(PL&XH) - Nữ nhà báo người Cuba Marta Rojas, là nhà báo quốc tế cuối cùng được phỏng vấn Chủ tịch Hồ Chí Minh trước khi Người qua đời.

Cuộc phỏng vấn của bà được thực hiện vào tháng 7-1969 tại Phủ Chủ tịch. Hơn 40 năm sau, Rojas trở lại Hà Nội, bà vẫn nhớ như in lời Chủ tịch Hồ Chí Minh nói rằng sự chịu đựng của người dân Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cũng là nỗi khổ tâm của Người...

Nữ nhà báo quốc tế trong vùng giải phóng miền Nam Việt Nam

Lần đầu tiên nữ nhà báo Cuba, Marta đến Việt Nam là vào năm 1965, sau đó bà tham gia với vai trò PV chiến trường tại địa đạo Tây Ninh. Khi đó, bà cùng với các nhà báo Madeleine Riffaud (của Pháp), Blaga Dimitrova (của Bulgaria), là một trong ba nhà báo quốc tế có mặt tại vùng giải phóng miền Nam Việt Nam trong thời kỳ chiến tranh ác liệt, đã sống và có nhiều kỷ niệm với quân du kích giải phóng. Thời gian đầu tác nghiệp trong vùng giải phóng miền Nam Việt Nam, bà còn rất nhiều bỡ ngỡ, song với tấm lòng yêu mến đất nước và con người Việt Nam, bà đã không quản ngại gian khổ, hiểm nguy để dấn thân vào vùng giải phóng, được tận mắt chứng kiến cuộc chiến tranh phi nghĩa của đế quốc Mỹ và bè lũ tay sai; về sự kiên cường chiến đấu của nhân dân Việt Nam nói chung và nhân dân miền Nam Việt Nam nói riêng. Có tận mắt chứng kiến cảnh tàn phá của chiến tranh mới biết tường tận sự khốc liệt của cuộc chiến đấu cùng những đau thương do chiến tranh mà nhân dân miền Nam Việt Nam phải gánh chịu… để cung cấp thông tin cho thế giới biết về cuộc chiến tranh ở Việt Nam. Đồng thời, bà cũng dành trọn tình cảm cho người dân Việt Nam, góp phần đưa hình ảnh lãnh tụ Hồ Chí Minh cùng cuộc kháng chiến chống Mỹ ở Việt Nam đến với Cuba và người dân các nước Mỹ Latinh.

Sau năm 1965, nhà báo Marta Rojas đã nhiều lần quay lại Việt Nam, trong các chuyến công tác dài ngày (thường 15 - 20 ngày). Những lần đến Hà Nội, bà luôn tha thiết được phỏng vấn Hồ Chủ tịch. Trong cuộc trò chuyện, bà luôn gọi Người một cách trân trọng và thân thiết: "Đồng chí Hồ Chí Minh". Đặc biệt, năm 1969 bà quay trở lại Hà Nội và chứng kiến cảnh tàn phá ác liệt của đế quốc Mỹ. Bà cho biết: "Năm 1969 là một năm thật khủng khiếp, Mỹ đã sử dụng chất độc da cam và bom napal ở Việt Nam; miền Bắc bị ném bom tàn phá nặng nề, chúng âm mưu biến miền Bắc Việt Nam trở về thời kỳ đồ đá. Cho dù khó khăn như thế nhưng nhân dân Việt Nam vẫn kiên cường chiến đấu và ngày càng mạnh mẽ; quân Mỹ ngày càng suy yếu. Một tối, tôi đang ở khách sạn Thống Nhất tại Hà Nội, đồng chí Hoàng Tùng, Tổng Biên tập báo Nhân Dân lúc đó, gọi điện cho tôi và nói: "Mai 6h sáng tôi qua đón chị vào phỏng vấn Hồ Chủ tịch".

Nữ nhà báo Cuba Marta Rojas. Ảnh: TL

"Chào buổi sáng, đồng chí Marta"

Bà nhớ lại: "Những lần ở Hà Nội tôi đều tới thăm báo Nhân Dân và nói với nhà báo Hoàng Tùng rằng, tôi muốn có một cuộc phỏng vấn Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đó là buổi sáng một ngày tháng 7-1969, tôi - nhà báo Hoàng Tùng và người phiên dịch bước vào Phủ Chủ tịch thì gặp một Cụ già mặc bộ quần áo màu trắng tươi cười đi tới và chào tôi bằng tiếng Tây Ban Nha: "Chào buổi sáng, đồng chí Marta". Tôi đã nghe nói nhiều về Bác Hồ nhưng không nghĩ Người lại giản dị, thân tình đến thế".

Nhà báo Marta vẫn nhớ cuộc phỏng vấn diễn ra ở dãy nhà sau tòa nhà chính trong Phủ Chủ tịch. Tôi không có thói quen dùng máy ghi âm khi phỏng vấn, lần này cũng vậy, mà cố gắng để cuộc nói chuyện thoải mái, tự nhiên nhất, các câu hỏi mở nhất. Trong đó, nhiều câu hỏi, tôi nghĩ vẫn mang tính thời sự đến bây giờ. Tôi đã hỏi đồng chí Hồ Chí Minh về tình hình thực tế ở Việt Nam từ góc độ chính trị, quân sự, lý do gì mà quân đội Việt Nam có thể kiên cường chống lại chiến tranh xâm lược của Mỹ, lúc đó Mỹ đang có nửa triệu quân ở Việt Nam? Đồng chí Hồ Chí Minh trả lời và nhấn mạnh đến vai trò của nhân dân miền Nam và miền Bắc trong cuộc kháng chiến. Một điều khiến cuộc phỏng vấn rất hấp dẫn ở chỗ, đồng chí Hồ Chí Minh đã phỏng vấn ngược lại tôi - bà Marta Rojas kể lại một cách đầy thú vị. Cho dù lúc đó bà biết, đồng chí Hồ Chí Minh cũng là nhà báo.

Bà kể lại: Khi đang trả lời phỏng vấn tôi, Người bất chợt hỏi tôi về cảm nhận ở Việt Nam từ năm 1965, về thời gian tôi ở Tây Ninh, rất chi tiết những gì tôi đã trải qua, rồi Người hỏi thăm Fidel và nói: "Tôi đã đọc nhiều bài phát biểu của Fidel và rất thích những bài phát biểu đó"... Nhà báo Marta Rojas ngừng lời và nhấn mạnh: Cho đến nay, câu hỏi tuyệt vời nhất của Chủ tịch Hồ Chí Minh với tôi lúc đó là, nhà báo nhìn nhận thế nào về những lá cờ của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ở miền Nam Việt Nam. Marta trả lời Bác: Miền Nam mưa, nắng nhiều nhưng lá cờ của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa lúc nào cũng như mới. Sau đó, Người lý giải về những điều nhà báo cảm nhận về lá cờ ấy khiến nhà báo Marta không thể nào quên: Đó là "vì mục tiêu đấu tranh của mọi tầng lớp nhân dân Việt Nam là bảo vệ cho lá cờ ở đúng vị trí mà nó cần phải có! Đó là biểu tượng của Việt Nam! Chắc chắn chúng tôi sẽ chiến thắng Mỹ! Tất cả sự chịu đựng và nỗi đau của người dân miền Nam cũng là sự chịu đựng và nỗi đau của tôi!".

Bà Marta Rojas còn bày tỏ sự ngạc nhiên khi chính thời điểm khó khăn nhất của Việt Nam, Hồ Chủ tịch vẫn có niềm tin chiến thắng mãnh liệt vào cuộc cách mạng giải phóng dân tộc. Và sự thực là 6 năm sau đó, niềm tin của Người đã trở thành hiện thực. Đến nay, sau hơn 35 năm giải phóng miền Nam thống nhất đất nước, Việt Nam ngày nay đã trở thành một đất nước vạn lần tươi đẹp hơn" - Marta khẳng định.

Kỷ niệm về chiếc gạt tàn đồng…

Hôm bà Rojas đến phỏng vấn Hồ Chủ tịch không mang theo máy ảnh. Bà nhớ có một PV ảnh của báo Quân đội Nhân dân đã chụp hình cuộc phỏng vấn giữa bà và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Giờ đây, bà rất mong có lại được tấm ảnh chụp chung với Hồ Chủ tịch. Nhưng ít nhất, bà đã có được món quà lưu niệm do chính Người trao tặng: "Đồng chí Hồ Chí Minh có tặng cho tôi một bức ảnh mà đến giờ tôi vẫn giữ, ảnh chân dung của đồng chí, mặt sau có ghi: “Thân tặng Marta”". Đây là một món quà vô giá và đầy ý nghĩa mà Người dành riêng cho tôi.

Trước khi gặp Người, thông qua các hình ảnh, bà biết rằng Người hút thuốc. Vì vậy khi sang Việt Nam, bà đã mang theo một chiếc gạt tàn bằng đồng để nếu có được gặp mặt phỏng vấn Người thì đó sẽ là món quà từ đất nước Cuba. Nữ nhà báo nhớ lại: "Lúc tôi đưa ra chiếc gạt tàn. Đồng chí Hồ Chí Minh nói, bây giờ tôi không hút thuốc nữa, nhưng cái gạt tàn vẫn rất hữu dụng cho tôi. Lúc đó trên bàn làm việc của đồng chí rất nhiều giấy tờ và Người đã dùng chiếc gạt tàn để đựng ghim giấy". Có một chi tiết thú vị khác, lúc đó, Hồ Chủ tịch tiết lộ với Marta Rojas rằng Người rất thích đọc sách, xem phim, nhất là phim của Charlie Chaplin. Rất lâu sau đó, Rojas có dịp phỏng vấn con gái vua hề và bà được biết Hồ Chí Minh và Charlie Chaplin là những người bạn thân thiết.

Cuộc phỏng vấn Hồ Chủ tịch luôn khắc sâu trong trái tim nhà báo Marta Rojas. Bà không bao giờ hết khâm phục về sự hiểu biết, quảng đại, bao dung của Hồ Chủ tịch trong cuộc phỏng vấn tại Hà Nội năm ấy. Nhà báo nhấn mạnh: Đồng chí Hồ Chí Minh là nhà lãnh đạo một quốc gia, nhưng tôi có cảm nhận về đồng chí gần gũi như một người bạn. Tôi cảm nhận được sự thông minh, hiểu biết rộng, sự dí dỏm, lòng tự trọng của đồng chí. Mọi cử chỉ của đồng chí rất tự nhiên. Và như tôi đã nói, ngay trong thời điểm khó khăn nhất của Việt Nam, đồng chí Hồ Chí Minh luôn có niềm tin mãnh liệt là Việt Nam sẽ giành chiến thắng, niềm tin mãnh liệt vào sự nghiệp mà đồng chí đã hết lòng xây dựng ngay từ khi còn trẻ. Và câu nói: "Không có gì quý hơn độc lập tự do" đã tóm gọn tinh thần của Người.

Bài báo phỏng vấn Người của Marta Rojas được đăng trên tờ Granma, nhiều độc giả Cuba đã viết thư về cho báo đề nghị cung cấp thêm thông tin về Hồ Chí Minh. Bài phỏng vấn ấy không chỉ đến với bạn đọc Cuba, mà còn cả ở một số nước Mỹ Latinh khác. Đảng Cộng sản Ý, Thụy Điển cũng đăng lại bài trên báo của họ, một số bang của Mỹ cũng đăng tải bài viết này.

Marta Rojas, người bạn, người giữ gìn biết bao tư liệu quý giá khẳng định sức mạnh tinh thần Việt Nam đã trở lại với chúng ta đúng vào dịp kỷ niệm 120 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh. Bà cũng là người nước ngoài cuối cùng may mắn được gặp và phỏng vấn Hồ Chủ tịch chỉ chưa đầy hai tháng trước khi Người qua đời. Sau bà, không một nhà báo quốc tế nào còn có cơ hội đó. Marta Rojas vẫn nhớ, lúc đó, qua dáng đi của Hồ Chủ tịch, bà đã thấy Người yếu đi nhiều vì tuổi tác. Nhưng bà không quên được sự trẻ trung về mặt tinh thần của Người, một tinh thần "tràn đầy sức sống", như bà nhận xét. Qua cuộc gặp Hồ Chủ tịch, bà càng thấu hiểu sức mạnh của dân tộc Việt Nam, hiểu sự yêu mến của người dân Việt Nam dành cho nhà lãnh đạo tài ba và nhân hậu: "Hình ảnh Bác Hồ lúc nào cũng rất sống động, Bác ở trong trái tim mọi người và ở cả trong trái tim tôi. Bác thể hiện sự thông minh, dí dỏm, rất tự nhiên như một người bạn, nhưng tim ta thì rưng rưng xúc động"…

Vu Quy