Sau ba năm thực hiện tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước (DNNN), hiệu quả hoạt động của các DNNN đang giữ 100% vốn điều lệ cải thiện ít, trong đó DNNN nhỏ cải thiện nhiều hơn so với các tập đoàn, tổng công ty.

Tap doan, tong cong ty nha nuoc: hieu qua khong may cai thien - Anh 1

60% doanh thu của toàn bộ DNNN tập trung vào tám tập đoàn nhà nước, trong đó tập đoàn Điện lực đạt 209.000 tỉ đồng. Ảnh: THÀNH HOA

Cuối tuần trước, Chính phủ đã gửi Quốc hội bản Báo cáo về tình hình tài chính và kết quả hoạt động sản xuất, kinh doanh năm 2014 của 781 DNNN đang giữ 100% vốn điều lệ. Bức tranh chung dừng ở mức ổn định, tỷ lệ tăng doanh thu, lợi nhuận rất thấp. Chiếm phần lớn doanh thu, lợi nhuận là những tập đoàn, tổng công ty kinh doanh các lĩnh vực độc quyền, thiết yếu, sử dụng lượng vốn nhà nước lớn từ nhiều năm nay.

Tính đến hết năm 2014, tổng tài sản của các DNNN này là 3,105 triệu tỉ đồng (tăng 10% so với năm trước); vốn chủ sở hữu là 1,233 triệu tỉ đồng (tăng 7% so với năm trước); tổng doanh thu đạt 1,709 triệu tỉ đồng (tăng 1% so với năm trước, xét cùng số lượng 781 DNNN hiện có năm 2014). 60% doanh thu của toàn bộ DNNN tập trung vào khối tập đoàn (gồm tám tập đoàn), như: Dầu khí (381.000 tỉ đồng), Điện lực (209.000 tỉ đồng), Viettel (381.000 tỉ đồng), Than - Khoáng sản (80.000 tỉ đồng)...

Tuy nhiên, lợi nhuận trước thuế của các DNNN này đạt 187.699 tỉ đồng, lại giảm 1% so với năm 2013. Trong số này, khối các tập đoàn đã chiếm 70% lợi nhuận trước thuế của tất cả DNNN. Các doanh nghiệp khác chỉ chiếm 30% lợi nhuận trước thuế còn lại.

Tỷ suất lợi nhuận trước thuế/vốn chủ sở hữu bình quân năm 2014 của các tập đoàn, tổng công ty là 16%, thấp hơn mức bình quân năm trước là 16,47%. Tỷ suất lợi nhuận/vốn chủ của khối doanh nghiệp thuộc bộ, ngành, UBND tỉnh quản lý có tăng đôi chút nhưng không đáng kể (10% so với 9,6%).

Dù doanh thu chung của tập đoàn, tổng công ty tăng 2%, mức tăng lợi nhuận của các tập đoàn lại giảm 2% so với năm 2013 (riêng các tổng công ty tăng 9%). Trong khi đó, lợi nhuận của khối các công ty mẹ - con lại tăng 22% (dù doanh thu giảm 21% ) và khối công ty TNHH độc lập tăng 12% (dù doanh thu giảm 1%). Tiếc là hai khối có lợi nhuận tăng cao chỉ chiếm 2% và 6% trong tổng lợi nhuận trước thuế của các DNNN.

Kinh doanh trong hoàn cảnh có nhiều thuận lợi hơn trước (kinh tế vĩ mô ổn định, Chính phủ có nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp...), mà lợi nhuận trước thuế giảm 1% phần nào cho thấy khả năng tận dụng cơ hội, giảm chi phí của các DNNN, nhất là khối tập đoàn, tổng công ty vẫn còn yếu.

Mặt khác, nếu tính chi tiết hơn thì 38,6% tổng số lợi nhuận của các DNNN là do tập đoàn Dầu khí (PVN) mang lại (gần 67.486 tỉ đồng). Cần phải nói thêm rằng, năm 2014, dù giá dầu trên thế giới đã suy giảm từ tháng 8-2014 nhưng PVN đã sớm hoàn thành kế hoạch doanh thu và lợi nhuận từ tháng 9 nên ảnh hưởng của việc giá dầu giảm đến doanh thu và lợi nhuận của các tập đoàn, tổng công ty là chưa có. Nhưng điều này sẽ tác động mạnh đến tình hình tài chính của DNNN khi lập Báo cáo về tình hình sản xuất, kinh doanh năm 2015 vì khả năng thực hiện của PVN trong năm 2015 thấp hơn phân nửa so với dự báo.

Chính phủ thừa nhận rằng, kết quả hoạt động của một số tập đoàn, tổng công ty chưa cao. Có tập đoàn, tổng công ty báo cáo hoạt động của công ty mẹ có lãi nhưng báo cáo hợp nhất vẫn lỗ và lỗ lũy kế theo báo cáo hợp nhất đến thời điểm hết năm tài chính 2014 còn cao hơn thời điểm hết năm tài chính 2013.

Kết quả sản xuất, kinh doanh theo kiểu “giậm chân tại chỗ” nêu trên lý giải phần nào tiến độ cổ phần hóa các DNNN phải lùi lại thêm ba năm nữa (theo kế hoạch là kết thúc trong năm 2015). Cả năm 2014, chỉ có mỗi tập đoàn Dệt may (Vinatex) thực hiện bán cổ phần lần đầu ra công chúng đúng tiến độ và thành công.