Chính sách hải quan là nền tảng của Liên minh châu Âu (EU) và là một yếu tố quan trọng đối với sự vận hành của thị trường chung. Thị trường chung chỉ có thể hoạt động suôn sẻ nếu các nguyên tắc chung được áp dụng một cách hài hòa tại các biên giới ngoài 25 nước thành viên.

small_8186.jpg Các nguyên tắc chung được đặc trưng bởi một biểu thuế suất chung và được mở rộng ra tất cả chính sách thương mại, như trao đổi ưu tiên, các tiêu chuẩn về y tế và môi trường, các chính sách chung về nông nghiệp và đánh bắt hải sản, bảo vệ các lợi ích kinh kế bằng các phương tiện phi thuế quan và các biện pháp của chính sách đối nội. Hải quan EU phải đối mặt với các vấn đề cấp bách để vừa đảm bảo luồng trao đổi thương mại, vừa kiểm soát tốt nó. Ngoài ra, hải quan EU phải áp dụng các phương pháp hiện đại và tăng cường hợp tác giữa hải quan các nước thành viên. Liên minh hải quan đã tạo ra một trong những giai đoạn quan trọng trong quá trình kiến thiết Châu Âu. Nó dẫn đến việc bãi bỏ thuế hải quan ở các biên giới nội khối và thiết lập một hệ thống thuế nhập khẩu đồng nhất. Các kiểm soát ở các biên giới nội khối được bãi bỏ. Như vậy, các nhân viên hải quan có mặt nhiều hơn tại các biên giới ngoài EU. Họ không chỉ đảm bảo luồng trao đổi thương mại mà còn góp phần bảo vệ môi trường, các di sản văn hóa và nhiều lĩnh vực khác. EU đã hoàn thiện liên minh hải quan vào năm 1968 và các trạm kiểm soát hải quan tại biên giới thành viên đã thực sự biến mất vào năm 1993. Liên minh hải quan là một không gian thương mại chung, nơi hàng hóa được sản xuất trong các nước EU hay nhập khẩu được lưu thông tự do. Do vậy, một chiếc xe hơi của Thụy Điển có thể được vận chuyển sang Hung-ga-ri mà không phải trả bất cứ loại thuế nào và không bị hải quan kiểm tra. Lý do là một nhà nhập khẩu xe hơi của Nhật đã đóng thuế khi chiếc xe được vận chuyển lần đầu tiên vào trong lãnh thổ EU. Nhiệm vụ của hải quan Liên minh Châu Âu Công chức hải quan EU phải thực hiện công việc rất phức tạp. Việc áp thuế nhập khẩu và các quy tắc hải quan khác của EU dựa trên các hiệp định quốc tế (nhất là hiệp định được đem ra đàm phán tại Hội đồng hợp tác hải quan và Tổ chức Thương mại Thế giới). Mức thuế nhập khẩu trung bình của EU đối với các sản phẩm công nghiệp là 4%. Tuy nhiên, EU còn giảm và thường xuyên miễn thuế nhập khẩu đối với hàng hóa đến từ các nước láng giềng, các nước đang phát triển và các nước đang nổi lên. Các quy định này cũng được áp dụng cho hàng hóa từ các nước khác thuộc Không gian kinh tế châu Âu (Ai-len, Liechtenstein và Na-uy), Thụy Sĩ, các nước thuộc địa của Anh, Pháp, Bồ Đào Nha ở Châu Phi, các nước vùng Ca-ri-bê và Thái Bình Dương (hay còn gọi là các nước ACP), cũng như là các nước nằm trên bờ Địa Trung Hải và các nước ứng cử viên gia nhập EU. Công việc của nhân viên hải quan không dừng lại ở đấy. Họ cũng phải tôn trọng các nguyên tắc của EU và các nguyên tắc quốc tế trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, sức khỏe người tiêu dùng và an ninh của họ… Khi khủng hoảng môi trường xảy ra, họ đảm nhiệm việc phát hiện các loại thức ăn bị nhiễm dioxine hay phóng xạ và phải gửi chúng lại nước xuất khẩu. Buôn bán một số mặt hàng trong EU như số hàng điện máy cũng phải tuân thủ các tiêu chuẩn. Do vậy, công việc nặng nhất của Hải quan là ở khâu kiểm hóa nhằm kiểm tra tính phù hợp của các loại hàng nhập khẩu đối với các tiêu chuẩn được đặt ra. Nhân viên hải quan cũng đảm bảo việc bảo vệ các loài động thực vật quý hiếm. Điều này kéo theo việc kiểm hóa đối với các mặt hàng như ngà voi, động vật, chim chóc và các loài thực vật được bảo vệ. Hải quan cũng tham gia bảo vệ di sản văn hóa, đấu tranh chống buôn lậu các tác phẩm nghệ thuật. Họ tiến hành kiểm tra tính hợp pháp đối với việc xuất khẩu các công nghệ nhạy cảm có khả năng được sử dụng để sản xuất vũ khí hạt nhân hay hóa học. Hải quan EU luôn ở tuyến đầu trong cuộc chiến chống hàng giả như điện thoại di động, thuốc tân dược, các băng đĩa CD hay các phần mềm vi phạm bản quyền… Hàng giả chiếm hơn 5% doanh thu thương mại thế giới và 150.000 nhân viên hải quan EU đã thu giữ 70% lượng hảng giả bị tịch thu trên thế giới. Các nhân viên hải quan EU cũng phải biết phân biệt các loại quần Jean hay các loại đồng hồ chính hãng. Tuy nhiên, thực tế thì hàng hóa lưu thông không chỉ có hàng giả, hàng nhái! Hải quan EU thực hiện một công việc không kém phần quan trọng là tổng hợp các dữ liệu thống kê. Ví dụ, họ lấy số liệu về các mặt hàng chịu quota, hay các mặt hàng có nguy cơ chịu quota do cạnh tranh không lành mạnh với các mặt hàng do EU sản xuất. Các dữ liệu về trao đổi thương mại do hải quan tổng hợp sẽ cho phép các nhà hoạch định chính sách nắm bắt tốt hơn các xu thế kinh kế lớn. Các cơ quan hải quan EU cũng có nhiệm vụ kiểm tra những người mang theo lượng lớn tiền mặt, cổ phiếu hay séc, để chắc chắn rằng chúng là hợp pháp và không sử dụng cho mục đích rửa tiền. Họ góp phần chống nạn buôn người, ma túy, hàng hóa đồi trụy và vũ khí; đấu tranh chống tội phạm có tổ chức và hỗ trợ đắc lực cho cảnh sát và cơ quan di trú. Nhân viên hải quan còn thực hiện một chức năng quan trọng: thu thuế nhập khẩu và thuế giá trị gia tăng, nhằm đảm bảo thương mại bình đẳng và thu ngân sách. Khoảng 1/4 ngân sách của EU có nguồn gốc từ thuế hải quan, thuế nhập khẩu nông nghiệp và thuế giá trị gia tăng. Hoạt động hải quan phải phù hợp với Europe - thỏa thuận chính trị cho phép các công dân tiếp cận điện tử vào các cơ quan EU và được đảm bảo về an ninh. Do vậy, EU luôn cố gắng cập nhật các thủ tục hải quan nhằm 2 mục tiêu: đơn giản hóa thông thương nội khối và với các nước thứ 3; tối ưu hóa việc sử dụng công nghệ thông tin. Trước năm 1988, các cơ quan hải quan của EU sử dụng hơn 150 loại bản khai khác nhau dành cho các doanh nghiệp. Các bản khai trên đã được thay thế bằng một tài liệu duy nhất và phần lớn các giao dịch thương mại được xử lý thông qua hệ thống NSTI (hệ thống tin học mới về quá cảnh), được triển khai từ năm 2003. Các thủ tục được đơn giản hóa cho phép xử lý hàng năm hơn 20 triệu hoạt động thông quan. Chúng được áp dụng cho toàn bộ các nước thuộc EU, cũng như Ai-len, Liechtenstein, Na Uy, Thụy Sỹ và một số nước ứng cử viên khác. Trong giai đoạn từ năm 2003 đến năm 2007, EU và các nước thành viên của mình sẽ dành hơn 100 triệu euro cho các dự án tự động hóa các thủ tục hải quan.