và đặc biệt khi đề cập đến việc tư vấn cho họ tiết kiệm năng lượng thì họ nhiệt tình lắm, cử nguyên 2 kỹ sư, 1 người Nhật và 1 người Việt để tìm hiểu.

Họ nói là tiết kiệm năng lượng thì lúc nào họ cũng quan tâm và phải chú ý. Thậm chí họ tìm mọi cách để tiết kiệm năng lượng. Người Nhật họ là như vậy đấy.

Trong khi đó các doanh nghiệp của mình thì chẳng tha thiết gì, cái gì cũng lơ ma lơ mơ, tiết kiệm điện hay tiết kiệm cái gì cũng chẳng quan tâm, như kiểu nhặt đâu cũng được tiền.

Một doanh nghiệp rất nhỏ thôi, khi chúng tôi đề cập hỗ trợ họ tiết kiệm năng lượng để họ tự làm thì 1 năm cũng đỡ được vài trăm triệu. Còn đầu tư một chút thì tiết kiệm được hàng tỷ đồng, chứ chưa nói là đầu tư nhiều, nhưng họ cũng đâu tha thiết.

Đề cập đến cái đấy để biết đất nước mình quá lãng phí, quá lạc hậu. Và trên thực tế thì sự lãng phí lớn nhất là từ phía các doanh nghiệp. Theo báo cáo của Văn phòng tiết kiệm năng lượng về các chính sách và chương trình sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả ở Việt Nam, thì tăng trưởng công nghiệp là một trong những nhân tố chính làm tăng cường độ năng lượng của Việt Nam.

Theo đó, công nghiệp và dân dụng là hai khu vực sử dụng điện chính của Việt nam, trong đó công nghiệp chiếm 48% trong khi dân dụng chiếm 43% tổng tiêu thụ điện. Còn thương mại và công cộng chỉ chiếm khoảng 9% tổng tiêu thụ điện

Người dân còn biết tiết kiệm vì người ta còn phải tự trả tiền. Nhưng doanh nghiệp tư nhân thì khác. Một phần là do nhận thức của họ còn hạn chế. Chẳng hạn như bảo họ thay một cái máy hết 500 - 600 triệu họ sẽ bảo ngay là lấy đâu ra tiền để thay, biết là lạc hậu đấy, biết là cũ kỹ, hoen gỉ đấy nhưng thôi, cứ thế mà làm tạm tạm vậy.

Vấn đề là họ vẫn kiếm được lợi nhuận... cho nên rất khó. Muốn đổi mới công nghệ thì phải có tiền, nhưng đổi mới cái gì, như thế nào thì còn cần phải có kiến thức, có sự tìm hiểu, chứ không hề đơn giản.

PV: Theo ông, nguyên nhân nào dẫn đến việc tiêu tốn, lãng phí điện như hiện nay?

Ông Nguyễn Bá Vinh: Nói về nguyên nhân dẫn đến việc lãng phí điện thì phải nói đến hai yếu tố. Thứ nhất là do công nghệ lạc hậu, như tôi đã phân tích ở trên.

Còn nguyên nhân thứ hai là quản lý năng lượng rất thấp. Việc quản lý này cũng được hiểu theo nghĩa khá rộng. Chẳng hạn như thiết bị có rồi nhưng quy trình thao tác, cách sử dụng máy móc này như thế nào để hợp lý nhất, tiêu thụ điện ít nhất thì các doanh nghiệp không biết và không làm được.

Hay hàng năm, các doanh nghiệp cũng không có sự cải tiến, không nâng cao thiết bị, không đào tạo cho công nhân, để công nhân vận hành một cách tùy tiện... thì tất cả những cái đó gọi là quản lý năng lượng và ở nước ta vẫn thấp, kém cho nên lãng phí năng lượng có tăng đến vài chục phần trăm.

Đó là những yếu tố chính dẫn đến việc lãng phí năng lượng điện. Để khắc phục những điều này, Chính phủ cũng có khá nhiều chính sách để đẩy mạnh việc tiết kiệm năng lượng, trong đó có điện. Nhưng nhìn chung, qua quá trình nghiên cứu thực tế, tôi thấy rằng những gì chúng ta đã làm được là rất ít, rất nhỏ bé.

Xin chân thành cảm ơn ông!

Duyên Duyên