Tạo ra dòng tiền trong mối liên kết chặt chẽ giữa chủ đầu tư, chủ thầu xây dựng và người cung cấp vật liệu xây dựng là mục tiêu của mô hình sản phẩm tín dụng cho vay liên kết 4 nhà mà Ngân hàng Nhà nước đang phối hợp các NHTM nghiên cứu.

Liên kết 4 nhà có làm "ấm" thị trường BĐS.

Liên kết lại 4 nhà

Từ trước đến nay, việc cho vay vốn đối với lĩnh vực xây dựng cơ bản (XDCB) thường không theo chuỗi sản phẩm liên kết mà các NHTM thường cho vay độc lập đối với từng đối tượng khách hàng có hoạt động sản xuất - kinh doanh liên quan đến XDCB.

Trong khi đó, dòng tiền giữa các khâu trong XDCB thường lưu chuyển phức tạp, nợ chồng chéo lẫn nhau, ngân hàng cho vay khó giám sát dòng tiền dẫn đến rủi ro cho hoạt động tín dụng. Nợ xấu trong lĩnh vực XDCB, nợ có bảo đảm bằng bất động sản chiếm tỷ trọng khá cao trong tổng nợ xấu của hệ thống ngân hàng.

Trong bối cảnh thị trường BĐS đang giảm sút như mấy năm nay, ngân hàng không muốn đổ thêm vốn vào BĐS (dù vốn dư thừa), hoạt động XDCB đình trệ, tồn kho BĐS và vật liệu xây dựng... đang khiến cho cả NH lẫn DN đều đang lâm vào vòng luẩn quẩn. Thị trường vẫn gặp khó khăn do thiếu sự tin tưởng lẫn nhau giữa các đối tác trong chuỗi liên kết xây dựng.

Vì vậy cần thiết phải xây dựng lại lòng tin của thị trường để khởi động lại các giao dịch đang trầm lắng. Nếu tháo được nút thắt này sẽ thúc đẩy tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống ngân hàng (đang tăng trưởng âm trong hai tháng đầu năm 2014), đồng thời giúp chủ đầu tư sớm hoàn thiện các công trình dở dang, giảm tồn kho BĐS và vật liệu xây dựng.

Tại cuộc họp báo tháng 2.2014 của NHNN, ông Nguyễn Viết Mạnh - Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế cho biết với vai trò là cơ quan quản lý, NHNN đang nghiên cứu và tham vấn ý kiến các NHTM đang nghiên cứu mô hình sản phẩm tín dụng cho vay liên kết 4 nhà.

Thực chất cho vay XDCB là tạo ra dòng tiền trong mối liên kết chặt chẽ giữa chủ đầu tư, chủ thầu xây dựng và người cung cấp vật liệu xây dựng với mục đích giám sát được quá trình luân chuyển của dòng tiền này để bảo đảm an toàn tín dụng và các DN giảm thiểu việc sử dụng vốn sai mục đích, không dẫn đến mất cân đối tài chính và giảm thiểu phát sinh nợ xấu.

Không làm phát sinh nợ xấu

Theo thông tin báo Lao Động được biết thì trong dự kiến ban đầu của NHNN có hai mô hình liên kết: (i) mô hình đơn giản chỉ có sự tham gia của một NHTM; (ii) mô hình phức tạp với sự tham gia của nhiều NHTM.

Theo mô hình thứ nhất thì một NHTM sẽ ký hợp đồng liên kết với cả 4 nhà. Theo đó, các bên sẽ có niềm tin để giao dịch với nhau trên cơ sở có bảo đảm của ngân hàng. Ví dụ, cho vay chủ đầu tư để chuyển thẳng cho nhà thầu, nhà cung cấp VLXD; cho vay nhà thầu để chuyển tiền trả thẳng cho nhà cung cấp vật liệu... Điều kiện để thực hiện mô hình này là các bên đều phải mở tài khoản tại NH liên kết và thực chất dòng tiền chỉ luân chuyển trong ngân hàng.

Theo mô hình thứ hai thì liên kết 4 nhà có nhiều NHTM cùng tham gia (tối đa là 3 NH) được chia thành 3 chuỗi liên kết ngắn (chuỗi liên kết thi công; chuỗi liên kết cung cấp VLXD, nhân công; chuỗi cung cấp VLXD). Để đạt hiệu quả, các NHTM tham gia vào các chuỗi ngắn này cũng phải liên kết với nhau để bảo đảm cho khoản vay sử dụng đúng mục đích và dòng tiền không bị đứt.

Mỗi một mô hình đều có ưu điểm và hạn chế của mình. Ví dụ về ưu điểm: Theo mô hình sản phẩm chuỗi liên kết thì việc khởi tạo các liên kết và mở rộng quy mô cho sản phẩm tín dụng dễ dàng hơn. Mỗi chuỗi liên kết ngắn cũng được coi như là sản phẩm cho vay liên kết nhỏ và mang lại lợi ích nhất định.

Ví dụ, về hạn chế: Mô hình đơn giản của một NHTM phù hợp với các dự án mới bắt đầu hơn là các dự án đã thi công và đang dở dang mà 4 nhà trước đây đã được tài trợ bởi NH khác. Trường hợp 4 nhà đang có nợ tại các TCTD khác thì có thể làm đứt chuỗi liên kết vì NH khác đòi thu nợ.

Một doanh nhân nói mỗi nhà đều có những đối tác ruột của mình. Nếu NH với quyền chủ cho vay áp đặt các đối tác thì khó cho DN. Một lãnh đạo NHTM cổ phần cho rằng việc cung cấp, chia sẻ các thông tin cần thiết (thông tin dự án, tổng mức đầu tư, thông tin khách hàng...) giữa các NH trong mô hình liên kết cũng không dễ dàng... Ngày 19.2 vừa qua, đã có cuộc họp giữa NHNN với 6 NHTM bàn về việc triển khai đề án, về cơ bản các ngân hàng đã thống nhất tham gia.

Theo quan điểm của NHNN trong bối cảnh tăng trưởng tín dụng thấp thì việc mở rộng cho vay theo loại hình sản phẩm tín dụng liên kết 4 nhà vừa bảo đảm tăng trưởng tín dụng nhưng không làm gia tăng nợ xấu. Cơ quan này dự định sẽ xem xét và có thể ban hành một văn bản pháp lý (nếu thấy cần thiết) để tạo ra khuôn khổ pháp lý cần thiết cho việc liên kết giữa các NHTM tham gia, cơ chế hỗ trợ và chia sẻ thông tin giữa các bên tham gia và NHNN, bảo đảm không bị “đứt” dòng tiền...