Chi phí cao cho hoạt động R&D (nghiên cứu và phát triển) giải thích lý do vì sao các hãng thuốc khổng lồ hợp nhất, và tại sao thuốc lại bị bán với giá cao thế. Nhưng có thực sự như vậy?

Nhung con so hang ty USD mu mo - Anh 1

Khi thông báo hôm 23/11 về việc hợp nhất hai đại gia làng dược Pfizer và Allergan để tạo thành hãng dược phẩm lớn nhất thế giới, ông chủ hai công ty này đã nhấn mạnh điều này là cần thiết để tiếp tục duy trì các cuộc nghiên cứu thuốc men rất tốn kém. Ian Read, ông chủ của Pfizer, cho hay việc sáp nhập sẽ tạo ra “một công ty dược phẩm hàng đầu thế giới có khả năng đầu tư cao cho nghiên cứu, phát hiện và sản xuất nhiều loại thuốc, cũng như phương pháp điều trị cho nhiều người hơn nữa.”

Mập mờ chi phí

Nhưng theo Economist, lời giải thích thuyết phục hơn cho thương vụ này là: bằng cách chuyển nơi cư trú thuế của Pfizer từ Mỹ sang Ireland, nơi Allergan đang đóng đô, thuế suất sau khi hợp nhất sẽ giảm xuống từ 25% còn 17-18%. Ngay cả khi gạt điều đó sang bên, thì dùng lý lẽ tạo ra một hệ thống nghiên cứu hiệu quả hơn cũng không thuyết phục.

Theo Hiệp hội Sản xuất Dược phẩm Hoa Kỳ (PhRMA), 2,6 tỷ USD chi cho nghiên cứu phát triển thuốc mới thực sự là một vấn đề. Hai năm trước, khi con số chi này mới chỉ được rò rỉ ra ngoài là 1 tỷ USD, ngay cả ông chủ của GSK, một trong những đối thủ lớn nhất của Pfizer, đã mô tả nó là một con số “thần kỳ”. Tổ chức từ thiện Médecins Sans Frontìeres (Bác sĩ không biên giới) tuyên bố chi phí phát triển thuốc mới chỉ rơi vào khoảng 50-190 triệu USD, đã bao hàm cả những lần thất bại trong thử nghiệm lâm sàng.

Nhung con so hang ty USD mu mo - Anh 2

Ảnh: Bloomberg

Một số lý giải khác cho con số 2,6 tỷ USD cũng thiếu thuyết phục. Có người cho rằng đây còn bao hàm cả ước lượng chi phí vốn của công ty. Nhưng con số này lại được ước tính trên dữ liệu 1995-2007. Thời đó, các chi phí đưa ra như vậy với tỷ lệ các khoản chi những phòng thí nghiệm thất bại và thiếu hiệu quả còn nhiều hơn cả chi phí làm ra thuốc mới cho thị trường. Chính vì thế, ngành công nghiệp đã phải thay đổi mô hình để gọt đi sự lãng phí đó.

Mô hình mới về cơ bản là, thay vì chi nhiều để nghiên cứu các loại thuốc trong các lĩnh vực khác nhau, các công ty quyết định mua lại những thuốc đã hoàn thiện hoặc gần hoàn thiện. Biểu hiện rõ nhất cho cách làm này là việc thâu tóm các công ty nhỏ khác. Chẳng hạn, Pfizer sở hữu Lipitor, thuốc điều trị cho những người có lượng cholesterol cao, sau khi tiếp quản Warner-Lambert. Tương tự, Gilead mua lại Pharmasset, nổi tiếng với Sovaldi - thuốc điều trị viêm gan C.

Các gã khổng lồ ngày càng chú ý và thâu tóm những công ty công nghệ sinh học còn non trẻ, mới chỉ có sức tập trung cho một loại thuốc duy nhất. Chẳng hạn, năm ngoái, Merck, nhà sản xuất lớn thứ hai của Mỹ, chi 3,8 tỷ USD mua lại Idenix Pharmaceuticals, công ty đang theo đuổi cách ức chế virus viêm gan C theo hướng khác Sovaldi. Cho dù công ty lớn hay nhỏ, việc mua lại các nghiên cứu phát triển thuốc đầy hứa hẹn là một chiến lược tốt. Công ty tư vấn Bain phát hiện ra rằng: trong 20 năm qua, 70% doanh thu của những công ty dược phẩm hoạt động tốt trong nhiều lĩnh vực khác nhau là từ các sản phẩm mua lại như vậy.

Khi các công ty lớn nhất ngày càng đi theo xu hướng outsourcing (thuê ngoài) trong giai đoạn đầu phát triển thuốc, họ có thể cắt giảm chi phí nội bộ trong lĩnh vực nghiên cứu họ còn yếu. Nhưng họ tiếp tục chi nhiều cho các sản phẩm làm đẹp hơn là phương thuốc cứu lấy cuộc sống của ai đó, như Botox của Allergan để chống nhăn, hay kem dưỡng dài mi Latisse. Họ cũng tiếp tục bơm tiền để làm thay đổi những loại thuốc hiện có, vậy là, họ có loại thuốc mới dưới vỏ bọc “đã tốt nay càng tốt hơn”, vượt qua đối thủ, nhưng giá bán cũng theo đó mà “tốt” không kém.

Nhung con so hang ty USD mu mo - Anh 3

Ảnh: georgiapoliticalreview

Nhìn chung, phương pháp hoạt động mới đã nâng cao hiệu quả ngành công nghiệp. Tim Gamble, nhà tư vấn tại Datamonitor Healthcare, cho hay các loại thuốc đang được phát triển ngày nay không còn có tỷ lệ thất bại cao như trước. Năm ngoái, một con số kỷ lục thuốc mới đã được phê duyệt. Hiệu quả có được có thể là nhờ kết quả nghiên cứu về bộ gen người đã giúp các nhà nghiên cứu hiểu biết sâu sắc về các loại bệnh. James Bianco của hãng dược CTI Biopharma cho rằng cuộc cách mạng gen đã giúp quá trình phát triển thuốc rút ngắn lại, và rủi ro củng ít hơn, do đó, làm giảm chi phí nghiên cứu cơ bản, dù đó có là một công ty start-up hay một đại gia toàn cầu.

Nhưng nếu vậy, sao giá thuốc vẫn cao?

Đi tìm yếu tố hình thành giá thuốc

Bất chấp quá trình nghiên cứu thuốc ngày càng ít tốn kém hơn, chưa có dấu hiệu nào cho thấy điều này dẫn đến giá thuốc rẻ hơn. Các cổ đông của hãng dược luôn mong muốn có thể định giá thuốc cao hết mức có thể, và khi nhiều loại thuốc gần như ở thế độc tôn, nhờ bảo hộ bằng bản quyền sáng chế, giá thuốc cũng theo đó mà neo ở giá cao. Đôi khi, giá còn phản ánh mong muốn của chủ sở hữu mới. Chẳng hạn, Pharmasset đang tính bán Sovaldi với giá trong khoảng 36.000-72.000 USD cho một đợt điều trị. Nhưng Gilead, đã thành công nắm quyền kiểm soát Pharmasset, muốn áp đặt mức giá 84.000 USD.

Giá thuốc còn phản ánh chiến lược mua lại các phương pháp điều trị đã hết hạn bảo hộ, nhưng lại chưa có công ty nào “sao chép” chúng dưới dạng thuốc generic rẻ hơn. Turing Pharmaceuticals và Valeant đã trở nên nổi tiếng vì mua được bản quyền cho vài loại thuốc như vậy, và sau đó họ đã đẩy giá lên.

Nhung con so hang ty USD mu mo - Anh 4

Ảnh: newsyac

Sự bảo hộ này đang gặp thách thức nghiêm trọng. Bởi sự can thiệp của chính phủ và các công ty bảo hiểm, hệ thống y tế sẽ đòi hỏi sự thay đổi quyết liệt, chẳng hạn như bãi bỏ hệ thống bằng sáng chế (hoặc rút ngắn thời gian bảo hộ) và tìm cách khuyến khích nghiên cứu cơ bản. Trong đó, phong trào “mã nguồn mở” gây được sự chú ý hơn cả - trao giải thưởng cho các nhà khoa học tình nguyện nghiên cứu ra phương pháp điều trị mới, và rồi sau đó thuốc sẽ được bán lại miễn phí cho các doanh nghiệp để sản xuất chúng.

Mặc dù vậy, khả năng giảm giá bán thuốc từ những hoạt động như vậy vẫn còn khá lờ mờ. Không thể nghi ngờ về khả năng vận động hành lang của nhóm lợi ích. Cuộc chiến với giá thuốc sẽ phải đi theo con đường ngoằn ngoèo hơn: Tăng cường nhập khẩu các loại thuốc giá rẻ đã hết hạn bảo hộ, chia sẻ thông tin giá mua thuốc và so sánh giữa các nơi bán, hoặc từ chối điều trị theo phương pháp mới. Nhưng trên hết vẫn là sức ép, từ cả chính phủ và xã hội, đối với các nhà sản xuất. Nếu sản xuất đang ngày càng trở nên hiệu quả hơn, người mua cần có câu trả lời thỏa đáng.

Xem thêm:

Lục Kiếm