Cơ quan quản lý đã nỗ lực thắt chặt giao dịch cổ phiếu quỹ của các doanh nghiệp nhưng liệu những thay đổi gần đây đã đủ kiểm soát hoạt động này?

Siet co phieu quy, hay nhin vao CII, DQC - Anh 1

Ảnh minh họa.

Bịt lỗ hổng

Trước đây, các doanh nghiệp trên sàn không thực sự tuân thủ các quy định về giao dịch cổ phiếu quỹ . Bằng việc đứng tên công ty con khi thực hiện mua vào cổ phiếu quỹ, doanh nghiệp không bị giới hạn các đợt mua cổ phiếu quỹ phải cách nhau 6 tháng và cũng không cần phải nắm giữ 6 tháng mới được phép bán.

Có thể kể đến những trường hợp như Công ty Đầu tư và Xây dựng Cầu đường Bình Triệu mua vào cổ phiếu CII của công ty mẹ 2010-2012, Kinh Đô Bình Dương có lúc nắm tới hơn 8% cổ phần của KDC hay như CTCP Đầu tư và Thương Mại Điện Quang thường xuyên giao dịch DQC.

Tuy nhiên, kể từ 1/7/2015, những giao dịch này sẽ còn không được phép do Khoản 2, Điều 189, Luật doanh nghiệp năm 2014 có quy định "Công ty con không được đầu tư góp vốn, mua cổ phần của công ty mẹ. Các công ty con của cùng một công ty mẹ không được cùng nhau góp vốn, mua cổ phần để sở hữu chéo lẫn nhau."

Không chỉ siết lại ở Luật doanh nghiệp, cơ quan quản lý cụ thể là Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCK) còn muốn ngăn chặn việc các doanh nghiệp dùng hoạt động mua cổ phiếu quỹ để thao túng giá.

Tới đây, cơ quan này sẽ ban hành thông tư thay thế Thông tư 74 trong đó điều khoản đáng chú ý nhất là tổ chức đăng ký giao dịch phải thực hiện giao dịch cổ phiếu quỹ khi đã công bố thông tin trong thời gian đăng ký giao dịch, và không được công bố mức giá dự kiến thực hiện, chỉ công bố nguyên tắc xác định giá đã được ĐHĐCĐ thông qua.

Chưa tới nơi

Với quy định mua cổ phiếu quỹ không phải công bố giá, rõ ràng UBCK đang muốn các công ty phải cụ thể hóa giao dịch bằng lệnh đặt mua thật với giá nằm trong biên độ quy định.

Siet co phieu quy, hay nhin vao CII, DQC - Anh 2

Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn có thể cố tình gây thất bại khi lựa chọn những giá mua thật thấp, chỉ mang tính đối phó. Trong khi đó, HĐQT cũng không phải chịu một cam kết hay một tỷ lệ tối thiếu cổ phiếu mua vào.

Điều này đã xảy đối với GAS khi đầu năm nay, dưới ảnh hưởng tiêu cực của giá dầu thế giới, GAS đăng ký mua 10 triệu cổ phiếu nhưng rốt cuộc chỉ mua 600.000 cổ phiếu, tương đương 6% số lượng cổ phiếu đăng ký mua vào.

Bên cạnh đó, dù đã cấm công ty con mua lại cổ phiếu quỹ nhưng bằng cách sử dụng công ty liên kết, ràng buộc cổ phiếu quỹ đã không thể tác động tới các doanh nghiệp.

Dẫn chứng gần đây nhất là trường hợp của CTCP Đầu tư và Thương Mại Điện Quang đã tăng vốn từ 7 tỷ đồng lên 7,7 tỷ đồng và không còn là công ty con của DQC. Với tỷ lệ sở hữu dưới 50%, công ty liên kết này vẫn có thể giao dịch DQC mà lại không bị luật cấm.

Đây cũng là cách thức mà Vinaphil, công ty liên kết của CII sử dụng để qua mặt cơ quan quản lý nhằm lách giới hạn sở hữu nước ngoài khi các quy định pháp luật vẫn chưa được ban hành.

Góp ý về những khoảng trống này, một chuyên gia tư vấn doanh nghiệp cho rằng nên quy định những ràng buộc như tỷ lệ mua vào cổ phiếu quỹ sau khi thông báo giao dịch và giới hạn tỷ lệ cổ phiếu công ty liên kết được phép mua lại cổ phiếu công ty mẹ.

MAI HƯƠNG