Kinh tế vĩ mô nhìn chung ổn định, lạm phát được kiềm chế, đầu tư toàn xã hội ở mức cao, tốc độ tăng trưởng kinh tế được cải thiện,... là những điểm sáng trong bức tranh kinh tế năm 2016. Tuy nhiên, năm 2017, dự báo sẽ có nhiều khó khăn hơn, cùng với cạnh tranh ngày càng gay gắt từ hội nhập quốc tế, đòi hỏi nền kinh tế phải có sự chuyển mình thực chất hơn để nâng cao chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh, biến thách thức thành động lực bứt phá mạnh mẽ.

Tao dong luc but pha, thuc day kinh te phat trien - Anh 1

Cú “ngược dòng” ấn tượng

Sáu tháng đầu năm 2016, tổng sản phẩm trong nước (GDP) chỉ tăng 5,52%, thấp hơn nhiều mức tăng 6,32% cùng kỳ năm 2015, đồng thời cho thấy quan ngại về khả năng mục tiêu tăng trưởng cả năm 6,7% đã đề ra khó hoàn thành. Tổng cục Thống kê lý giải: Chính sự sụt giảm của hai ngành kinh tế quan trọng là nông, lâm nghiệp và thủy sản; công nghiệp khai khoáng đã “cản bước” cả nền kinh tế. Cụ thể, dưới tác động của biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản đạt mức tăng trưởng âm 0,18%. Giá dầu thô và nhiều sản phẩm khai khoáng khác giảm sâu cũng khiến ngành khai khoáng giảm đến 2,2% (sáu tháng đầu năm 2015 tăng 8,48%). Tuy nhiên, vượt qua những khó khăn trên, ngay trong quý III, nền kinh tế đã có cú “lội ngược dòng” đầy ngoạn mục.

Hết chín tháng, GDP đã tăng trở lại ở mức 5,93% nhờ sự tăng trưởng ấn tượng của hầu hết các ngành kinh tế, trừ ngành công nghiệp khai khoáng (tiếp tục giảm 3,6%). Dù thiên tai vẫn khốc liệt, ngành nông, lâm nghiệp và thủy sản đã vươn lên “thoát đáy”, đạt mức tăng trưởng 0,65%. Đến cuối năm 2016, theo công bố, GDP cả năm ước tăng 6,21%, tuy thấp hơn mức 6,68% của năm 2015 và không đạt mục tiêu tăng trưởng 6,7%, nhưng nhiều chuyên gia kinh tế nhận định, đây là thành tích đáng ghi nhận trong bối cảnh kinh tế thế giới khó khăn, trong nước lại gặp thiên tai, bão lũ, môi trường biển diễn biến phức tạp. Mức 6,21% cũng cao hơn nhiều so tốc độ tăng sáu tháng đầu năm.

Vụ trưởng Hệ thống tài khoản quốc gia (Tổng cục Thống kê) Hà Quang Tuyến phân tích: Kinh tế Việt Nam năm 2016 có rất nhiều điểm sáng. Thứ nhất, 15 trong số 21 ngành kinh tế cấp 1 đều có mức tăng cao hơn năm trước, trong khi năm 2015 chỉ có bảy ngành tăng cao hơn so năm 2014. Thứ hai, mặc dù công nghiệp khai khoáng sụt giảm do khủng hoảng năng lượng thế giới, nhưng ba ngành công nghiệp còn lại đều tăng trưởng cao hơn năm 2015. Nếu tính riêng nền kinh tế định hướng giảm phụ thuộc vào khai khoáng và tăng công nghiệp chế biến, chế tạo thì năm 2016 đã đạt mức tăng trưởng rất cao so nhiều năm trở lại đây. Do đó, mức tăng 6,21% là mức tăng rất thực chất do ít phụ thuộc vào khai thác tài nguyên, đồng thời cũng cho thấy những bước đổi mới tích cực của mô hình tăng trưởng.

Theo tính toán của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, nếu tăng trưởng sáu tháng đầu năm của khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản không âm; giá dầu thô than đá không giảm so năm trước thì chúng ta đã có thể đạt mức tăng trưởng khoảng 6,8%, vượt kế hoạch đề ra. Chuyên gia kinh tế Lê Đình Ân cho rằng, một điểm sáng khác trong năm 2016 là mặc dù xuất khẩu không đạt chỉ tiêu đề ra, nhưng cũng đã tăng trưởng 8,6% (năm 2015 tăng 7,9%) và còn xuất siêu 2,68 tỷ USD (năm 2015 nhập siêu hơn ba tỷ USD). Bên cạnh đó, chính sách tiền tệ và tỷ giá được điều hành ổn định, dự trữ ngoại hối ở mức cao so nhiều năm qua; lạm phát được kiểm soát tốt (cả năm ở mức 4,74%);… cũng là những điểm nhấn.

Chủ động với thách thức, nỗ lực bứt phá

Những thành tựu kinh tế Việt Nam đạt được trong năm vừa qua rất đáng ghi nhận. TS Nguyễn Bích Lâm, Tổng cục trưởng Thống kê nhận định: Cùng với việc tiếp tục phát huy những điểm sáng năm 2016, kinh tế năm 2017 có những thuận lợi khi Chính phủ đang thể hiện rõ quyết tâm xây dựng bộ máy liêm chính, kiến tạo, hành động phục vụ người dân và doanh nghiệp (DN). Quá trình cải cách thể chế, đổi mới môi trường đầu tư, kinh doanh cũng mang lại những kết quả rất khả quan, thể hiện rõ ở mức tăng kỷ lục của DN mới thành lập. Ngoài ra, sự tăng trưởng ấn tượng của các ngành dịch vụ, du lịch vừa qua cũng là động lực không nhỏ “tạo đà” cho phát triển năm tiếp theo. Tuy nhiên, mục tiêu tăng trưởng 6,7% đặt ra cho năm 2017 là khá cao so với tình hình thực tế trong nước và quốc tế hiện nay.

Để đạt được mức tăng trưởng này, Chính phủ và các bộ, ngành cần quyết liệt và tập trung hơn trong việc thực hiện các giải pháp cải cách thể chế, điều hành chính sách linh hoạt, mở rộng tín dụng để thúc đẩy đầu tư sản xuất, thành lập DN. “Đội ngũ DN sẽ là động lực quan trọng, thúc đẩy sự phát triển của cả nền kinh tế, cho nên cần được khai thác triệt để hơn trong năm 2017. Chính phủ cần tiếp tục đẩy mạnh quá trình tái cơ cấu DNNN, đồng thời triển khai các chính sách khuyến khích sự phát triển của khối DN tư nhân và hỗ trợ các DN này tham gia chuỗi giá trị toàn cầu, dần trở thành các DN lớn, đủ tầm cỡ dẫn dắt nền kinh tế trong nước cũng như vươn ra thế giới” - TS Nguyễn Bích Lâm nhấn mạnh.

Đánh giá năm 2017 sẽ là một năm đầy khó khăn, PGS, TS Ngô Trí Long cho rằng: Trước hết, chúng ta sẽ phải đối mặt với những thách thức đến từ môi trường kinh tế thế giới đang tiềm ẩn nhiều yếu tố bất định. Cụ thể, bất ổn chính trị (trong đó có việc Anh rời EU) có thể sẽ ảnh hưởng nặng nề đến tăng trưởng kinh tế, thương mại toàn cầu; giá năng lượng và hàng hóa chủ chốt tuy được dự báo phục hồi nhưng vẫn đầy biến động; chính sách tiền tệ phi truyền thống của các nền kinh tế lớn cũng có thể dẫn đến những thay đổi khó lường đối với dòng vốn FDI; thiên tai, biến đổi khí hậu, xung đột vũ trang khu vực tiếp tục diễn biến phức tạp;… Trong khi đó, dư địa chính sách lại rất hạn hẹp, nhất là trong bối cảnh nợ công tăng nhanh, hạn chế nguồn lực tài chính quốc gia và gây khó khăn cho kinh tế Việt Nam. Ngoài ra, khu vực nông nghiệp tăng trưởng chậm, nền kinh tế chủ yếu vẫn dựa vào khu vực FDI, tiến trình tái cơ cấu trên nhiều lĩnh vực còn chậm, hệ thống tài chính vẫn phụ thuộc nhiều vào khu vực ngân hàng, khả năng giảm lãi suất cho vay bị hạn chế do nợ công, nợ xấu,...

Cùng chung quan điểm, TS Lê Đình Ân cảnh báo: Trong khi xu hướng suy giảm thương mại toàn cầu chưa có dấu hiệu cải thiện, làn sóng bảo hộ hàng trong nước của nhiều quốc gia đang trỗi dậy, tạo sức ép cạnh tranh gay gắt đối với sản xuất và xuất khẩu trong nước. Bao trùm lên tất cả vẫn là những hạn chế nội tại của nền kinh tế. Cụ thể, việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu diễn ra còn chậm, năng suất lao động thấp, khả năng cạnh tranh yếu kém. Vì vậy, trong năm 2017, nhiệm vụ quan trọng trước hết là tiếp tục tập trung đẩy mạnh tái cơ cấu nền kinh tế, xử lý dứt điểm nợ xấu, nợ đọng xây dựng cơ bản; kiềm chế tăng nợ công, thâm hụt ngân sách; tăng cường cổ phần hóa DNNN đi liền với đổi mới quản trị DN; xử lý triệt để các ngân hàng và DN yếu kém; triển khai đúng kế hoạch, chương trình đầu tư công theo yêu cầu tái cơ cấu để chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Đồng thời, có biện pháp ngăn chặn hiệu quả tình trạng tham nhũng, lãng phí, thay đổi cơ bản về tư duy, cách điều hành nhằm sẵn sàng ứng phó những biến động bất thường,...

Có thể thấy, năm 2016 vừa qua, Chính phủ đã tích cực ban hành, thực hiện hàng loạt nghị quyết cải thiện môi trường kinh doanh, tháo gỡ khó khăn cho sản xuất, thúc đẩy khởi nghiệp, đổi mới,... Nhờ đó, nền kinh tế đã vượt qua khó khăn, tiếp tục đà hồi phục và thật sự bứt phá vào giai đoạn cuối năm với mức tăng trưởng quý sau cao hơn quý trước. Đặc biệt, năm 2016 còn chứng kiến sự trở lại ấn tượng về số lượng DN với hơn 110 nghìn DN đăng ký mới và gần 27 nghìn DN quay trở lại hoạt động, bổ sung thêm vào nền kinh tế nguồn vốn lên tới 2.520.900 tỷ đồng; vốn FDI thực hiện cả năm đạt mức “kỷ lục” 15,8 tỷ USD, tạo ra động lực lớn, thúc đẩy nền kinh tế phát triển trong những năm tiếp theo.