Ngày 15.8, Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe tuy không đến viếng đền Yasukuni, nhưng hai bộ trưởng trong nội các của ông đã đến nơi gây tranh cãi này, nhân kỷ niệm 68 năm Nhật Bản tuyên bố đầu hàng trong cuộc chiến ở Thái Bình Dương. Trung Quốc lập tức triệu Đại sứ Nhật Bản tại nước này đến phản đối.

Các quan chức Nhật đến viếng đền Yasukuni.

Tôi đã đề nghị trợ lý đặc biệt Koiichi Hagiuda thông qua Đảng Dân chủ Tự do (LDP) chuyển tiền cúng dường của cá nhân đến đền Yasukuni với tất cả sự biết ơn và trân trọng những người đã chiến đấu và hy sinh cuộc đời quý báu của họ cho đất nước mình - ông Abe phát biểu với báo giới. Về việc tôi có thăm đền Yasukuni hay không và vào thời điểm nào, tôi sẽ không nói bởi không muốn điều này dẫn đến căng thẳng chính trị và ngoại giao”.

Bộ trưởng Nội vụ và Thông tin Yoshitaka Shindo cùng Quốc vụ khanh phụ trách vấn đề con tin Nhật bị bắt cóc ở Triều Tiên Keiji Furuya đã thăm ngôi đền thờ thần đạo ở thủ đô Tokyo này. “Đây là quyết định cá nhân của tôi. Nó không ảnh hưởng đến chính sách ngoại giao của Nhật” - ông Shindo tuyên bố và nói rằng ông không tham khảo ý kiến của Thủ tướng Abe trước khi thực hiện chuyến viếng thăm này. Trong khi đó, ông Furuya khẳng định, “an ủi linh hồn những người đã mất trong chiến tranh là vấn đề riêng của nước Nhật và không phải là điều để các nước chỉ trích”.

Yasukuni là nơi đặt bài vị của các tội phạm chiến tranh hạng A của Nhật Bản - những người chịu trách nhiệm về cuộc chiến ở Thái Bình Dương - khiến các cựu chiến binh Trung Quốc và Hàn Quốc cảm thấy bị xúc phạm. Họ cho rằng việc các nghị sĩ Nhật Bản đi thăm ngôi đền là hành động nhằm che đậy quá khứ chiến tranh. Thứ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Liu Zhenmin ngày 15.8 đã triệu tập khẩn Đại sứ Nhật Bản ở Bắc Kinh tới phản đối.

“Chuyến thăm của bộ trưởng Nhật Bản tới đền Yasukuni gây tổn hại nghiêm trọng đến tình cảm của người dân Trung Quốc và các quốc gia nạn nhân khác ở Châu Á” - tuyên bố của Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết. “Chỉ bằng cách đối mặt với lịch sử một cách chính xác và dùng lịch sử như một tấm gương, Nhật Bản mới đối mặt được với tương lai, nếu không mối quan hệ của Nhật Bản với các nước láng giềng Châu Á sẽ không có tương lai”.

Việc đương kim Thủ tướng Shinzo Abe không đi thăm đền được giới quan sát đánh giá là để tránh gây căng thẳng trong quan hệ với Trung Quốc và Hàn Quốc. Phát biểu tại lễ kỷ niệm ở Tokyo, ông Abe nói rằng “Nhật Bản sẽ tạo dựng tương lai quốc gia với nhiều hy vọng, trong khi vẫn đối mặt với lịch sử với tất cả sự khiêm nhường và những bài học sâu sắc trong tâm khảm”.

Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ Robert Menendez - đang trong chuyến công du đến Nhật Bản và Trung Quốc - cho rằng đây là “một quyết định hướng tới tương lai”.

Giới bình luận hy vọng rằng, việc Thủ tướng Abe không đến thăm đền sẽ là tín hiệu gửi đến Trung Quốc nhằm giảm căng thẳng và mở đường cho cuộc gặp thượng đỉnh để làm nồng ấm mối quan hệ đã nguội lạnh. Tuy nhiên, các quan chức chuẩn bị cho cuộc gặp này không hy vọng cuộc gặp sẽ sớm được tổ chức, vì hai bên vẫn còn nhiều bất đồng về tranh chấp lãnh thổ, lịch sử chiến tranh và không tin tưởng lẫn nhau.

Kế hoạch tăng cường quân đội và thay đổi hiến pháp hòa bình, kể cả điều khoản dành nhiều quyền tự do hơn cho các lực lượng vũ trang Nhật Bản đã làm Trung Quốc quan ngại, trong khi Nhật Bản cũng rất lo lắng về việc tăng cường lực lượng và những tham vọng biển của Trung Quốc.