Vấn đề cải tổ, tái cấu trúc hệ thống ngân hàng đã bắt đầu được bàn rất nhiều trong thời gian gần đây, đặc biệt khi nền kinh tế gặp nhiều khó khăn càng bộc lộ rõ những điểm yếu trầm trọng về cấu trúc

. Tuy nhiên, khi nói về tái cấu trúc, phần lớn các NH vẫn khẳng định có thể vượt vũ môn và nói không với chuyện sáp nhập. Nói là vậy nhưng nhiều NH đang bắt tay nhau bằng cách này hay cách khác.

Ba cây chụm lại

ACB có liên kết chiến lược với SCB. Ảnh: Quý Hòa

Sáp nhập, hợp nhất là phương án mà NHNN nói đến nhiều nhất trong việc tái cơ cấu các NH. Mục đích liên kết dù tốt nhưng phải thừa nhận liên kết các NH luôn là vấn đề khó đối với cơ quan quản lý.

Lý do mà các NH đưa ra là “tái cấu trúc cũng không nhất thiết phải giảm số lượng NH, mà chất lượng, sự an toàn của NH mới là vấn đề cốt lõi”. Hơn nữa, luật về mua bán sáp nhập NH đến nay cũng chưa rõ ràng.Vì vậy, để giải quyết bài toán trước mắt, nhiều NH dù lớn hay nhỏ đã chọn cách liên kết một phần để nâng cao tiêu chuẩn chất lượng NH.

Mới nhất là NH ACB đã ký kết biên bản ghi nhớ với NH Standard Chartered (SCB). Nội dung ghi rõ là gia tăng tiện ích cho khách hàng VIP và chủ thẻ Visa Platium của ACB.

Theo đó, khách hàng cá nhân của ACB sẽ được hưởng thêm rất nhiều quyền lợi và dịch vụ của SCB với 9 trung tâm dịch vụ khách hàng ưu tiên tại Malaysia và 3 trung tâm dịch vụ khách hàng ưu tiên tại Singapore.

Trước đó, NH BIDV đã ký thỏa thuận hợp tác với hai NH GP.Bank và BacABank. Nội dung thỏa thuận cũng ghi rõ BIDV, GP.Bank và BacABank sẽ hợp tác trong các lĩnh vực nguồn vốn và kinh doanh tiền tệ, tín dụng, tài trợ thương mại, thanh toán trong nước và quốc tế, hợp đồng tài trợ, hoạt động NH bán lẻ...

Hay Sacombank đã từng ký kết thỏa thuận hợp tác kinh doanh toàn diện với Habubank và MB; hoặc Agribank ký thỏa thuận hợp tác chiến lược trong hỗ trợ kinh doanh với ABBank và SCB (NHTM Sài Gòn). SCB cũng đã từng ký thỏa thuận hợp tác trên nhiều lĩnh vực với BIDV và tiếp theo là VCB...

Trước tình hình này, nhiều người lo ngại việc liên kết sẽ khiến cho các NH nhỏ mất khách hàng trước NH lớn. Tuy nhiên, khi đặt câu hỏi hỏi “ACB có sợ rằng mối liên kết này sẽ khiến ACB mất khách hàng trong tay của SCB hay không?”, thì ông Lý Xuân Hải, Tổng giám đốc ACB, trả lời ngay:

“Trên thực tế, việc các NH nội địa ký những hợp tác thỏa thuận song phương, toàn diện nhằm liên kết với nhau là rất bình thường và vẫn được triển khai trước đây, đặc biệt trong thời điểm này nó lại trở nên quan trọng hơn”. Đằng nào cũng phải cạnh tranh với các NH nước ngoài thì ACB có phải cạnh tranh thêm với SCB hay không cũng là chuyện bình thường.

Dẫu vậy, ACB và SCB liên kết được với nhau có ý nghĩa rất lớn. Một là ACB và SCB cùng nhau khai thác thị trường NH bán lẻ đầy tiềm năng của Việt Nam. Hai là SCB thực hiện các chương trình hỗ trợ về quản trị - điều hành, chuyển giao công nghệ quản lý NH hiện đại và hỗ trợ nhân sự có chuyên môn cao. Ba là cả hai có thể cùng nhau khai thác thế mạnh nhằm phục vụ khách hàng của nhau một cách trọn gói theo sản phẩm và mở rộng theo khu vực địa lý.

Trụ giữa bão tin đồn

Ông Nguyễn Đồng Tiến, Phó thống đốc NHNN, cho rằng, những hoạt động hợp tác trên là minh chứng về xu hướng phát triển của hệ thống NH, tạo tính liên kết, đồng thời đóng góp vào quá trình phát triển lành mạnh của hệ thống NH nói riêng và nền kinh tế nói chung. Tuy vậy, phải thừa nhận là dù thông tin hợp tác đã được nêu khá cụ thể nhưng trên thực tế vẫn còn rất nhiều ý kiến trái chiều.

Chẳng hạn, hiện nay có nhiều thông tin cho rằng việc liên kết chỉ là bước đệm cho một quá trình dài sáp nhập sau này, hay những cái bắt tay phần nào đó thể hiện tính thanh khoản của một NH đang có vấn đề....

Một giám đốc NH vừa và nhỏ nhận định rằng, thời gian qua có rất nhiều thông tin về việc tái cấu trúc hệ thống NH, tiến trình này thực chất là nhằm giúp hệ thống vượt qua những khó khăn tạm thời trước mắt, củng cố để phát triển mạnh hơn, bền vững và an toàn hơn...

Theo số liệu từ Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia, nợ xấu tăng mạnh trong nửa đầu năm nay. Đến hết tháng 6, nợ xấu của toàn hệ thống ngân hàng vào khoảng 75.000 tỷ đồng, tăng 50% so với cùng kỳ năm 2010. Nếu tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ ngân hàng là 2,16% vào cuối năm 2010, thì đến hết tháng 6/2011 đã tăng lên 3,1%.

Do vậy, không phải cứ NH quy mô nhỏ là khó khăn về thanh khoản, mà vấn đề quan trọng là cách thức và chiến lược đi của từng NH.

Mỗi NH đều có thể nhận biết được họ đang mạnh - yếu ở khâu nào nên có thể tự phân tích điều chỉnh hướng đi hợp lý.

Những tin đồn trên thị trường không chỉ tác động đến một NH nào đó mà còn gây ra hiệu ứng đồng loạt trên toàn thị trường tài chính.

“Bản thân ACB cũng có nợ xấu, hiện nay nợ xấu của ACB đã xấp xỉ 1%, nhưng điều này vẫn nằm trong tầm kiểm soát của NH.

Những mối liên kết của NH chỉ là để hiện thực hóa quyết tâm đó là định hướng chiến lược hoạt động song hành cùng sự kết nối với sức mạnh của NH bạn”, ông Hải nói. Về vấn đề này, TS. Võ Trí Thành đã nhấn mạnh rằng, quá trình tái cấu trúc theo đó vẫn phải đảm bảo cho hệ thống này vận hành trơn tru.

Do vậy, việc sáp nhập và hợp nhất các NH vẫn cần có những áp lực cần thiết nhưng bằng cách nào đó, các NH có thể tự tái cấu trúc theo cách riêng của mình. Miễn sao đảm bảo quyền lợi của người gửi tiền vì đây là nguyên tắc quan trọng nhằm hạn chế tới mức thấp nhất những tác động tiêu cực về mặt xã hội.

Vậy thay vì tập trung giảm số lượng các NH bằng cách sáp nhập, hợp nhất đầy khó khăn và thiếu khả thi nói trên, nhiều chuyên gia đưa ra gợi ý rằng, NHNN nên nâng cao tiêu chuẩn, quy định trong hoạt động NH. Như vậy, tình trạng rối loạn thông tin hiện nay sẽ được giảm thiểu tối đa.