“Thực tế là các loại trang tin đang “ký sinh” trên cơ thể báo chí để gặt hái những gì ngọt, ngon nhất cho mình trong khi họ không phải mất chút nào mồ hôi, công sức, tiền bạc nào”.

Trang tin dien tu dang song “ky sinh” tren bao chi - Anh 1

ĐB Nguyễn Phi Thường (Hà Nội) dành trọn 7 phút đề cập đến 3 vấn đề căn cốt nhưng cũng là những bức bối thực tại mà Luật Báo chí sửa đổi cần phải đối mặt và giải quyết

Đó là vấn đề được ĐB Nguyễn Phi Thường (Hà Nội) nêu lên trong phần thảo luận của mình vào Dự thảo Luật báo chí (sửa đổi) sáng 26/11.

Trong 7 phút phát biểu, ĐB Nguyễn Phi Thường đã đề cập đến 3 vấn đề căn cốt nhưng cũng là những bức bối thực tại mà Luật Báo chí sửa đổi cần phải đối mặt và giải quyết.

Truyền thông xã hội có là đối tượng để Luật điều chỉnh?

Sự bùng nổ của internet với mức độ bành trướng của truyền thông xã hội đã thay đổi địa vị của báo chí truyền thống. Thống kê cho thấy, năm 2013 cả thế giới có 2,8 tỷ người sử dụng internet chiếm 39%. Ở Việt Nam con số đó là 31%. Trong đó số người sử dụng truyền thông xã hội thông qua điện thoại di động chiếm khoảng 26% dân số. Bên cạnh một số lợi ích đem lại thì truyền thông xã hội cũng đang hằng ngày gây nên nhiều tác động đến xã hội đặc biệt là đến hệ thống báo chí.

Các chuyên gia truyền thông hiện nay đã ví, truyền thông xã hội mới thực sự là xu thế báo chí trong tương lai. Chỉ với một chiếc điện thoại người sử dụng chúng biến chúng thành một tòa soạn báo, thành một tờ báo, thành một trường quay, xưởng in, thành một sạp báo. Một công dân với sự hỗ trợ của công nghệ cũng có thể trở thành một phóng viên, một biên tập viên, một TBT...

Theo ông Thường, việc này đã khiến thói quen tiếp nhận thông tin thay đổi;

Sự bùng nổ thông tin trên internet với tốc độ nhanh nhưng trong đó có rất nhiều thông tin không được kiểm chứng tạo ra sự sự cạnh tranh thiếu lành mạnh, ảnh hưởng đến địa vị của báo chí chính thống.

“Trong bối cảnh bùng nổ thông tin đó, dường như làn ranh giữa truyền thông xã hội và báo chí truyền thông không còn dẫn đến một bộ phận bạn đọc thiếu niềm tin vào báo chí chính thống và ngả hẳn sang dùng thông tin trên mạng” – ông Thường nhấn mạnh và cho rằng, việc tham gia không giới hạn các loại hình truyền thông xã hội đã dát mỏng miếng bánh kinh tế báo chí đẩy các tờ báo truyền thống thêm khó khăn. Một thống kê đáng suy ngẫm là trong một năm qua, con số sạp báo tại Hà Nội và TP HCM đều đã giảm hơn một nửa, và xu hướng này còn tiếp tục gia tăng.

Trang tin dien tu dang song “ky sinh” tren bao chi - Anh 2

"Một thống kê đáng suy ngẫm là trong một năm qua, con số sạp báo tại Hà Nội và TP HCM đều đã giảm hơn một nửa, và xu hướng này còn tiếp tục gia tăng"

Tuy vậy, ông Thường cho rằng dự thảo luật gần như tránh đề cập đến hoạt động của truyền thông xã hội, tức là chúng ta mới tập trung túm “ông có tóc” còn ông “trọc đầu” thì chưa. “Kinh nghiệm cho thấy khi có vụ việc nào đó thì trong lúc báo chí chính thống tuân thủ theo định hướng, dừng, chưa đưa thì truyền thông xã hội lại cày xới thỏa sức. Đến khi báo chí chính thống đưa tin thì bạn đọc đâu còn đủ kiên nhẫn để chờ đọc. Lâu dần báo chí mất bạn đọc, không chỉ làm báo chí sa sút, suy yếu mà còn làm cho tác dụng tuyên truyền của báo chí giảm sút” – ông Thường phân tích.

Vi phạm bản quyền trong báo chí không có hướng giải quyết

Mặc dù báo chí là kinh tế sáng tạo, giá trị nằm chính ở khả năng bảo hộ quyền tác giả, sở hữu trí tuệ tác phẩm báo chí nhưng theo ông Thường, vấn đề bản quyền trong hoạt động báo chí hiện nay dù nhức nhối nhưng chỉ được đề cập một cách hời hợt.

“Thực tế là mặc dù có hệ thống pháp lý về sở hữu trí tuệ và bản quyền tác giả, nhưng khả năng thực thi, bảo hộ bản quyền tác giả trong lĩnh vực báo chí hầu như là không thể. Luật Sở hữu trí tuệ là quá rộng và các cơ quan báo chí hiện tại chỉ có thể dựa vào ... ý thức tự giác là chính. Mặt khác, với một tờ báo điện tử cỡ trung bình thì một ngày xuất bản khoảng 300 tin, bài. Vậy quỹ thời gian để tiền kiểm, hậu kiểm rồi xử lý khiếu nại... là việc vô cùng khó khăn.

Đó là lý do vì sao tình trạng đạo tác phẩm báo chí, vi phạm bản quyền diễn ra thường xuyên, liên tục và không có hướng giải quyết. Các trang tin điện tử tổng hợp là các đơn vị xâm phạm bản quyền nhiều nhất, nhưng một số các cơ quan báo chí cũng chạy theo trào lưu này làm “hiện tượng” lại trở thành “phổ biến” – ĐB nhấn mạnh.

Liên quan đến sự tồn tại của các trang tin điện tử, do luật không cho phép tự làm nội dung, nên họ sẽ nghiễm nhiên xào lại, cóp nhặt bài vở của các trang báo chí khác. Vì số lượng loại website này quá nhiều, nên khả năng ngăn chặn là rất khó. “Thực tế là loại trang tin này đã ký sinh trên cơ thể báo chí để gặt hái những gì ngọt, ngon nhất cho mình trong khi họ không phải mất chút nào mồ hôi, công sức, tiền bạc” – ông Thường ví von và cho biết, theo thống kê thì hiện cả nước có hơn 1.600 trang tin điện tử tổng hợp, gấp hàng chục lần số các cơ quan báo chí điện tử và gấp đôi số cơ quan báo chí nói chung dẫn đến có tình trạng “ người làm thật thì ăn giả”, “kẻ làm giả thì ăn thật”.

“Trên thực tế với tốc độ cóp nhặt siêu tốc việc kiểm soát nội dung trên các trang tin này hết sức khó khăn, thế mới có chuyện sáng “đưa”, trưa “rút”... Báo chí đã yếu lại bị các loại tầm gửi hút hết dưỡng chất. Vậy dự thảo Luật lần này nên tính đến việc xóa bỏ khái niệm “trang tin điện tử tổng hợp” và nhóm chúng về loại hình website đơn thuần. Chỉ các cơ quan báo chí mới được quyền xuất bản các website có tính chất báo chí. Như vậy chúng ta mới tạo môi trường lành mạnh để báo chí phát triển bình đẳng, để những cơ quan báo chí chân chính yên tâm đầu tư phát triển” - ĐB đoàn Hà Nội đề xuất.

Trang tin dien tu dang song “ky sinh” tren bao chi - Anh 3

Theo ĐB Nguyễn Phi Thường, Luật phải tạo hành lang pháp lý đủ mạnh cho báo chí phát triển

Luật chưa đưa ra “ điểm tựa” giúp báo chí phát triển

Liên tưởng đến sự phát triển của báo chí, ĐB Nguyễn Phi Thường nói một cách hình tượng là báo chí phải đi bằng hai chân.

Chân thứ nhất là chân hành chính, tiếp tục khẳng định vai trò là công cụ tư tưởng của Đảng, địa vị của báo chí.

Chân thứ hai là chân doanh nghiệp, báo chí phải tự chủ về kinh tế (chi phí xuất bản, thuê mặt bằng, nuôi phóng viên, nhuận bút, đóng thuế thu nhập doanh nghiệp... ) phải độc lập kinh tế như một doanh nghiệp.

ĐB Thường đánh giá, vừa qua một số cơ quan báo chí vẫn làm ăn được. Tuy nhiên, đó là số ít, tập trung ở các cơ quan có lợi thế độc quyền hoặc khả năng mang tính “cá biệt”, được bao cấp về tài chính, thậm chí “xé rào” ở những khu vực nào đó? Còn nhìn chung báo chí VN trong tình trạng khó khăn, một số lớn là làm ăn không hiệu quả, thu nhập người lao động thấp, hoặc rất thấp không có tích lũy để đầu tư phát triển.

“Hai cái chân đôi khi không cùng hướng, thậm chí dẫm lên nhau khiến báo chí khó tiến lên. Với cơ chế chưa được tháo gỡ, thì không những báo chí không có cơ hội phát triển mà ngay cả những tồn tại cố hữu như: làm ăn chộp giật, nhũng nhiễu DN, xào nấu bài vở, ăn cắp nội dung...cũng không được giải quyết và lại tái phát. Hai đôi chân khập khiễng khiến báo chí khó đứng vững chưa nói đến việc bước đi và chạy... Đặc biệt việc thực hiện chức năng tư tưởng của báo chí cũng sẽ gặp khó khăn” – ông Thường nói và đề nghị phải tạo một hành làng đủ mạnh để báo chí tự chủ và tích lũy về kinh tế để báo chí có sức cạnh tranh thông tin với các tập đoàn truyền thông lớn ngay tại sân nhà.

Hoài Thu