Quan hệ giữa Nga và Liên minh châu Âu (EU) xung quanh vấn đề năng lượng dường như đã có bước đột phá sau khi tập đoàn khí đốt Gazprom của Nga và công ty năng lượng Total của Pháp ký thỏa thuận vào cuối tuần qua để cùng khai thác mỏ khí đốt Shtokman của Nga.

small_1914.jpg Sự lựa chọn đối tác này quả là gây bất ngờ cho thị trường khi mà Total chỉ là 1 trong 5 công ty cuối cùng lọt vào danh sách đàm phán với Gazprom năm 2006, khi mà tập đoàn năng lượng Nga được cho ủng hộ thỏa thuận với Hydro và Statoil (Na Uy) hoặc Chevron và ConocoPhillips (Mỹ). Tuy nhiên, xét trong mối quan hệ "khá gần gũi" giữa Nga và Pháp dưới thời Tổng thống Jacques Chirac, thỏa thuận đạt được này không quá là ngạc nhiên. Trong những năm gần đây, thị trường năng lượng của Nga luôn có sức hấp dẫn mạnh mẽ, nhất là trong bối cảnh giá dầu khí leo thang và nguồn cung năng lượng ngày càng trở nên khan hiếm. Nhu cầu khí đốt tự nhiên dự kiến sẽ tăng mạnh, trong khi các nguồn cung ứng khác, như Biển Bắc, có khả năng sẽ giảm đi nhiều. Trong khi đó, Shtokman nằm ở khu vực biển Barent thuộc Nga là một trong những mỏ khí đốt lớn nhất thế giới với trữ lượng ước khoảng 3.700 tỷ m3 - đủ đáp ứng nhu cầu khí đốt của cả thế giới trong một năm. Shtokman cũng là nguồn năng lượng tiềm tàng chủ yếu đối với châu Âu và Mỹ và có thể trở thành mỏ khí đốt ngoài khơi lớn nhất thế giới. Theo thỏa thuận, Gazprom sẽ tiếp tục nắm toàn quyền đối với giấy phép khai thác mỏ Shtokman và lượng khí đã khai thác cũng như toàn bộ quyền tiếp thị. Total sẽ đầu tư 4 đến 5 tỷ USD trong vài năm trong giai đoạn đầu tiên ước có chi phí tổng cộng 15 tỷ USD. Giai đoạn đầu tiên của dự án này sẽ khai khác khoảng 23,7 tỷ m3 với việc cung cấp khí đốt cho châu Âu sẽ bắt đầu từ năm 2013 và khí đốt hóa lỏng từ năm 2014. Tổng giám đốc Gazprom Alexei Miller cho biết, Total sẽ nhận được 25% cổ phần trong công ty quản lý cơ sở hạ tầng của mỏ khí đốt này, trong khi Gazprom sẽ sở hữu ít nhất 51% cổ phần kiểm soát. Một hoặc nhiều công ty đối tác nước ngoài khác có thể nắm 24% cổ phần còn lại. Nhà phân tích dầu khí Andrei Fedorov tại Alfa Bank ở Mátxcơva cho rằng quyết định chọn Total là đối tác thể hiện sự thay đổi chiến thuật của Gazprom. Hồi tháng 10/06, Gazprom đã đưa ra tuyên bố bác bỏ danh sách các đối tác nước ngoài tiềm tàng và sẽ phát triển mỏ Shtokman một mình. Tuy nhiên, chi phí khổng lồ và các thách thức về kỹ thuật đối với hoạt động khai thác các mỏ khí nằm sâu dưới biển buộc Gazprom phải suy nghĩ lại. Ông Fedorov cho biết chi phí để phát triển dự án này ít nhất cũng phải mất 20 tỷ USD. Ngoài ra, Gazprom cũng cần nhiều nguồn lực: nguồn nhân lực, nguồn tài chính và kinh nghiệm của các đối tác chủ chốt phương Tây. Al Breach, phụ trách nghiên cứu ngân hàng đầu tư UBS Warburg đã gọi thỏa thuận này là thắng lợi lớn đối với Pháp nói riêng và cả châu Âu nói chung. Vấn đề quan trọng là Nga đã chọn các đối tác châu Âu chứ không phải là đối tác Mỹ. Thỏa thuận này có thể dẫn đến các thỏa thuận nhằm củng cố vị trí của Gazprom ở Pháp nơi mà Gazprom hiện kiểm soát 21% thị trường khí đốt. Một số nhà phân tích còn cho rằng quyết định này phản ánh sự cáu giận do phía Mỹ không nhất trí với thỏa thuận song phương mở đường để Nga gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Cung ứng năng lượng hiện được coi như công cụ chính để Nga gây sức ép đối với những nước vốn phụ thuộc vào nguồn năng lượng Nga. Với thỏa thuận với Total, Gazprom đã hoàn tất việc xây dựng một loạt liên doanh tại Đức, Italia, Anh và nay là tại Pháp. Tại Đức, Gazprom đã thành lập liên doanh với sẽ dẫn tới việc thành lập liên doanh với BASF - hãng hóa chất lớn nhất thế giới, đóng tại Anh và Ailen; và có quan hệ gần gũi với Ruhrgas- công ty nắm khoảng 7% cổ phần của Gazprom. Tại Italia, Gazpom đã có quan hệ chặt chẽ với Eni và Enel. Gazprom -công ty duy nhất của Nga có quyền pháp lý xuất khẩu khí đốt- hiện đang nắm giữ 50% cổ phần trong dự án năng lượng khổng lồ Sakhalin-II, trong khi Shell, Mitsui và Mitsubishi sở hữu lần lượt 27,5%, 12,5% và 10%. Nga cũng đang tìm cách tăng cường sự hiện diện về năng lượng tại lãnh địa của Liên Xô trước đây và EU. Nga hiện đáp ứng 40% nhu cầu khí tự nhiên của EU và là nhà cung ứng năng lượng quan trọng nhất của châu Âu. Gazprom cần tăng khai thác để bù vào sản lượng đang bị giảm sút tại các mỏ dầu-khí lớn khác ở Tây khu vực Xibiri. Nếu không phát triển nhanh mỏ Shtokman (mục tiêu là năm 2013), đường ống Nord Stream đang được xây dựng qua biển Bantích tới Đức sẽ trống rỗng. Ngoài ra, tham vọng của Gazprom về việc đưa khí tự nhiên hóa lỏng sang thị trường Mỹ cũng là một mục tiêu mà Shtokman có thể thực hiện được. Tuy nhiên, việc Gazprom chọn Total lại ẩn chứa thêm động cơ chính trị. Cựu Tổng thống Pháp Chirac là một trong những người ủng hộ kiên định nhất của ông Putin tại EU. Với việc cho Total một hợp đồng sinh lợi, Tổng thống Pháp đương nhiệm Sarkozy hẳn phải nghĩ tới chuyện "đáp lễ".