QĐND Online – Tiếp tục phiên làm việc của kỳ họp thứ 10, sáng 24-10, sau khi Quốc hội nghe Ủy viên Ủy ban TVQH, Chủ nhiệm Ủy ban pháp luật của Quốc hội Phan Trung Lý trình bày Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý Dự thảo Bộ luật dân sự (sửa đổi), các đại biểu đã thảo luận ở hội trường về một số nội dung còn ý kiến khác nhau của dự thảo luật này.

Theo Báo cáo giải trình, đa số các đại biểu tán thành với các nội dung trong Báo cáo giải trình, tiếp thu và chỉnh lý dự thảo BLDS (sửa đổi) về các nội dung như: Bảo vệ quyền dân sự; về chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự; chuyển đổi giới tính; về hậu quả pháp lý của giao dịch dân sự không tuân thủ quy định về hình thức; về thực hiện hợp đồng khi hoàn cảnh thay đổi cơ bản; về lãi suất…

Về chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự (Điều 101), nhiều ý kiến đại biểu tán thành Dự thảo Bộ luật Dân sự (sửa đổi) quy định chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự là cá nhân và pháp nhân. Hộ gia đình, tổ hợp tác, tổ chức khác không có tư cách pháp nhân không phải là chủ thể của quan hệ dân sự, mà tùy thuộc vào từng quan hệ dân sự, việc tham gia của các chủ thể này thực hiện thông qua các thành viên của hộ gia đình, tổ hợp tác hoặc thông qua người đại diện.

Them nhieu y kien dong gop vao Du thao Bo luat Dan su (sua doi) - Anh 1

Đại biểu Nguyễn Mạnh Cường (đoàn Quảng Bình) phát biểu. Ảnh: Phúc Thắng.

Đại biểu Nguyễn Mạnh Cường (đoàn Quảng Bình) đánh giá cao dự thảo đã được tiếp thu chỉnh lý, có nhiều điểm mới nhưng vẫn giữ được một số khái niệm hiện hành, đưa các thuật ngữ trở thành đơn giản, dễ hiểu hơn. Đại biểu tán thành với phương án 1 về chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự tại Điều 101. Đó là: Trường hợp hộ gia đình, tổ hợp tác, tổ chức khác không có tư cách pháp nhân tham gia quan hệ dân sự thì mỗi thành viên của hộ gia đình, tổ hợp tác, tổ chức khác không có tư cách pháp nhân là chủ thể của quan hệ dân sự trực tiếp tham gia hoặc cử người đại diện tham gia quan hệ dân sự. Việc cử, thay đổi người đại diện phải được lập thành văn bản. Khi có sự thay đổi người đại diện thì phải thông báo cho bên tham gia quan hệ dân sự biết. Trường hợp thành viên của hộ gia đình, tổ hợp tác, tổ chức khác không có tư cách pháp nhân tham gia quan hệ dân sự không được các thành viên khác cử làm đại diện thì thành viên đó là chủ thể của quan hệ dân sự do mình xác lập, thực hiện.

Theo UBTV Quốc hội, chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự theo quy định của luật phải có đầy đủ quyền, nghĩa vụ chủ thể, phải chịu trách nhiệm về việc tham gia quan hệ dân sự của mình. Vì vậy, chỉ có cá nhân và pháp nhân là chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự.

Đại biểu Nguyễn Mạnh Cường cũng tán thành ý tưởng bổ sung quy định mới về thực hiện hợp đồng khi hoàn cảnh thay đổi cơ bản tại Điều 419. Theo Đại biểu Cường, quy định này là phù hợp với nguyên tắc, thiện chí trong quan hệ dân sự, mang tính đạo đức, hướng tới cái chung. Tuy nhiên trong quy định này phải rất thận trọng, tránh sự lạm dụng và tránh gây bất ổn trong quan hệ dân sự. “Về mặt nguyên tắc, trong quan hệ dân sự phải tôn trọng sự thỏa thuận của các bên và trong quan hệ kinh tế thị trường khi ký hợp đồng thì các bên phải lường trước tất cả các biến động của thị trường, của giá cả và không để những biến động đó làm thay đổi hợp đồng”, Đại biểu Nguyễn Mạnh Cường nói.

Them nhieu y kien dong gop vao Du thao Bo luat Dan su (sua doi) - Anh 2

Đại biểu Trần Hồng Hà (đoàn Vĩnh Phúc) phát biểu tại phiên thảo luận ở hội trường ngày 24-10. Ảnh: Phúc Thắng.

Về vấn đề này, Đại biểu Trần Hồng Hà (đoàn Vĩnh Phúc) tán thành phương án 1, tức là không đồng ý bổ sung Điều 419 về việc Tòa án được quyền điều chỉnh hợp đồng khi hoàn cảnh thay đổi cơ bản. Đại biểu cho rằng, trong các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự là các bên xác lập thực hiện quyền, nghĩa vụ dân sự của mình trên cơ sở tự do, tự nguyện cam kết thỏa thuận. Chính vì vậy, nếu Tòa án sửa đổi hợp đồng của các bên là vi phạm nguyên tắc của pháp luật dân sự.

Đại biểu Tô Văn Tám (Kon Tum) cũng tán thành điểm a, khoản 1, Điều 419 là sự thay đổi hoàn cảnh do nguyên nhân khách quan xảy ra sau khi giao kết hợp đồng. Tuy nhiên, Đại biểu Tám cho rằng “cần quy định rõ hơn nguyên nhân khách quan là gì? Nên chăng quy định rõ là thiên tai, địch họa hay là vấn đề gì đó cụ thể”.

Về lãi suất trong hợp đồng vay tài sản tại Điều 483 của Dự thảo Bộ luật Dân sự (sửa đổi) mà Chính phủ trình Quốc hội quy định: “Trường hợp các bên có thỏa thuận về lãi suất thì lãi suất theo thỏa thuận không được vượt quá 200% theo lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố, trừ trường hợp luật khác có liên quan quy định khác”. Vấn đề này, Đại biểu Trần Hồng Hà (đoàn Vĩnh Phúc) cho rằng với lãi suất này, đã bộc lộ những bất cập, gây khó khăn trong điều hành, chỉ đạo thực tiễn, chưa phát huy được vai trò tập trung, điều chỉnh các quan hệ trong giao lưu dân sự, trong đó có quy định tính toán lãi suất. Vì vậy, đại biểu đề nghị không sử dụng lãi suất cơ bản làm lãi suất tham chiếu vì đây là công cụ điều hành chính sách tiền tệ, nên quy định một mức lãi suất cố định trong Bộ luật Dân sự với tỉ lệ % tính theo năm của khoản tiền vay cho ổn định. Cụ thể, theo phương án mà Ủy ban TVQH đưa ra là mức lãi suất cố định ngay trong Bộ luật Dân sự là tối đa 20%/năm của khoản tiền vay.

Mức quy định lãi suất này cũng được Đại biểu Đinh Xuân Thảo (đoàn Hà Nội) đồng tình, tuy nhiên đại biểu đề nghị cần phải có trần lãi suất và theo phương án 1, quy định mức lãi suất cố định ngay trong BLDS là tối đa 20%/năm của khoản tiền vay.

Them nhieu y kien dong gop vao Du thao Bo luat Dan su (sua doi) - Anh 3

Đại biểu Trần Du Lịch. Ảnh: TTXVN.

Đại biểu Trần Du Lịch (đoàn TP Hồ Chí Minh) lại nghiêng về phương án 2, vẫn giữ như quy định của dự thảo trình Quốc hội, vẫn sử dụng lãi suất cơ bản làm lãi suất tham chiếu, đồng thời xác định quy định về trần lãi suất của BLDS sẽ không được áp dụng trong trường hợp luật khác có liên quan có quy định khác. Tuy nhiên, Đại biểu Lịch cho rằng điều khoản này không nên áp dụng đối với các tổ chức tín dụng.

Đại biểu Trần Thị Quốc Khánh (đoàn Hà Nội) hoan nghênh dự thảo Bộ Luật Dân sự trình Quốc hội lần này đã có nhiều đổi mới và báo cáo giải trình của Ủy ban TVQH đã tiếp thu tối đa những ý kiến của các Đại biểu Quốc hội. Về những chế độ pháp lý đối với một số loại tài sản mới (trí tuệ, cổ phiếu, trái phiếu, tài nguyên nước, khoáng sản), Đại biểu Khánh cho rằng, đến nay Quốc hội đã ban hành các đạo luật (Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Chứng khoán; Luật Tài nguyên nước; luật Khoáng sản…), những quy định này cũng đã góp phần bảo đảm cơ chế pháp lý để nhà nước quản lý xã hội, quản lý và xác định những vấn đề về tài sản của những cá nhân, pháp nhân trong các lĩnh vực này. Tuy nhiên, trước sự phát triển của công nghệ thông tin đã xuất hiện một số loại tài sản mới như tài sản ảo, game online, ví điện tử, khoảng không vũ trụ…, do đó theo đại biểu những loại tài sản này cũng cần phải được bổ sung và luật hóa để khẳng định được quyền tài sản. Đại biểu cũng cho rằng, hiện nay việc công nhận các loại tài sản mới này còn nhiều bất cập và đây chính là những rào cản, khó khăn trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của chúng ta.

Them nhieu y kien dong gop vao Du thao Bo luat Dan su (sua doi) - Anh 4

Đại biểu Nguyễn Thị Kim Thúy (đoàn Đà Nẵng) thì quan tâm tới Quyền về lối đi qua ở Điều 254. Ảnh: Phúc Thắng.

Đại biểu Nguyễn Thị Kim Thúy (đoàn Đà Nẵng) thì quan tâm tới Quyền về lối đi qua ở Điều 254. Dự thảo quy định rằng, “lối đi được mở trên bất động sản liền kề nào mà được coi là thuận tiện và hợp lý nhất”. Theo Đại biểu Thúy, quy định như vậy là chưa rõ ràng và chưa phù hợp với thực tiễn. “Việc quy định thuận tiện và hợp lý nhất ở đây là thuận tiện và hợp lý cho ai, tức là cho chủ thể nào? Nếu không thuận tiện và hợp lý cho người sử dụng lối đi thì sẽ không thể thuận tiện và hợp lý cho chủ sở hữu bất động sản liền kề. Người sử dụng lối đi trong trường hợp này chắc chắn là người được hưởng lợi nhưng cho họ quyền được “thuận tiện và hợp lý nhất” thì vô lý”, đại biểu Thúy nói. Đại biểu cho rằng, quyền về lối đi qua cần phải căn cứ trên lợi ích của cả người sử dụng và chủ sở hữu bất động sản liền kề; khi xác định lối đi qua bất động sản liền kề cũng cần phải tôn trọng yếu tố lịch sử của lối đi đã được sử dụng từ 30 năm trở lên.

Vấn đề về chuyển đổi giới tính (Điều 37), theo Báo cáo giải trình là vấn đề có nhiều ý kiến không tán thành với quy định của dự thảo. Điều 37 không công nhận quyền chuyển đổi giới tính những người đã chuyển đổi giới tính được thay đổi hộ tịch và có các quyền nhân thân kèm theo giới tính mới được chuyển đổi. Vấn đề này được nhiều đại biểu chia sẻ, góp ý, đa số đều đồng tình và mong muốn pháp luật sẽ sớm thừa nhận vấn đề chuyển đổi giới tính vì đây là quyền con người trong Hiến pháp. Đại biểu Nguyễn Bá Thuyền (Lâm Đồng) cho rằng không nên phân biệt, đối xử mà nên công nhận với người chuyển đổi giới tính. “Theo Dự thảo luật, với những người muốn chuyển đổi giới tính, nếu không cấm thì họ có quyền thực hiện, còn nếu cấm thì dễ khuyến khích những người này làm chui; làm chui rồi về chúng ta vẫn công nhận, như thế là bất cập”, Đại biểu Thuyền nói. Tô Văn Tám (đoàn Kon Tum) thì cho rằng nên thừa nhận vấn đề chuyển đổi giới tính này vào một đạo luật cụ thể.

Đại biểu Nguyễn Thúy Anh (đoàn Phú Thọ) cũng chia sẻ sự ủng hộ này. Tuy nhiên theo đại biểu, “chuyển đổi giới tính nhưng phải theo Luật, phải bổ sung điều kiện đối với người có đề nghị thay đổi giới tính: người có tâm tư, là người từ 18 tuổi trở lên, đã thực hiện tiêm hoóc môn, cam kết giữ nguyên giới tính này cho tới khi chết”. Có ý kiến đề nghị bổ sung quy định về mục đích, nguyên nhân của việc chuyển giới, trường hợp nào được chuyển đổi giới tính để tránh lạm dụng.

Đại biểu Bùi Thị An (đoàn Hà Nội) thì “tha thiết Quốc hội nghiên cứu sớm công nhận vấn đề này”. “Trong thực tế, những người có vấn đề về giới tính họ vẫn đi học, đi làm bình thường và vẫn phải “ẩn” cái chuyện đó, dường như là có một cái “tội” gì đó”, Đại biểu An chia sẻ.

Cũng có ý kiến khác đề nghị chưa nên quy định “công nhận việc chuyển đổi giới tính”.

Vấn đề này, trong Báo cáo giải trình của Ủy ban TVQH cho biết: Việc chuyển đổi giới tính kèm theo nhiều vấn đề xã hội phát sinh liên quan đến y tế, bảo hiểm, hôn nhân và gia đình, các chính sách an sinh xã hội... Để bảo đảm tính thận trọng, hợp lý, đề nghị Quốc hội cho tách việc chuyển đổi giới tính thành một điều riêng (Điều 37 mới) và chỉnh lý nội dung này theo hướng xác định: “Việc chuyển đổi giới tính được thực hiện theo quy định của luật. Cá nhân đã chuyển đổi giới tính có quyền, nghĩa vụ đăng ký thay đổi hộ tịch theo quy định của pháp luật về hộ tịch; có các quyền nhân thân phù hợp với giới tính theo quy định của Bộ luật này và luật khác có liên quan”.

PHÚC THẮNG