Việc Việt Nam tham gia Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP) tác động đến nhiều lĩnh vực, nhưng sẽ không tác động nhiều đến thị trường chứng khoán và bất động sản như việc Việt Nam tham gia Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), theo Trưởng đoàn đàm phán TPP của Việt Nam – Thứ trưởng Bộ Công Thương Trần Quốc Khánh.

TPP kho tao bung no cho chung khoan va bat dong san - Anh 1

Ông Trần Quốc Khánh tại hội nghị hôm 23-10 tại TPHCM - Ảnh: Thu Nguyệt

Tại hội nghị đầu tư thường niên “Thị trường chứng khoán 2016: Đầu tư vào đâu?” do Tạp chí Nhịp Cầu Đầu Tư tổ chức hôm 23-10 tại TPHCM, ông Trần Quốc Khánh cho biết ông tin rằng, với TPP, dòng vốn không đi vào thị trường chứng khoán và bất động sản, tạo ra bong bóng giống như thời điểm năm 2007 khi Việt Nam gia nhập WTO, mà có xu hướng tập trung vào mua bán và sáp nhập (M&A). Khi TPP có hiệu lực, môi trường dịch vụ và đầu tư của Việt Nam nhìn chung không khác nhiều so với hiện nay.

Theo ông Khánh, nhà đầu tư Việt Nam năm 2015 cũng đã khác so với nhà đầu tư vào năm 2007. Họ đã có kinh nghiệm và khôn khéo hơn. Ngoài ra, cơ quan quản lý cũng có năng lực để xử lý tình trạng thao túng thị trường chứng khoán.

Bên cạnh đó, ông Khánh cũng chia sẻ về nội dung thỏa thuận TPP và những ngành bị tác động cũng như mức độ của tác động này.

Cụ thể, thuế nhập khẩu hầu hết sẽ được các nước TPP đưa về 0%, đồng nghĩa với việc xóa bỏ gần như toàn bộ thuế nhập khẩu. Với một số mặt hàng nhạy cảm, thuế sẽ được giảm một phần hoặc áp dụng hạn ngạch thuế quan, tuy nhiên bất cứ thành viên TPP nào áp dụng những biện pháp này đều phải được 11 nước còn lại đồng ý.

Về đầu tư, TPP quy định nhà nước phải áp dụng quy tắc không phân biệt đối xử giữa các bạn hàng quốc tế với nhau, giữa nhà cung cấp dịch vụ, nhà đầu tư nước ngoài với trong nước. Nước nào muốn bảo lưu một biện pháp phân biệt đối xử nào đó, chẳng hạn không cho hoặc cho nước ngoài tham gia vào nhưng hạn chế, sẽ phải ghi vào một danh mục kèm theo hiệp định và đàm phán danh mục này với các nước.

Hiệp định cũng đặt ra bộ quy tắc chung cho mua sắm Chính phủ, đòi hỏi Chính phủ phải đấu thầu rộng rãi cho các nước TPP tham gia đấu thầu, và không ưu tiên cho hàng hóa trong nước trừ một vài trường hợp bảo lưu trong hiệp định. Ngoài ra, Chính phủ cũng phải bảo đảm liêm chính trong đấu thầu để nhà thầu có thể khiếu nại nhà đầu tư.

Tuy nhiên, TPP không yêu cầu mở cửa đối với hoạt động mua sắm của các cơ quan địa phương, cũng như mua sắm Chính phủ liên quan đến an ninh quốc phòng. Việc mở cửa thị trường mua sắm Chính phủ cũng không áp dụng cho gói thầu có giá trị thấp hơn một ngưỡng nhất định.

Đối với doanh nghiệp nhà nước (DNNN), TPP thừa nhận quyền của các quốc gia trong việc duy trì DNNN cũng như sử dụng DNNN như công cụ phục vụ phát triển kinh tế, không yêu cầu cổ phần hóa DNNN. TPP chỉ yêu cầu DNNN khi tham gia cạnh tranh thị trường thì phải hoạt động đúng nguyên tắc thị trường, cũng như minh bạch hóa một số thông tin như tỷ lệ sở hữu của nhà nước, báo cáo tài chính đã được kiểm toán...

Nhà nước vẫn được trợ cấp cho DNNN, nhưng không được quá mức và gây ảnh hưởng lớn cho các đối tác TPP. Tuy nhiên, chỉ DNNN có tỷ lệ nắm giữ của nhà nước trên 50% vốn điều lệ và có doanh thu ở một ngưỡng nhất định mới bị điều chỉnh bởi TPP. TPP cũng loại trừ DNNN trực thuộc tỉnh, thành phố, cũng như trong lĩnh vực an ninh quốc phòng.

Về quyền sở hữu trí tuệ (IP), TPP hướng đến tiêu chuẩn cao về bảo hộ IP. Hiệp định này yêu cầu các nước xử lý hình sự đối với một số tội phạm liên quan đến IP, như thiết kế các phần mềm phá mã điện tử để sao chép trộm, hay câu trộm phát tán truyền hình. Từ trước đến nay trong luật Việt Nam, những vi phạm này chỉ mới bị phạt hành chính, chưa đưa vào chế tài hình sự. Nhìn chung, Việt Nam đồng ý với các tiêu chuẩn cao về IP, nhưng thực thi theo lộ trình.

Đối với một lĩnh vực mới là thương mại điện tử, TPP cũng tìm cách xử lý vấn đề này với việc ra quy tắc cho thương mại điện tử, như không phân biệt đối xử với sản phẩm số, không áp thuế xuất nhập khẩu cũng như phí nội địa.

Lâu nay, Việt Nam không áp thuế nhập khẩu đối với sản phẩm số, nhưng TPP chính thức đưa ra quy định không áp dụng thuế nhập khẩu cho sản phẩm này. TPP cũng khẳng định quyền truy cập và lưu chuyển thông tin trên Internet. Nếu không phải vì mục tiêu công cộng chính đáng, thành viên TPP không được phép yêu cầu nhà cung cấp dịch vụ số phải đặt máy chủ tại nước mình.

Các quy định về hàng rào kỹ thuật trong thương mại, các biện pháp vệ sinh, đầu tư, hải quan, bảo hộ đầu tư nhìn chung tương đồng với các hiệp định thương mại tự do Việt Nam đã ký kết cũng như luật hiện hành của Việt Nam.

Dệt may hưởng lợi lớn, nông nghiệp gặp nhiều khó khăn

Theo ông Trần Quốc Khánh, TPP sẽ giúp Việt Nam cân đối lại thị trường xuất nhập khẩu thay vì như hiện nay (hiện trên 60% xuất nhập khẩu của Việt Nam là với khu vực Đông Nam Á, vì gần gũi nhau về vị trí địa lý, cũng như có các hiệp định thương mại tự do ASEAN).

Ông Khánh cho rằng TPP đem lại cơ hội tăng trưởng xuất khẩu vì thuế trên các thị trường TPP giảm về 0%. Dệt may, giày dép, nông thủy sản, và đồ gỗ là những ngành hàng hưởng lợi ích lớn khi TPP có hiệu lực. TPP giúp doanh nghiệp tiếp cận được các thị trường mới như Canada,… góp phần thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, tạo việc làm và tạo năng lực mới, tạo cơ hội cho doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia vào chuỗi cung ứng.

Vị trưởng đoàn đàm phán TPP của Việt Nam cho biết với ông tác động quan trọng nhất từ TPP là những cam kết sâu rộng giúp Việt Nam phân bổ lại nguồn lực kinh tế, giúp tái cơ cấu kinh tế và tăng trưởng, khuyến khích sự tham gia của công chúng vào quá trình làm chính sách, cải thiện thể chế kinh tế, thủ tục hành chính, từ đó thu hút tất cả các nhà đầu tư, mang đến sự thay đổi tốt hơn cho thể chế.

Thách thức từ TPP, theo ông Khánh, là xây dựng khuôn khổ quy định pháp luật mới, và sự cạnh tranh. Tuy nhiên, ông Khánh cho rằng trong 20 năm tham gia thương mại tự do khu vực, nền kinh tế Việt Nam đã có cạnh tranh.

“Cạnh tranh TPP đem lại là có, nhưng tôi tin rằng doanh nghiệp sẽ sớm vượt qua. Nhưng có những ngành sẽ gặp khó khăn như là nông nghiệp vì lĩnh vực này không thể sớm thay đổi một sớm một chiều, và vướng các hạn chế mang tính cơ cấu, như một vùng đất nào đó chỉ có thể trồng được một vài loại cây nhất định,” ông Khánh cho biết.

Trong nông nghiệp khó khăn nhất sẽ là (những nông dân, nhà kinh doanh - PV) thịt lợn và thịt gà. Do đó, ông Khánh cho rằng để vượt qua khó khăn này, cần tạo ra cơ hội xuất khẩu ngày càng nhiều để nông dân dần chuyển sang những cây trồng, vật nuôi mà Việt Nam có thế mạnh, tái cơ cấu để nâng cao sức cạnh tranh cho sản phẩm nông nghiệp.

Ngoài ra, những cơ hội cũng như thách thức trên chỉ có thể xuất hiện nếu TPP trở thành hiện thực, tức được quốc hội các nước thông qua. Với việc đàm phán TPP đã kết thúc, các nước chỉ mới đi được 50% chặng đường mà TPP phải đi qua, do đó cần có cái nhìn bình tĩnh về TPP, ông Khánh cho biết.

“Cơ hội hay lợi ích to lớn mà mọi người đọc trên báo chí, như gia tăng bao nhiêu phần trăm về xuất khẩu,… được xây dựng dựa trên giả định các điều kiện đều thuận lợi. Mục đích là xóa bỏ thuế cho hàng Việt Nam tại các nước, nhưng nếu họ bị khủng hoảng và sức mua yếu đi thì hiệu quả xuất khẩu cũng không cao. Hay, người ta phá giá đồng tiền với mức tương đương thuế nhập khẩu mà họ hạ cho chúng ta, khi ấy hiệu quả xuất khẩu cũng không có,” ông Khánh nói.

Thêm vào đó, cơ hội cũng như lợi ích to lớn của TPP cũng không đến ngay lập tức, vì nhiều cam kết, đặc biệt là xóa bỏ thuế quan, được thực hiện theo lộ trình. Phải mất từ một năm rưỡi đến hai năm tới để các nước thông qua TPP, và phải 4-5 năm nữa mới có thể nhìn rõ được lợi ích từ hiệp định này.

Cơ hội cũng chỉ biến thành hiện thực nếu Việt Nam có năng lực nắm bắt ở tầm quốc gia (có hạ tầng, cầu đường, sân bay để đón FDI, chất lượng lao động, bộ máy hành chính được cải thiện),và năng lực của doanh nghiệp (đổi mới tư duy từ thụ động sang chủ động, từ cạnh tranh bằng giá sang bằng chất lượng, uy tín).

Các nước TPP sẽ công bố cùng lúc nội dung đàm phán sau khi thực hiện thủ tục rà soát trong nước. Hiện Việt Nam đang nỗ lực để có thể công bố nội dung cam kết cụ thể trong hiệp định TPP vào tháng 11-2015.

Thông thường TPP có hiệu lực khi được cả 12 nước thông qua. Tuy nhiên, nếu không phải tất cả 12 nước thông qua, thì TPP vẫn có hiệu lực nếu những nước thông qua có tỷ lệ phần trăm nhất định về GDP (tức chiếm tỷ trọng lớn về GDP, hiện 12 nước TPP chiếm tỷ trọng 40% kinh tế thế giới - PV).