Tết về, từ đầu làng đến cuối làng, nhà nào cũng có một đống lửa để sưởi ấm ở sân, phụ nữ thì ngồi xung quanh chuyện trò và thêu áo. Đàn ông thì uống rượu, đổi chén chúc tụng nhau.

Ngày Tết của dân tộc Dao ở huyện Văn Bàn, Lào Cai cũng như một số đồng bào dân tộc thiểu số khác ở Văn Bàn là dịp để dịp báo cáo với ông bà tổ tiên về một năm lao động của gia đình, dòng họ. Người Dao ở Nậm Tha một năm đón 3 cái Tết như: Tết Thanh minh, rằm tháng Bảy nhưng quan trọng nhất vẫn là Tết âm lịch, hay còn gọi là Tết năm cùng.

Theo người dân ở nơi đây, hàng năm, cứ đến đầu tháng chạp trở đi, khi mùa màng đã thu hoạch xong họ lại chuẩn bị mọi điều kiện để đón tết. Công tác chuẩn bị đón tết của họ cũng rất chu đáo. Thông thường, dù nhà nghèo hay giầu cũng phải nuôi một con lợn, vài con gà trống để mổ cúng vào lễ Tất niên. Trong gia đình, mỗi người một việc: lấy củi, lá dong, chuẩn bị đồ ăn cho lợn, trâu, bò, dê...để khi bước sang năm mới, họ phải" kiêng" không đi nương trong vòng 3 ngày. Sau đó họ quét dọn, trang trí lại bàn thờ tổ tiên bằng rất nhiều giấy màu đỏ cùng tiền vàng mới.

Phong tuc Tet doc dao cua Nguoi Dao o Lao Cai - Anh 1

Mâm cỗ của người Dao.

Năm cũ gần hết, họ chọn cho gia đình một ngày thích hợp để mổ lợn, làm bánh chưng đen, bánh dày, bánh răng bừa...để sắp mâm cúng tổ tiên và mời anh em, con cháu, bạn bè đến ăn tết. Sau khi mổ lợn, một món không thể thiếu đó là thịt treo gác bếp, lạp sườn được treo rất nhiều trong nhà. Họ quan niệm bếp nhà ai treo cái đuôi lợn càng to thì thể hiện tết của nhà đó càng lớn.

Nói về phong tục thờ cúng tổ tiên, chị Hoàng Thị Tam, dân tộc Dao xã Nậm Tha chia sẻ: "Dân tộc chúng tôi coi tổ tiên trong nhà như thần hộ mệnh, luôn theo sát và che chở cho con cháu. Chính vì thế, việc thờ cúng tổ tiên, đặc biệt vào dịp lễ, tết càng được quan tâm.

Chúng tôi thường đặt bàn thờ tổ tiên ở một góc trái gian chính nhà giữa. Vào cuối năm âm lịch, những người có chức sắc trong dòng họ phải dùng chữ Hán- Nôm ghi chép tất cả những công việc đã làm và những điều mong muốn để báo cáo với tổ tiên. Đặc biệt, người Dao chỉ thờ tổ tiên từ 5 - 7 đời người trở lại, không thờ từ đời thứ 8 trở đi.

Đa phần nghi lễ báo công phải mời thầy cúng trong làng đến tham gia làm phép để cầu tổ tiên phù hộ cho con cháu một năm mới làm ăn thuận lợi, chăn nuôi phát triển mọi người trong gia tộc, dòng họ được khỏe mạnh, mưa thuận gió hòa, cho mùa màng bội thu, gia súc gia cầm phát triển không bị dịch bệnh...Mâm cơm tế lễ tổ tiên không thể thiếu được đầu lợn, gà trống, bánh chưng đen, bánh dày và tiền vàng..."

Phong tuc Tet doc dao cua Nguoi Dao o Lao Cai - Anh 2

Người dao ăn tết quây quần bên nhau.

Trong bữa cơm tất niên, khi tất cả đã quây quần, trưởng họ phải đi một vòng mời rượu để báo cáo với bà con họ hàng về bữa cơm này để mọi người cùng phấn đấu hơn trong năm sau. Sau đó họ nâng chén rượu và cùng nhau lần lượt đổi chén, chúc một năm cũ sắp qua và đón chào một năm mới gần tới. Sau bữa cơm tất niên đó, mọi người trong gia đình đều phải tắm rửa sạch sẽ bằng nước đun với lá và rễ cây thuốc, rồi mặc những bộ trang phục truyền thống mới và đẹp nhất để đợi đón giao thừa.

Tết về, từ đầu làng đến cuối làng, nhà nào cũng có một đống lửa để sưởi ấm ở sân, phụ nữ thì ngồi xung quanh chuyện trò và thêu áo. Đàn ông thì uống rượu, đổi chén chúc tụng nhau. Và tại bãi đất trống trong làng, là nơi tập trung của hầu hết trai gái chưa vợ chưa chồng. Họ chơi các trò chơi dân gian: ném còm, hát đối đáp, chơi quay...

Trước đây người Dao Nậm Tha thường ăn tết kéo dài đến rằm tháng giêng, nhưng đến nay bà con chỉ tập trung ăn tết từ 27 tháng chạp đến ngày 4 mùng 5 tết. Sau khi kết thúc hội xuân, họ thường làm mâm cỗ thắp hương cúng, đốt tiền vàng để kết thúc những ngày vui chơi, bắt tay vào lao động sản xuất để mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.

Nguyễn Thương