(LĐ) - Vẫn chưa tới mùa gió chướng, nhưng những đoạn đê biển Tây Cà Mau giáp với tỉnh Kiên Giang ầm ào sóng vỗ. Những con sóng ngoạm đến chân đê. Hàng trăm người được huy động bảo vệ đê điều, trong khi tại những khúc sông chằng chịt Cà Mau lở đất vẫn âm ỉ diễn ra thường trực mỗi ngày.

Một mùa mưa bão thật sự đến với trên 36.000 hộ dân sống ven sông rạch miền cuối đất, trong khi chính quyền nơi đây bất lực nhìn những vạt đất trôi ra biển, tuột xuống sông do thiếu kinh phí. Đê biển Tây gồng mình trước cơn sóng dữ Đoạn đê dài trên 3,6km từ Lung Ranh đến Rạch Dinh thuộc xã Khánh Tiến, huyện U Minh nhiều đoạn sóng đã cuốn trôi đến nửa thân đê. Năm 2009, một đoạn đê dài trên 200m đã bị vỡ. Toàn bộ những thảm rừng từ chân đê ra biển bị sóng cuốn trôi hết. Con đê nằm chơ vơ, mong manh cập biển tây lúc nào cũng chực chờ nuốt chửng. Ông Tô Quốc Nam - Phó GĐ Sở NNPTNT Cà Mau - lắc đầu: “Mất rừng phòng hộ ven biển, đoạn đê này rất khó hoàn thành nhiệm vụ của mình”. Chưa đây một năm sau, tháng 8.2010 gặp tôi trong lúc bộn bề quần thảo với việc chống chọi lại với con sóng đê biển Tây, anh cũng lắc đầu, chép miệng: “Mới tháng 8 mà đê có nguy cơ vỡ nữa rồi, không biết nó có chống chọi được qua mùa mưa bão năm nay không nữa”. Đê biển Tây Cà Mau - đoạn nằm trên địa bàn huyện U Minh giáp với tỉnh Kiên Giang - là một trong những đoạn đê xung yếu của tỉnh Cà Mau. Sau cơn bão số 5 năm 1997, những cánh rừng nơi đây bị tàn phá dữ dội. Dạo đó, con đê nhỏ hãy còn nằm sâu trong đất liền, cách mé biển trên 400m. Sau khi biển nuốt rừng, đất cũng cuốn đi còn trơ lại con đê dù đã được nâng cấp nhiều lần. Như một hệ quả tất yếu, ngày 12.8, đoạn đê này sạt lở nghiêm trọng. Huyện U Minh huy động trên 300 người gia cố lại đê trước những đợt sống cuồn cuộn tấp nập vỗ vào bờ. Ông Nguyễn Minh Ngọt - Phó Chủ tịch UBND huyện U Minh - cho biết: “Mọi năm tuyến đê này đến cuối tháng 11 đầu tháng 12 lúc gió chướng thổi về mới xảy ra tình trạng sóng biển dâng cao đe dọa đê, nhưng năm nay mới tháng 8 mà sóng biển đã đe dọa đoạn đê này rồi. Nếu không gia cố kịp thời, con đê này khó có khả năng chống chọi vào mùa mưa bão cuối năm nay”. Theo thống kê sơ bộ của Phòng NNPTNT huyện U Minh, đê biển Tây bảo vệ trên 20.000ha đất sản xuất của trên 200 hộ dân khu vực này. Nghiêm trọng hơn, nếu không giữ được đê, nước mặn sẽ tràn vào len lỏi theo các kênh rạch, làm cho toàn bộ vùng ngọt của huyện U Minh bị nhiễm mặn. Kinh hoàng đất lở Kỹ sư Tô Quốc Nam - Phó Giám đốc Sở NNPTNT Cà Mau - đưa cho tôi bản tổng hợp tình trạng sạt lở trên địa bàn tỉnh Cà Mau với nhiều tâm tư: “Thực tế nhiều hơn báo cáo lắm ông ạ! Di dời dân đến chỗ an toàn, muốn lắm nhưng tiền ở đâu mà làm”. Lướt qua bảng báo cáo, tôi thật sự giật mình bởi lâu này người ta thường nói Cà Mau mỗi năm lấn biển đến vài chục hécta. Nào có ngờ, với chiều dài bờ sông 7.500km bình quân mỗi năm lở mỗi bên 0,5m và với 254km bờ biển bình quân mỗi năm lở 3m, thì mỗi năm “thủy thần” đã cướp đi đến 826ha đất. Để minh chứng cho điều này, tôi xin nêu lên vài “sự kiện” đất lở ở nơi này: Từ 25.10.2007 đến ngày 10.11.2007 đã xảy ra hai đợt triều cường làm trên 300km bờ bao bị tràn, gây thiệt hại sản xuất 4.886ha. 3.478ha tôm nuôi chuẩn bị thu hoạch thất trắng, 510ha cá nuôi đi theo sông, theo biển, 898ha lúa bị nước mặn tràn đồng, tổng mức thiệt hại trên 4 tỉ đồng... Năm 2009, chỉ tính riêng đợt triều cường có 3 ngày (từ 4 - 6.11.2009) nước đã đồng loạt tràn qua tuyến đê dài 583km, gây thiệt hại trên 14.795ha đất sản xuất của người dân, trong đó gần 11.000ha diện tích tôm nuôi, 3.867ha lúa trên đất nuôi tôm gần như thiệt hại trắng. Theo nhận định của Sở NNPTNT Cà Mau, xu hướng triều cường dâng năm sau cao hơn năm trước và mức độ thiệt hại vì thế cũng kinh hoàng hơn. Tuy nhiên, tại các cửa sông lớn, ngoài nỗi lo nước tràn đê sông gây thiệt hại cho sản xuất hàng chục ngàn hộ dân canh cánh nỗi lo lở đất mất nhà, đó là các cửa sông: Khánh Hội, Ba Tĩnh, Sào Lưới, Kênh Mới, Quản Thép, Sông Đốc, Mỹ Bình, Gành Hào, Hố Gùi, Tân Ân... Tính riêng năm 2009, tại các cửa này xảy ra hàng chục vụ sụt lở đất làm mất trên 100 nhà, ước thiệt hại về vật chất lên đến trên 15 tỉ đồng. Ngày 27.5.2009, người dân ở xã Nguyễn Huân bàng hoàng khi thức giấc mà chẳng thấy 13 căn nhà ở khu vực chợ ven sông. Vết tích còn lại là đoạn nứt sâu 30m kéo dài 150m. Ngày 9.6.2009, đoạn sông Ông Búp xã Tân Tiến, huyện Đầm Dơi xảy ra sụt lở đất nghiêm trọng với chiều dài sạt lở trên 35m, làm cho 3 hộ dân trôi xuống sông. Hôm sau, trên tuyến sông Cửa Lớn, thuộc ấp 2, xã Hàng Vịnh, huyện Năm Căn đất lở với chiều dài 27m, chiều rộng 12m làm cho một trại tôm giống “mất tích”. Thật ra không đợi đến chương trình ứng phó với biến đổi khí hậu, nước biển dâng của Chính phủ, Cà Mau mới nghĩ đến chuyện an toàn cho dân và bảo vệ đê điều. Cà Mau đã có hàng loạt chương trình, dự án di dân ra khỏi vùng nguy cơ của thiên tai. Tuy nhiên nguồn kinh phí rót cho chương trình, dự án này như đem muối bỏ bể. Gian nan làng tái định cư Trong vòng 4 năm (2006-2009), Cà Mau đã bố trí di dời trên 700 hộ với hơn 3.000 người sống trong vùng thiên tai đến những làng tái định cư được xây dựng sẵn. Kinh phí xây dựng những làng tái định cư này lên đến trên 30 tỉ đồng. Tuy nhiên, con số này còn rất thấp so với nhu cầu trên 15.000 dân tại đây. Ông Tô Quốc Nam - Phó Giám đốc Sở NNPTNT - cho biết: “Tỉnh quy hoạch 16 cụm, tuyến dân cư trên địa bàn, nhưng hiện nay khó khăn nhất là kinh phí, trong khi đó số hộ sống trong vùng ảnh hưởng của thiên tai ngày càng tăng”. Khó khăn là vậy, nhưng tại chính làng tái định cư cũng thiếu sự hấp dẫn đối với người dân. Làng tái định cư Hố Gùi, xã Nguyễn Việt Khái, huyện Phú Tân được xây dựng gọi là hoàn chỉnh nhất của Cà Mau, người dân vẫn chưa an tâm sinh sống. Nhà nước đã bỏ ra số tiền lớn xây dựng những ngôi nhà đúng quy cách (4mx11m), có trường mẫu giáo, hệ thống cấp nước sạch... Dù vậy, gần 100 hộ dân tại đây vẫn chưa được an tâm sinh sống. Ông Lý Trung - cư dân làng tái định cư - phân trần: “So với chỗ ở cũ (trong vùng phòng hộ) an tâm hơn rất nhiều, nhưng về đây rất khó sống vì chẳng biết làm gì. Đi biển thì không có phương tiện, làm công thì giá thấp nên tôi mua cá về làm khô bán kiếm sống qua ngày”. 60 căn nhà đợt đầu được cấp cho người dân, nhưng họ vốn quen với nghề đi biển, chuyện ở gần như không quan trọng với họ bằng miếng cơm, manh áo, chính vì vậy đã có nhiều người bỏ làng đi nơi khác làm công nhân. Người giàu nhất làng tái định cư Hố Gùi có lẽ là ông Huỳnh Ên, nhưng trớ trêu là gia đình ông không phải khá lên từ nghề đi biển mà bằng nghề trồng màu đem từ quê hương Vĩnh Châu về đây. Nhờ chí thú làm ăn và tiết kiệm trong chi tiêu, nên gia đình ông có đầy đủ tiện nghi trong sinh hoạt, con cái học hành đàng hoàng. Có lẽ vì vậy mà những cư dân ven biển dù biết được hiểm nguy đang rình rập mình, nhưng đi vào nơi an toàn họ lại không thích, vì ở nơi đó dù an toàn, nhưng họ sẽ chẳng biết làm gì để sinh sống nếu không ra biển bằng những phương tiện thô sơ. Đây có lẽ là bài toán nan giải nhất cho công tác tái định cư của Cà Mau trong thời gian tới. Giải pháp an toàn cho người dân sống ven biển, ven sông ở Cà Mau đang chờ đợi từ nhiều phía. Nhật Hồ