Tham nhũng trong giáo dục là mối đe dọa đối với mục tiêu phát triển bền vững, làm mất lòng tin trong toàn xã hội đối với hệ thống giáo dục. Đại sứ Thụy Điển tại Việt Nam R. Béc-man (Rolf Bergman) đã nhấn mạnh như vậy trong Đối thoại phòng, chống tham nhũng lần thứ 7 với chủ đề “Phòng, chống tham nhũng trong lĩnh vực giáo dục”. Đối thoại do Thanh tra Chính phủ, Ban chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng (PCTN) phối hợp với Đại sứ quán Thụy Điển tổ chức sáng qua (28-5) tại Hà Nội.

Ba “điểm đen” Bức tranh về tham nhũng trong lĩnh vực giáo dục được Bộ Giáo dục và Đào tạo phác họa trong 3 lĩnh vực chủ yếu: Dạy thêm - học thêm; tuyển sinh đầu cấp và thực hiện các khoản thu. Theo ông Trần Quang Quý, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, hiện ngành giáo dục-đào tạo quản lý gần 40.000 cơ sở giáo dục từ mầm non đến đại học với hơn một triệu cán bộ, giáo viên và 23 triệu học sinh, sinh viên. Mặc dù bộ đã xác định công tác PCTN là nhiệm vụ trọng tâm nhưng vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập đang xảy ra tại lĩnh vực hoạt động này. Thứ trưởng Trần Quang Quý cho biết, điển hình của tham nhũng trong giáo dục là một số nhà giáo đã cắt giảm chương trình khóa học theo quy định để đưa vào dạy thêm, bắt ép học sinh để vụ lợi. Ở tuyển sinh đầu cấp thì ngay từ khâu lập hồ sơ đã phát sinh tiêu cực trong tuyển sinh trái tuyến. Có hiện tượng tổ chức ôn thi, luyện thi vào đại học, vào các lớp đầu cấp trái phép, thu học phí cao tạo ra tâm lý lo âu đối với các bậc cha mẹ học sinh và học sinh. “Trong khi đó, các khoản thu thì gây nên quá nhiều bức xúc cho xã hội từ mầm non đến đại học mà xuất phát từ việc tự đặt ra các khoản thu, mượn danh nghĩa cha mẹ học sinh gây quỹ rồi bắt ép các bậc phụ huynh đóng góp…”, ông Quý cho biết. Ông Ngô Mạnh Hùng, Phó cục trưởng Cục chống tham nhũng, Thanh tra Chính phủ cho biết thêm, một số giáo viên lợi dụng trách nhiệm được giao để mua bán điểm đã đánh mất tư cách trước học sinh và cha mẹ. Họ nhận tiền để phô-tô bài giải thi hết môn, yêu cầu học sinh nộp tiền chạy điểm, yêu cầu sinh viên nộp tiền khi hướng dẫn làm đồ án. Khảo sát “Thực trạng một số vấn đề tham nhũng trong lĩnh vực giáo dục” do Bộ Giáo dục và Đào tạo tiến hành cũng nêu nhiều ví dụ tham nhũng trong giáo dục. Điển hình tại trường ĐHSP kỹ thuật Hưng Yên từng phát hiện vụ việc một giáo viên nhận hơn 24 triệu đồng của sinh viên để phô-tô bài giải thi hết môn. Song đó chỉ là một trong 23 vụ việc tham nhũng trong lĩnh vực giáo dục được Bộ Giáo dục và Đào tạo phát hiện, xử lý trong 5 năm trở lại đây (từ năm 2006 đến nay). “Thiệt hại về kinh tế không nhiều, song tham nhũng trong lĩnh vực giáo dục đã gây nên hậu quả xấu nhiều mặt, đặc biệt là danh dự các nhà giáo...”, ông Trần Quang Quý thẳng thắn nhận định. Hệ thống giám sát còn yếu Chia sẻ quan điểm của mình tại buổi đối thoại, Đại diện Chương trình Phát triển của Liên hợp quốc (UNDP) cho rằng, có mối liên quan trực tiếp giữa giáo dục và phát triển, bởi giáo dục làm tăng năng lực và cơ hội cho mỗi cá nhân. Tham nhũng là một trong những rào cản đối với phát triển và giáo dục được cho là ngành dễ bị tổn thương trước những hành vi tham nhũng. “Ở Việt Nam, ngân sách Nhà nước dành cho giáo dục chiếm tỷ lệ cao (khoảng 15-20% ngân sách nhà nước). Một phần lớn ngân sách giáo dục được chi tiêu theo các khoản nhỏ và ở nhiều đơn vị. Tuy nhiên, hệ thống kế toán và giám sát của các đơn vị này còn yếu. Điều này dẫn tới cơ hội tham nhũng”. Đồng quan điểm trên, đại diện của các đại sứ quán Mỹ, Anh, Ô-xtrây-li-a, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) đều cho rằng, cần thiết lập ra một hệ thống đánh giá tham nhũng trong khuôn khổ hoạt động của ngành giáo dục, đào tạo, phát hiện mảng, ngành có thể phát sinh tham nhũng, đồng thời bảo đảm tính minh bạch và khả năng tiếp cận thông tin của xã hội và báo chí. Đại diện Đại sứ quán Thụy Sĩ cho rằng, cần sớm đưa ra quy chế để bảo vệ người tố cáo tham nhũng, tiếp nhận thông tin do báo chí và các cơ quan Chính phủ cung cấp, đồng thời có chế tài xử phạt hành vi đưa thông tin không chính xác để tránh lạm dụng từ hai phía. Kim Oanh