(Kienthuc.net.vn) - Trong chuyến thăm châu Á, ông Obama đã đưa ra rất nhiều lợi ích cho các đồng minh trong khu vực nhưng vẫn không nhận lại được những điều mình muốn.

Các nước châu Á nhận được gì?

Tổng thống Mỹ Barack Obama đã kết thúc chuyến công du châu Á vào ngày 28/4 với điểm đến cuối cùng là Manila. Chuyến đi của ông nhằm thể hiện chính sách chiến lược chuyển trọng tâm về phía châu Á - Thái Bình Dương của Mỹ. Đây được coi là chính sách ngoại giao đáng nhớ nhất của ông Obama.

Tuy nhiên, dường như các nước chủ nhà bao gồm Nhật, Hàn Quốc, Malaysia và Philippines đã nhận được nhiều thứ từ Mỹ hơn là những gì họ cung cấp cho Tổng thống Obama.

Với nhiều mức độ khác nhau, cả 4 nước châu Á đều tìm kiếm một sự đảm bảo về quân sự và ngoại giao từ ông Obama trong bối cảng sự trỗi dậy mạnh mẽ của Trung Quốc cũng như mối đe dọa từ Triều Tiên. Nhật và Philippines đều cảm thấy bị đe dọa khi 2 nước này đều đối đầu trực tiếp với Trung Quốc tại các quần đảo tranh chấp ở biển Hoa Đông và Biển Đông.

Tổng thống Barack Obama phát biểu trước các binh sĩ Mỹ và Philippines, ngày 29/4.

Cả Nhật và Philippines đều là đồng minh theo các hiệp ước với Mỹ và cả 2 nước này đều nhận được nhiều sự hỗ trợ hơn mong đợi. Với Nhật, Tổng thống Barack Obama tuyên bố rõ ràng rằng chủ quyền của Nhật trên quần đảo Senkaku – theo cách gọi của Nhật và Điếu Ngư theo cách gọi của Trung Quốc nằm trong hiệp ước Hợp tác và An ninh Chung giữa hai nước. Với tuyên bố này, Mỹ sẽ giúp Nhật bảo vệ quần đảo trong trường hợp Trung Quốc tấn công Senkaku.

Đây là lần đầu tiên một Tổng thống Mỹ còn tại vị đưa ra những cam kết rõ ràng về việc Mỹ sẽ bảo vệ Nhật trong trường hợp Trung Quốc tấn công nhằm trấn an Nhật Bản.

Điều tương tự cũng đến với Philippines khi nước này ký với Mỹ bản thỏa thuận 10 năm cho phép triển khai quân Mỹ trên lãnh thổ.

Chuyến thăm 2 ngày của Tổng thống Barack Obama tới Hàn Quốc cũng có những thành quả chính về quân sự. Theo thỏa thuận hiện tại, binh sĩ Hàn Quốc sẽ nằm dưới sự điều khiển của Mỹ trong trường hợp xảy ra chiến tranh (trong thời gian hòa bình, Hàn Quốc vẫn giữ quyền kiểm soát quân đội). Điều này sẽ được thay đổi vào tháng 12/2015 khi Hàn Quốc muốn lấy lại quyền điều khiển lực lượng trong trường hợp xảy ra chiến tranh.

Tuy nhiên, lo lắng về tình trạng sẵn sàng của Quân đội Hàn Quốc, chính phủ Hàn Quốc từng đề xuất hoãn việc chuyển giao này sau khi Triều Tiên thực hiện vụ thử hạt nhân lần thứ 3 vào năm 2013. Trong chuyến thăm của mình, ông Obama đã đồng ý hoãn việc chuyển giao này. Ông Obama cũng đảm bảo với Tổng thống Hàn Quốc Park Geun-hye về việc Mỹ sẽ “vai kề vai” với Hàn Quốc trong các hành động khiêu khích của Triều Tiên.

Thỏa thuận thương mại TPP vẫn đình trệ

Để đổi lại những sự đảm bảo cho các đồng minh châu á, ông Obama hi vọng có thể thúc đẩy được thỏa thuận thương mại Quan hệ Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP), một thỏa thuận bao gồm 12 nước ở cả 2 phía của Thái Bình Dương, không bao gồm Trung Quốc. Tuy nhiên, thỏa thuận thương mại này vẫn chưa được phổ biến sâu sắc với các nhóm lợi ích ở châu Á.

Mỹ và Nhật vẫn chưa khai thông được bế tắc trong vấn đề thỏa thuận thương mại TPP.

Một khi đi vào hoạt động, hiệp định TPP sẽ xóa bỏ đến 90% các hàng rào thuế quan giữa các thành viên. Đây cũng sẽ trở thành một khu vực tự do mậu dịch chiếm 40% tổng kim ngạch thương mại toàn cầu.

Không có thỏa thuận nào được thông qua ở Nhật mặc dù đã có rất nhiều cuộc đàm phán cũng như các cam kết trước đó từ Thủ tướng Nhật Shinzo Abe. Nhật vẫn từ chối bằng cách hạ thấp mức thuế nhập khẩu đối với các sản phẩm nông nghiệp bao gồm thịt bò và gạo. Mỹ về phần mình vẫn muốn duy trì mức thuế nhập khẩu cao đối với xe bán tải nhập khẩu. Như vậy, Nhật và Mỹ vẫn chưa giải quyết được hoàn toàn vấn đề tiếp cận thị trường nông sản và ôtô, vốn là trở ngại lớn nhất trong đàm phán TPP giữa 2 nước.

Ông Obama cũng phải rời Malaysia với 2 bàn tay trắng. Cũng giống như Nhật, Malaysia lo ngại TPP sẽ khiến cho nước này khó có thể bảo vệ nền kinh tế. Ngoài ra, những điều kiện về nhân quyền là một trở ngại cho chính phủ Malaysia. Mặc dù, Tổng thống Mỹ Barack Obama và Thủ tướng Malaysia Najib Razak đồng ý nâng tầm quan hệ trong nhiều lĩnh vực nhưng thương mại vẫn nằm ngoài số này.

Tại mọi điểm đến của mình, ông Obama đều cẩn trọng trong những phát biểu về Trung Quốc nhằm tránh gây mất ổn định trong khu vực. Ông Obama cũng đưa ra những lời cảnh báo về việc tránh giải quyết tranh chấp bằng vũ lực.

Tuy vậy, ông Obama cũng nhấn mạnh Mỹ chấp nhận sự trỗi dậy của Trung Quốc. “Mục tiêu của chúng tôi không phải chống lại Trung Quốc cũng như kiềm chế nước này”, ông Obama cho biết. Tuy nhiên, hầu hết truyền thông Trung Quốc đều không bị thuyết phục bởi lời tuyên bố của ông Obama.

Các quan chức Trung Quốc cho rằng với tình trạng căng thẳng ở Ukraine và châu Âu, chính phủ của ông Obama đang mua thêm thời gian trước khi đối đầu với Trung Quốc.

Lê Trang