Nỗi lo vì thảm họa phóng xạ ở Nhật Bản đang là một trong những vấn đề được quan tâm nhiều trong thời gian qua.

Tuy nhiên, không nên để những hiểu nhầm về phóng xạ gây ra sự lo lắng thái quá. Gần 20.000 người đã chết vì thảm họa kép ở Nhật Bản, còn hàng triệu người sống sót thì đang phải chống chọi với lạnh giá và nỗi lo thiếu hụt lương thực. Tuy nhiên, các phương tiện truyền thông đang tập trung quá nhiều vào những sự cố của nhà máy hạt nhân Fukushima và thảm họa phóng xạ có thể xảy ra. Tưởng tượng thái quá về thảm họa phóng xạ Thảm họa hạt nhân ở Mỹ Three Mile Island (1979) đã gây ra những thiệt hại gì? Thực tế, không có trường hợp tử vong vì phóng xạ nào được nhắc đến. Vậy còn thảm họa Chernobyl (1986)? Theo báo cáo mới nhất của Liên Hợp Quốc vào ngày 28/2/2011 về con số thương vong thì ngoài 28 nhân viên cứu hộ còn có 15 trường hợp tử vong do ung thư tuyến giáp. Những người bị ung thư có thể đã được cứu nếu có các viên iodine như hiện nay. Những con số kể trên nhỏ hơn rất nhiều nếu so với 3.800 người chết tại Bhopal (1984) do sự cố rò rỉ hóa chất của tập đoàn Union Carbide. () Theo báo cáo vào ngày 22/3, tốc độ phân rã đối với phóng xạ cesium (Cs-137) tính chung cho tất cả các quận ở Nhật Bản đo được ở mức 12 kBq/m2 (1 Bq = 1 phân rã/giây). Trong khi đó, theo báo cáo của Liên Hợp Quốc, tốc độ phân rã ở khu vực xung quanh Chernobyl đo được ở mức cao nhất là 3.700 kBq/m2. Xét tổng thể, bụi phóng xạ tại Fukushima hiện nay ít hơn 1% so với Chernobyl, con số cập nhật nhất cũng chưa vượt quá 10%. Một đồng vị phóng xạ quan trọng khác trong bụi phóng xạ là iodine, đây là nguyên nhân gây ra bệnh ung thư tuyến giáp ở trẻ em. Tuy nhiên, đồng vị này chỉ được tạo ra khi lò phản ứng hoạt động. Chúng sẽ nhanh chóng phân rã khi lò ngừng hoạt động (do chu kì bán hủy chỉ khoảng 8 ngày). Các thanh nhiên liệu cũ được cất giữ ở Fukushima, mặc dù có phóng xạ, nhưng không chứa iodine. Trong thảm họa Chernobyl, iodine và cesium được giải phóng ngay từ vụ nổ đầu tiên; còn ở Fukushima lượng iodine bức xạ ít hơn so với Chernobyl, và sẽ còn được giảm đáng kể nhờ các viên iodine. Thật không may khi chính phủ Nhật Bản đã phản ứng hơi quá trước nguy cơ hạt nhân bằng cách cung cấp những hướng dẫn quá chi tiết và thận trọng, điều này chỉ làm cho những mối lo ngại của người dân tăng mạnh. Các quy định là để đảm bảo an toàn mức cao nhất Trong dịp kỉ niệm 16 năm ngày xảy ra thảm họa Chernobyl, trong bài viết đăng trên tạp chí Tin tức hàng ngày Stockholm, các chuyên gia về phóng xạ của Thụy Điển thừa nhận, những phản ứng thái quá với việc thiết lập mức độ an toàn quá thấp và từ chối 78% lượng thịt tuần lộc nhập khẩu từ Đông Âu là hoàn toàn không cần thiết và đẩy giá cả lên mức quá cao. Thật không may khi hiện nay người Nhật cũng đang lặp lại những sai lầm đó. Ngày 23/3, họ đưa ra khuyến cáo rằng trẻ em không nên uống nước máy ở Tokyo do độ phóng xạ đo được vào ngày hôm trước là vào khoảng 200 Bq/L. Tuy nhiên, chúng ta nên biết rằng độ phóng xạ tự nhiên trong cơ thể người là khoảng 50 Bq/L; vậy nên 200 Bq/L thực sự không ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe con người. Ngay từ thời kì Chiến tranh lạnh, người dân đã được tuyên truyền rằng phóng xạ là rất nguy hiểm, các quy định chặt chẽ đã được ban hành nhằm giảm thiểu sự tiếp xúc với chất phóng xạ thấp nhất ở mức có thể theo nguyên tắc ALARA (As Low As Reasonably Achievable). Đây là cơ sở của các quy định quốc tế về an toàn phóng xạ, theo đó ngoài liều phóng xạ gây ra bởi môi trường tự nhiên, trong 1 năm, mỗi người không nên nhận thêm một liều bổ sung quá 1 mSv/năm, lấy trung bình trong 5 năm liên tục. Điều này thường gây nên sự nhầm lẫn là khi thấy phóng xạ tự nhiên đo được ở khu vực nào lớn hơn giá trị giới hạn 1 mSv/năm là người ta đã vội kết luận là vi phạm về giới hạn an toàn phóng xạ. Thực tế, liều hiệu dụng trung bình trong khoảng vài chục mSv vẫn được xem là thấp và khả năng gây ra những ảnh hưởng cụ thể đến sức khỏe con người hầu như không có. Theo sách Phóng xạ và Nguyên nhân (Radiation and Reason), mức độ gây nguy hiểm là khoảng 100 mSv/tháng; giới hạn gây tử vong hoặc ảnh hưởng suốt đời là khoảng 5.000 mSv/năm chứ không phải 1 mSV/năm. Do vậy, trước những thông tin về phóng xạ hiện nay, đừng nên hờ hững nhưng cũng đừng lo lắng và phản ứng thái quá, gây ra sự hoang mang trong dư luận. Hoàng Nguyên (theo BBC)