Thời gian qua, dư luận xôn xao chuyện những con sư tử đá kiểu Trung Quốc xuất hiện ở cổng các đình, chùa, công sở… nước ta. Điều này không chỉ thể hiện sự kém hiểu biết của một số người, mà còn cho thấy không ít người đã đưa lợi ích cá nhân lên trên lòng tự tôn dân tộc.

Sư tử đá được dập khuôn theo mẫu của Trung Quốc

Ảnh: Quang Hà

Sư tử canh mộ

Trên một số diễn đàn mạng đã thể hiện sự bất bình trước những con sư tử đá kiểu Trung Quốc xuất hiện. Sao lại có sự xuất hiện ồ ạt này là điều mà nhiều người muốn các cơ quan chức năng trả lời. Liên quan đến vấn đề này, có em đã viết một bài luận dài, thể hiện sự hoang mang khi chưa thấy cơ quan nào lên tiếng về sự việc xảy ra: "Con phải làm gì đây, khi nhìn thấy chính người lớn đã không biết giữ gìn vốn văn hóa nước nhà?...”. Câu hỏi của em bé học lớp 9 khiến bất cứ ai đọc được cũng phải suy nghĩ. Và hơn thế, những người có trách nhiệm không thể làm ngơ.

Theo khảo sát, dọc đường quốc lộ 5, quốc lộ 1, rất nhiều chú sư tử đá kiểu Trung Quốc "hoành tráng” được đặt ở cổng các công ty. Những chú sư tử này nhe nanh, hung dữ, đúng nghĩa với việc người chủ muốn dùng chúng làm vật… canh cổng. Ở Hà Nội, nhan nhản công ty đặt sư tử đá ở cửa, lối ra vào. Ngay trong một số ngôi chùa nổi tiếng như chùa Bái Đính (Ninh Bình), Thiền Viện Trúc Lâm Giác Tâm (Quảng Ninh), Đền Đô (Bắc Ninh), chùa Trung Kính thượng, chùa Diên Hựu (Hà Nội)… nhan nhản sư tử đá Trung Quốc. Thậm chí, loại sư tử này đã ra tận Trường Sa. Người có hiểu biết nhận ra ngay đây không phải mẫu sư tử Việt Nam, mà là ngoại lai.

Tại Đà Nẵng và TP Hồ Chí Minh, nhiều cửa hàng lớn đã bày bán các loại sư tử đá, trong đó có hàng của Trung Quốc, đáp ứng nhu cầu chơi linh vật ngày càng đa dạng của người dân. Bình thường, những con nhỏ có giá 20 triệu đồng, những con lớn, cao 2m có giá 100 đến 200 triệu đồng. Theo các nhà sử học, sư tử đá du nhập vào Việt Nam từ thời Lý, theo xu hướng của Ấn Độ với nghĩa đó là một linh vật biểu trưng cho sức mạnh Phật giáo Việt Nam. PGS. TS. Tống Trung Tín - Viện trưởng Viện Khảo cổ học VN chỉ ra: "Việt Nam phô diễn một truyền thống sư tử riêng không giống bất cứ loài sư tử nào trên thế giới. Sư tử đá thời Lý là niềm kiêu hãnh của nghệ thuật Việt Nam, biểu hiện tính sáng tạo tuyệt vời và tính dân tộc rất cao của người Đại Việt. Cho nên hình tượng sư tử được chạm hết sức công phu, trau chuốt. Ta thấy rõ tư thế của sư tử thời Lý cũng biểu hiện rất rõ sức mạnh phi phàm nhưng dáng vẻ vẫn hết sức gần gũi. Nó khác xa và đối lập hoàn toàn với thần thái dữ tợn của sư tử Trung Hoa canh mộ”.

Trong khi đó, dân ta lại nghĩ sự dữ dằn của con sư tử thể hiện cho linh vật bảo vệ gia chủ, giúp phát tài phát lộc. Một người đồn, rồi số lượng lời đồn tăng theo cấp số nhân. Người ta đua nhau mua những cặp sư tử lớn với mục đích "canh của và canh cổng cho gia chủ”, có người lại mua về cung tiến cho đền, chùa. Một bộ phận người sính ngoại, ham của lạ, thích thể hiện sự hoành tráng nên đã đặt những chú sư tử dữ tợn, to cao làm "bảo vệ” cho mình. Có nhà chùa, dù biết là không đúng, nhưng vì phật tử cung tiến, người ta đã khênh đến, nhà chùa đành phải nhận. Có nơi, ngay cả tượng Phật, đèn lồng cùng cách bài trí giống phong cách Trung Hoa. Một chuyên gia bức xúc: "Nếu sư tử đá giúp phát tài phát lộc, thì 7 tỷ người trên thế giới mỗi người được sở hữu một con, thì tất cả đều giàu có hết sao?”

Một mẫu sư tử đá Trung Quốc

Không nên tẩy chay văn hóa ngoại lai

Rõ ràng, chúng ta không thể phủ nhận những mặt tích cực của việc tiếp nhận văn hóa trong quá trình hội nhập văn hóa. Và thật sự, trong lịch sử, Việt Nam đã tiếp nhận nền giáo dục Nho học để tuyển chọn người tài. Chắc chắn, trong quá trình hội nhập của những thập niên tới, qua câu chuyện sư tử đá, sẽ có những bạn trẻ tẩy chay văn hóa Trung Quốc. Đây là điều không nên. Cái gì hay ta vẫn nên học và đừng học cái không phù hợp với văn hóa nước ta. Nhà sử học Dương Trung Quốc cho biết: "Miễn là chúng ta tiếp nhận văn hóa ấy với tâm thế, não trạng và quan điểm như thế nào, chứ không nên tẩy chay”. Ông Quốc còn cho rằng: Có thể, mẫu sư tử ở ta được những người thợ coi là chưa đẹp. Vậy nên, những nhà mỹ thuật cần sáng tạo ra những mẫu, làm biểu tượng văn hóa tương xứng, để phổ biến cho cộng đồng.

Sư tử đá kiểu Trung Quốc ở cổng chùa Vân Hồ (Hà Nội)

Thật ra, sư tử đá "xâm lăng” nơi thờ tự nước ta đã từng xảy ra, trước đây khá ít, nhưng nay diễn ra công khai, thách thức các cơ quan văn hóa. Rất nhiều nhà văn hóa đã và đang lên tiếng, yêu cầu cơ quan chức năng đưa hết sư tử đá Trung Quốc ra khỏi đình chùa nước ta. Bởi tình trạng này kéo dài, chẳng mấy chốc ta sẽ biến thành "nô lệ văn hóa”.

Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội cho biết: Sẽ có văn bản kiến nghị cơ quan chức năng kiểm tra, thanh tra cơ quan, khuyến nghị các cơ sở thờ tự hoặc chùa chiền nên loại bỏ những con sư tử đá kiểu Trung Quốc. Nếu nơi nào vi phạm sẽ phạt thật nặng. Những việc này cần được làm cụ thể, quyết liệt chứ không nên chạy theo hình thức, đánh giá chung chung.

Nói gì thì nói, nước ta có tinh thần tự lực tự cường. Người dân ta với tình thần đoàn kết, luôn phấn đấu phát huy những giá trị văn hóa từ ngàn đời qua, thì không thể chấp nhận sự tiếp nhận rập khuôn. Chúng ta có đủ điều kiện để xây dựng biểu tượng văn hóa, phổ biến rộng rãi trong dân gian và cần phải phát huy những thế mạnh từng có. Nhưng trước hết, mỗi người dân, cần có tinh thần tự tôn dân tộc, sống và bảo vệ những giá trị văn hóa tốt đẹp đã được lưu dấu theo thời gian.

Hải Miên