SGTT - Hiện nay, Nhà nước đưa ra giải pháp là mua tạm trữ lúa để bình ổn giá cả, đảm bảo cho nông dân có lời, trước tình trạng giá lúa sụt giảm. Xét ở góc độ kinh tế, đây là giải pháp mang tính tình thế nên về lâu dài, theo chuyên gia kinh tế Nguyễn Văn Sơn, cần có những biện pháp căn cơ khác.

Quyền lợi người trồng lúa Nông dân thường phải bán ngay lúa do không có kho trữ. Ảnh: Lê Hoàng Yến Chủ trương của Nhà nước là khống chế giá sàn thu mua lúa đảm bảo cho nông dân có lời tối thiểu 30%. Với quy trình thu mua hiện nay, giá sàn thu mua này đang trở thành giá trần. Giá mà hiệp hội đưa ra và các công ty lương thực thành viên áp dụng, trở thành giá trần. Chính vì vậy, thời gian gần đây, dù có chuyện mua tạm trữ, nhưng nông dân nhiều nơi vẫn kêu giá lúa thấp, và giá mỗi nơi mỗi khác. Nhiều bất ổn Thử phân tích cách mua tạm trữ hiện nay, hiệp hội tạm tính giá thành sản xuất lúa (khi chưa có giá thành sản xuất lúa do bộ Tài chính đưa ra. Từ đó, họ ấn định giá mua gạo, mà theo họ, quy đổi ra giá lúa thì đảm bảo mức lời tối thiểu 30% cho nông dân. Căn cứ trên giá mua gạo này, các nhà máy xay xát, thương lái mới tính toán, ấn định giá mua lúa của nông dân. Thương lái, trong chuỗi mua lúa gạo xuất khẩu hiện nay, xét cho cùng, là người làm mướn cho các công ty lương thực. Do vậy, thương lái sẽ phải mua của nông dân với mức thấp hơn mức ấn định của hiệp hội. Mà nông dân thì khó có thể trữ lúa lâu và cần có tiền để đầu tư tiếp, nên phải bán lúa, với giá thấp. Giá thành mà hiệp hội tạm tính, thực chất, không mang yếu tố tạm thời. Thực tế, giao dịch giữa nông dân và thương lái là mua đứt, bán đoạn. Chưa kể tới chuyện các địa phương phản ứng do giá không phản ảnh đầy đủ chi phí sản xuất. Mỗi địa phương điều kiện thổ nhưỡng khác nhau, chi phí sản xuất sẽ khác nhau. Người nông dân giàu mua vật tư trả tiền mặt, thì chi phí sẽ thấp hơn người nông dân nghèo mua vật tư bằng tiền vay, hoặc mua chịu. Giải quyết được chuyện kho trữ, sẽ mở ra tiền đề để có những cách làm khác hiệu quả Ngoài ra, hiệp hội, với phương thức giao chỉ tiêu xuất khẩu cho từng địa phương với lý do là để hạn chế tranh mua tranh bán, nhưng thực tế lại làm triệt tiêu năng lực xuất khẩu của doanh nghiệp. Bởi năng lực sản xuất khác năng lực thu mua và cũng khác năng lực xuất khẩu. Điều này dẫn tới tình trạng có doanh nghiệp địa phương có bạn hàng, khách hàng lớn lại bị giao chỉ tiêu thấp. Và việc này, cũng ảnh hưởng đến giá lúa. Có cách làm khác Một cơ sở hạ tầng căn bản, đã được đề cập từ hàng chục năm nay, là kho trữ, hiện vẫn… “đang xây”. Với càphê, hạt điều, tiêu, khối lượng không lớn nên ai cũng có thể đầu tư kho. Nhưng với lúa gạo, sản lượng hàng năm rất lớn. Trong khi các loại nông sản khác phơi khô đến 14 độ ẩm là cất trữ được, nhưng với lúa thì dễ xảy ra tình trạng hấp thu ngược lên 15, 16 độ ẩm nên dễ hư. Do vậy, vấn đề quan trọng cần giải quyết là xây kho trữ. Giải quyết được chuyện kho trữ, sẽ mở ra tiền đề để có những cách làm khác hiệu quả. Thứ nhất, có kho rồi thì cho nông dân gửi hàng vô kho. Nông dân có thể chịu phí thuê kho. Hoặc không thu phí lưu kho nhưng kèm cam kết là nông dân sẽ bán lúa cho chủ kho khi giá tốt, theo thỏa thuận. Chủ kho cũng có thể cho nông dân mượn trước một số tiền nhất định, ví dụ 20% tính theo giá hiện tại. Và khi giá lúa đạt mức thỏa thuận, sẽ trả nốt 80% còn lại theo giá thỏa thuận. Cách làm này, cả người nông dân lẫn chủ kho đều được lợi, hạn chế tình trạng trúng mùa rớt giá. Thứ hai, khi gởi lúa vô kho, nông dân có giấy chứng nhận số lượng và có thể dùng nó để thế chấp vay ngân hàng. Lúc này, nông dân có nhiều lựa chọn hơn, thay vì buộc phải bán lúa ngay do không có kho cất trữ và do nhu cầu cần tiền để trang trải cuộc sống cũng như chuẩn bị cho vụ mùa sắp tới. Thứ ba: chủ kho (Nhà nước) mua đứt với giá ưu đãi. Cách này Thái Lan đã làm. Chẳng hạn, họ xác định sẽ xuất khẩu không dưới 500 USD/tấn thì họ sẵn sàng mua của nông dân căn cứ theo giá xuất khẩu. Thứ tư, quỹ an toàn lương thực quốc gia mua vào với giá tối thiểu đảm bảo nông dân có lợi khi giá thị trường sụt giảm. Làm như vậy tránh được xung đột lợi ích giữa kinh doanh và an ninh lương thực vào cùng một đơn vị. Có kho và kéo được ngân hàng vào cuộc, có thể hình thành sàn giao dịch lúa gạo mà thành phần tham dự ngoài thương lái, nhà xuất khẩu, còn có nông dân. Như vậy, nông dân mới nắm được thông tin thị trường để có tính toán trong sản xuất cho phù hợp. Mở đường cho nông dân tham gia thị trường, không chỉ có chuyện lập sàn, mà còn nhiều chuyện khác, quan trọng không kém như hạ tầng giao thông nông thôn. Lúa ế tại ruộng là một phần do thiếu phương tiện vận chuyển, ít người mua lúa tới được vùng sâu, trong khi nông dân không thể trữ được lúa lâu. Nguyễn Văn Sơn K.V ghi