Trong hội thảo có tên Tác quyền ở các nước đang phát triển diễn ra chiều 24.3 tại đại học Khoa học xã hội và nhân văn TP.HCM, có sự tham dự của giáo sư chuyên gia nghiên cứu tác quyền Koji Domon thuộc đại học Waseda Nhật Bản.

Sổ tay Ông Domon từng có sáu năm nghiên cứu về tác quyền ở Trung Quốc, Việt Nam, Hàn Quốc... sau đó là các nước Mỹ Latinh. Theo ông, mức thu nhập bình quân đầu người thấp là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình hình vi phạm tác quyền, quyền sở hữu trí tuệ cao. Và chỉ số Gini (chỉ số về mức độ chênh lệch, bất bình đẳng trong bình quân thu nhập đầu người) càng cao thì tình hình vi phạm tác quyền càng nghiêm trọng. Ông cho biết, ngoài tác động thu nhập, thì việc chính quyền phải tập trung lực lượng an ninh vào những việc khác, lơi lỏng quản lý, thực thi luật tác quyền, sự phát triển của công nghệ cộng với giáo dục nhận thức về sở hữu giá trị sáng tạo yếu là những nguyên nhân dẫn đến mức độ vi phạm tác quyền cao. Bà Quách Thu Nguyệt, cựu giám đốc nhà xuất bản Trẻ – người có nhiều năm trong nghề xuất bản trầy trật với nạn sách lậu, sách luộc – cho rằng, ngay từ lĩnh vực xuất bản thì tác giả, bạn đọc và nhà kinh doanh cần tăng cường lan tỏa ý thức về quyền sở hữu trí tuệ trong cộng đồng. Tác giả lờ mờ về quyền của mình thì không thể bảo vệ được những gì lẽ ra họ phải được hưởng. Bên cạnh đó, hội Xuất bản Việt Nam và các hội nghề nghiệp phải tẩy chay những thành viên làm ăn bất chính để bảo vệ môi trường xuất bản lành mạnh. Nhất là cơ quan an ninh thực thi phải làm đúng chức năng của mình. Ngoài ra, một đề xuất quan trọng là tinh thần tôn trọng giá trị sáng tạo phải đi vào chương trình giáo dục. Bên cạnh phân tích một số nguyên nhân dẫn đến vi phạm tác quyền cao tại các nước đang phát triển như: nhận thức, thái độ tiêu dùng, khung hình phạt của luật sở hữu trí tuệ chưa đủ răn đe, lực lượng thực thi mỏng... có một câu hỏi được bà Nguyệt đặt ra: “Theo nghiên cứu của giáo sư Domon, liệu tác quyền có phải là cuộc chơi của giới nhà giàu và chỉ hiện thực hóa ở những nước giàu?”. Một trong những chướng ngại quan trọng mà vào cuối hội thảo mới hé mở, là vì sao luật Bảo vệ quyền tác giả và sở hữu trí tuệ khó thực thi được tại các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam. Có ý kiến cho rằng, một khi cơ quan nhà nước và chủ sở hữu lên án nhưng người tiêu dùng không đồng thuận, tập quán tiêu dùng không thay đổi thì đó vẫn là chuyện dài. Chưa nói, ngay tại các nước đang phát triển, tham nhũng cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến việc bộ máy thực thi luật bị tê liệt, khiến nạn vi phạm tác quyền hoành hành công khai. Ông Domon nói: “Tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ là một trong những cách gián tiếp thúc đẩy phát triển nền kinh tế và đời sống văn hóa, văn minh. Vì thế, vấn đề là tìm ra phương cách, thiết chế và nhận thức để thực thi quyết liệt. Điều đó còn tùy thuộc vào sự quyết liệt của chính quyền và người dân các nước đang phát triển!”. N. Vinh