(PL&XH) - Riêng về lĩnh vực ATVSTP, đã có khá nhiều văn bản được ban hành như Luật Chất lượng sản phẩm hàng hóa năm 2007, Luật ATVSTP năm 2010, và hàng loạt nghị định, thông tư, qui định của các bộ, ngành quản lý.

Từ những bao tải "bí ẩn" đến ruốc và thịt chưng mắm tép bẩn

Gần đây, dịch lợn tai xanh bùng phát trở lại ở một số số xã thuộc các huyện Chương Mỹ, Phúc Thọ, Ba Vì và thị xã Sơn Tây. Việc phòng chống dịch và tiêu hủy lợn chết được TP chỉ đạo sát sao. Thế nhưng, đầu tháng 6 vừa qua, tại tuyến đê sông Hồng đoạn qua các xã Chu Minh, Phú Châu, Phú Phương, Châu Sơn, Tản Hồng, Phú Cường của huyện Ba Vì, nhiều người chăn nuôi đã chọn làm nơi… tiêu hủy lợn dịch. Họ cho lợn chết vào bao tải, nhằm khi vắng người đem ném xuống mương, xuống đầm, thậm chí cả triền đê và sông ở những nơi xa khu dân cư, xem như thế là xong việc "đẩy dịch bệnh ra khỏi nhà mình"! Chẳng rõ chủ nhân của những bao tải lợn chết này có "biết nghĩ" không khi đang tâm "phát tán" dịch bệnh ra cộng đồng mà chính họ và người thân cũng có nguy cơ bị ảnh hưởng? Trong khi đó, để khống chế và khoanh vùng dịch, cơ quan chức năng và báo đài "ra rả" khuyến cáo người dân phải đình chỉ việc mua bán, vận chuyển, giết mổ lợn, không đưa lợn và sản phẩm của lợn bệnh ra, vào ổ dịch, khi lợn phát bệnh và chết phải tiêu hủy đúng qui định!

Tối 12-6, tại Trạm kiểm dịch động vật Ba La, quận Hà Đông, lực lượng chức năng phát hiện xe tải 29C-05360 chở 4 con lợn thịt bốc mùi hôi thối, ruồi nhặng bu kín, mắc bệnh tai xanh, tổng trọng lượng 420kg. Chủ hàng là Nguyễn Văn Hải (SN 1988, trú tại huyện Thường Tín) cho biết, mua thịt của Nguyễn Bá Trọng với giá 10.000 đồng/kg, đem về sơ chế: xương và chân giò bán ra chợ, còn thịt nạc bán cho cơ sở chế biến thực phẩm số 209 Nguyễn Khoái, quận Hai Bà Trưng. Kiểm tra cơ sở giết mổ của Nguyễn Bá Trọng (SN 1982, trú tại thôn Thanh Trì, xã Đông Sơn, huyện Chương Mỹ) cho thấy Trọng đang lưu trữ 3-4 tấn thịt lợn dịch tai xanh. Trọng thừa nhận, từ tháng 5-2012, thấy có dịch bệnh, lợn chết nhiều, giá rẻ nên "tranh thủ" đầu tư máy móc, kho lạnh thu mua lợn chết rồi giết mổ, sơ chế để bán.

Còn tại cơ sở chế biến thực phẩm ở số 209 Nguyễn Khoái, chủ cơ sở Đào Quang Bình cho biết đã mua thịt lợn của Hải gần nửa tháng nay, trung bình 200kg/ngày, vị chi cơ sở này đã thu mua 3.000kg thịt dịch bệnh. Để tránh mùi hôi thối, cơ sở này đã sử dụng các loại phụ gia không rõ nguồn gốc xuất xứ để pha trộn với ruốc tạo mùi thơm. Sau đó, ruốc bán 100.000 đồng - 120.000 đồng/kg; mắm tép chưng thịt nhãn hiệu Long Bình loại 120g/hộp bán với giá 11.000 đồng/hộp, loại 270g/hộp được bán giá 30.000 đồng/hộp.

Với các hành vi nói trên, Nguyễn Bá Trọng bị phạt 25,8 triệu đồng, còn Nguyễn Văn Hải bị phạt 25 triệu đồng.

Phải truy cứu trách nhiệm hình sự

Hình thức và mức phạt tiền trong vụ việc nói trên được công bố khiến không ít người ngạc nhiên cho rằng, đây chính là nguyên do khiến cho các hành vi sản xuất kinh doanh thực phẩm độc hại trở nên tràn lan, trắng trợn vì phạt chẳng thấm gì so với lợi nhuận thu được. Khi chế tài không đủ "nặng" thì việc "nhờn luật" là không tránh khỏi. Còn các chuyên gia pháp lý cho rằng, các qui định về xử lý hành vi kinh doanh thực phẩm bẩn đang có vấn đề, thậm chí là "trói tay" cơ quan chức năng.

Riêng về lĩnh vực ATVSTP, đã có khá nhiều văn bản được ban hành như Luật Chất lượng sản phẩm hàng hóa năm 2007, Luật ATVSTP năm 2010, và hàng loạt nghị định, thông tư, qui định của các bộ, ngành quản lý. Bộ luật Hình sự cũng dành một điều luật về tội Vi phạm quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm. Thế nhưng, điều đáng bàn là chế tài mạnh nhất là Bộ luật Hình sự lại có lý do rất "khách quan" nên đang "đứng ngoài", khiến hầu hết các vi phạm này bị phạt hành chính.

Sở dĩ tội Vi phạm quy định về ATVSTP trở nên "ế ẩm" vì cơ quan chức năng không chứng minh được hành vi vi phạm đã gây ra hậu quả "thiệt hại cho tính mạng hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng cho sức khỏe con người". Từ câu chuyện đi kiện của người dân mấy năm về trước quanh chuyện nước tương bẩn, sữa nhiễm melamine cho thấy, những nhà làm luật đã đưa ra qui định kiểu "trói tay" những nhà áp dụng luật. Việc xác định, chứng minh nguyên nhân gây ra thiệt hại cho sức khỏe từ các nguồn thực phẩm là vô cùng khó khăn, trong nhiều trường hợp gần như không thể chứng minh, bởi tác hại đến sức khỏe con người từ những nguồn thực phẩm này do tích lũy lâu dài chứ rất ít xảy ra ngay lập tức như kiểu ngộ độc. Ngay cả cách tính "cộng dồn" theo kiểu bao nhiêu người đã mua và đã dùng phải thực phẩm độc hại, mà bệnh tật họ mắc phải là hậu quả của việc dùng những thực phẩm độc hại này… cũng quá nan giải. Chưa kể, dù có xác định được nguyên nhân do thực phẩm bẩn gây ra, nhưng tiêu chí cụ thể xác định thế nào là "tổn hại nghiêm trọng đến sức khỏe" cũng không có để truy cứu trách nhiệm hình sự! Bởi vậy, nhiều chuyên gia pháp lý thống nhất rằng, để xử nghiêm những hành vi nói trên, chỉ có cách sửa luật. Hiện, Bộ luật Hình sự đang được nghiên cứu sửa đổi, bổ sung, nên vấn đề này cần được cập nhật ngay.

Cần sửa luật!

Luật sư Trương Văn Hải (Đoàn Luật sư Hà Nội) cho rằng, trước hết, cần qui định tội Vi phạm quy định về ATVSTP theo Điều 244 Bộ luật Hình sự là loại tội phạm có cấu thành hình thức, thay cho cấu thành vật chất như hiện nay. Nghĩa là, ngoài mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả có thể xảy ra, chỉ cần duy nhất một yếu tố bắt buộc về mặt khách quan của tội phạm là có hành vi nguy hiểm cho xã hội. Hành vi mua bán, sản xuất, chế biến thực phẩm kém chất lượng chỉ cần "có khả năng gây nguy hại cho tính mạng, sức khỏe của người tiêu dùng"; hoặc chỉ cần đã bị xử phạt hành chính mà tái phạm là bị xử lý hình sự; hoặc chế biến, cung cấp hoặc bán từ 500kg thực phẩm vi phạm ATVSTP trở lên… thì xử phạt hình sự, chứ không cần phải chứng minh hậu quả "gây thiệt hại cho sức khỏe, tính mạng người tiêu dùng" và "gây hậu quả nghiêm trọng" như luật hiện hành.

Đồng tình, luật sư Nguyễn Thủy Nguyên (Đoàn Luật sư Hà Nội) cho rằng, Điều 244, ngoài các hành vi "chế biến, cung cấp hoặc bán thực phẩm", cần bổ sung thêm các hành vi như sản xuất, nuôi trồng thực phẩm mà biết rõ là không bảo đảm tiêu chuẩn ATVSTP (như sử dụng chất tạo nạc, thuốc tăng trọng đã bị cấm trong chăn nuôi; sử dụng các loại thuốc tăng trưởng, thuốc bảo vệ thực vật bị cấm trong trồng trọt. Ngoài ra, theo luật sư Nguyên, cần tăng cả mức phạt tù như mức hình phạt khởi điểm không phải từ 1 năm tù giam như hiện nay, mà phải phạt từ 3 năm trở lên, và mức phạt cao nhất phải lên đến 20 năm tù, vì thực tế đã chứng minh, phạt nặng mới đủ sức răn đe!

Theo Cục Cảnh sát Phòng chống tội phạm về môi trường, Bộ Công an, năm 2011, cả nước có gần 1.200 vụ vi phạm về ATVSTP bị xử lý, trong đó, lực lượng Công an trực tiếp xử lý 135 vụ, 33 tổ chức, 88 đối tượng, phạt hành chính 1,5 tỷ đồng. Trong 5 tháng đầu năm 2012, lực lượng Cảnh sát môi trường phát hiện 409 vụ vi phạm pháp luật về ATVSTP, đề xuất xử lý 253 vụ, với 300 cá nhân, 120 tổ chức, phạt 1,5 tỷ đồng, chuyển các cơ quan khác 179 vụ xử lý tho thẩm quyền.

Phương Thảo