Nếu trước đây NĐT chỉ cần CTCK cung cấp các thông tin và dịch vụ thì đến nay nhu cầu của họ đã tăng lên rất nhiều. Đó là nhu cầu về vốn đầu tư, về tư vấn chuyên biệt dịch vụ quản lý tài sản...

Giám đốc một CTCK lâu năm trên thị trường cho biết, 9 năm kể từ ngày thành lập, thị trường đã phát triển qua nhiều giai đoạn với những cung bậc thăng trầm khác nhau. Trong khi các DN niêm yết tăng nhanh, giá trị giao dịch ngày một lớn, thành viên thị trường cũng tăng, NĐT đông đảo, đa dạng thì TTCK vẫn hầu như chưa có một sản phẩm mới nào. Tuy nhiên, sản phẩm mới chỉ chưa có trong quy định của cơ quan quản lý, còn trên thị trường, sản phẩm mới đã “trăm hoa đua nở” theo sự sáng tạo riêng của mỗi CTCK. Thị trường đi trước Giao dịch ký quỹ là sản phẩm hầu như các CTCK hiện nay đều làm. Mang sản phẩm này vào Việt Nam là một CTCK có vốn của nước ngoài, nhưng sau đó, để cạnh tranh, thu hút khách hàng, các CTCK khác học theo. Theo các CTCK, đây là một sản phẩm cơ bản của thị trường, chứ không phải là sản phẩm phái sinh. Dựa trên quan điểm về quản trị rủi ro, thời điểm thị trường, mỗi CTCK đưa ra tỷ lệ ký quỹ khác nhau, dưới hình thức khác nhau. Có công ty cho ký quỹ vài chục phần trăm, có công ty cho ký quỹ đến 200-300%. Chẳng hạn, trong tài khoản NĐT có cổ phiếu trị giá 100 triệu đồng thì NĐT có thể được đầu tư đến 200 triệu đồng. CTCK quản trị rủi ro bằng cách phong tỏa một lượng tài sản của NĐT. Nếu đến hạn, NĐT chưa trả hoặc thị trường điều chỉnh, giá chứng khoán giảm đến một tỷ lệ nhất định, CTCK sẽ bán chứng khoán của NĐT thực hiện ký quỹ để thu hồi vốn. Bảo lãnh thanh toán là sản phẩm thứ hai được nhiều công ty hiện nay sử dụng. Tuy nhiên, do hiện nay quy định chưa rõ ràng nên mỗi công ty làm một kiểu. Hoạt động bảo lãnh thanh toán là CTCK đứng ra bảo lãnh nghĩa vụ thanh toán với Trung tâm Lưu ký trong một thời hạn nhất định. Ví du, sau khi mua chứng khoán đến ngày T+2, CTCK mới phải chuyển tiền thanh toán về ngân hàng chỉ định thanh toán. Như vậy, NĐT có thể chậm trả 2 ngày. Hiện nay, nhiều CTCK cho phép chậm trả 6 - 7 ngày, thậm chí đến 60 ngày tùy đối tượng khách hàng cũng như tiềm lực tài chính. Một sản phẩm nữa hiện nay các CTCK đang thực hiện là môi giới quản lý tài khoản cho các NĐT "VIP". Nếu NĐT bận rộn không có điều kiện theo dõi sát thị trường họ có thể ủy quyền cho môi giới tại CTCK quản lý tài khoản. Môi giới đó sẽ toàn quyền thực hiện việc mua - bán chứng khoán trên tài khoản đó. Mọi diễn biến giao dịch trên tài khoản này sẽ được cập nhật liên tục vào email, điện thoại của NĐT. Như vậy, mặc dù không trực tiếp mua bán nhưng NĐT vẫn kiểm soát được lỗ, lãi trên tài khoản của mình. Trong khi CTCK thu được phí thì NĐT yên tâm với dịch vụ đầu tư chuyên nghiệp. Thách thức lớn nhất đối với CTCK khi thực hiện dịch vụ này là tìm kiếm hoặc đào tạo được những môi giới chuyên nghiệp có trình độ phân tích, đầu tư tốt để chăm sóc khách hàng VIP. Theo tìm hiểu của ĐTCK thì hiện tại một số CTCK còn cho phép NĐT mua bán trong ngày. Nghĩa là vừa mua chứng khoán A về, NĐT có thể bán ngay chứng khoán đó. Nguồn chứng khoán cho vay có thể nằm trong nguồn tự doanh của họ hoặc các nguồn khác. Với dịch vụ này, có thể nói CTCK đã đi xa những quy định hiện tại. Thực tế này cũng cho thấy nhu cầu của NĐT về các công cụ phái sinh ngày một lớn. Việc bán khống theo một số chuyên gia là cần thiết, vì nó sẽ giúp cân bằng thị trường, bởi giao dịch ký quỹ hiện nay đã rất phát triển. Pháp lý theo sau cũng như nhiều TTCK khác, nhiều nghiệp vụ trên TTCK Việt Nam đã phát triển, đi trước trong khi quy định về pháp lý vẫn chưa có hoặc nếu có thì chưa rõ ràng. Mới đây, một quan chức của UBCK đã phát đi thông điệp sẽ kiểm tra việc sử dụng đòn bẩy tài chính tại CTCK. Việc làm này là để tránh rủi ro cho TTCK khi có thông tin cho rằng, NĐT đang sử dụng quá nhiều hình thức hỗ trợ từ đòn bẩy tài chính, một dạng sử dụng công cụ nợ (sử dụng các khoản vay, các hình thức vay thay vì dùng vốn của mình) để đầu tư. Tuy nhiên, trao đổi với ĐTCK, một lãnh đạo của Ban Quản lý kinh doanh (UBCK) cho rằng, không có một cuộc thanh tra chuyên về việc cung cấp các đòn bẩy tài chính cho NĐT. UBCK chỉ thực hiện kiểm tra định kỳ hoạt động của các CTCK như mọi năm, trong đó, việc cung cấp các sản phẩm tài chính của CTCK chỉ là một trong các nội dung của cuộc kiểm tra. Cho dù bằng cách nào và kiểm tra như thế nào thì theo các CTCK. UBCK nên kiểm tra trên tinh thần xây dựng. Nghĩa là đúc rút thực tiễn hoạt động từ các CTCK và có quy định sớm về các sản phẩm mới. Có thể hiểu vì sao UBCK tỏ ra thận trọng khi cho phép các sản phẩm mới đi vào thực tiễn. Chẳng hạn, cho phép giao dịch ký quỹ thì dễ, nhưng làm thế nào để kiểm soát rủi ro là không đơn giản. Tổng giá trị giao dịch ký quỹ trên thị trường là bao nhiêu, mỗi công ty cho phép ký quỹ theo tỷ lệ nào, trên vốn điều lệ hay trên từng mã cổ phiếu và từng thời điểm thị trường? Việc thiếu hành lang pháp lý cho các nghiệp vụ mới đi vào thị trường cũng có thể khiến các CTCK phải thận trọng lựa chọn NĐT để hạn chế thấp nhất rủi ro cho mình. Tuy nhiên, dù CTCK có thận trọng đến đâu thì tranh chấp vẫn xảy ra và xảy ra ngày một nhiều mà không có căn cứ pháp lý để phân xử. Theo ĐTCK