Trong kinh doanh vay vốn ngân hàng là chuyện cũ như trái đất. Có mấy doanh nghiệp làm ăn mà không cần vốn liếng đâu, chỉ là cần nhiều hoặc ít, lúc này cần, lúc khác không. Vì thế đầu tư vào công ty niêm yết, chỉ chú ý những đơn vị không vay ngân hàng, có nhiều tiền mặt, không phải thời điểm nào cũng là ưu tiên hàng đầu.

Vay ngan can dai - Anh 1

Sự phục hồi của giá vàng trắng mới chỉ bắt đầu. Ảnh TL SGT

Quan trọng đối với doanh nghiệp không phải là vay vốn, mà sử dụng vốn vay như thế nào. Một đồng tiền vay được xài đúng lúc, đúng chỗ có thể mang lại 3-5 đồng lợi nhuận tùy thời gian đầu tư. Nhưng nếu sử dụng chệch hướng, tệ hơn nữa là sử dụng sai, thì không những mất vốn vay, mà còn cụt cả vốn tự có.

Năm 2016 để lại dấu ấn của một số doanh nghiệp thua lỗ mà một trong những nguyên nhân là vay vốn nhiều song sử dụng không hiệu quả. Gỗ Trường Thành (TTF-Hose) báo lỗ cả năm, âm vốn chủ sở hữu 200 tỉ đồng. TTF chắc chắn sẽ phải hủy niêm yết bắt buộc và theo quy định sẽ chuyển xuống UpCom. Nguyên nhân sâu xa dẫn tới kết cục hiện nay là công ty đã vay vốn ngắn hạn đầu tư dài hạn vào đúng những năm thắt chặt tiền tệ, lãi suất cao. TTF vay tiền để trồng rừng, chuẩn bị nguồn nguyên liệu và mua tích trữ gỗ tếch. Gỗ xuống giá, còn rừng làm sao ngày một ngày hai khai thác được.

Hoàng Anh Gia Lai (HAG-Hose) bỏ bất động sản đi làm nông nghiệp đúng vào thời điểm thị trường bất động sản ở đáy. Đã có ý kiến rằng nếu HAG cứ bám vào bất động sản, có thể giờ đây họ đã là một doanh nghiệp đình đám chẳng kém ai. Qua cơn bĩ cực, không ít doanh nghiệp bất động sản đã tồn tại và đi lên.

HAG bỏ bất động sản để “kết duyên” cao su, loại cây trồng lâu năm và đòi hỏi sự chăm sóc liên tục. HAG cũng rơi vào sai lầm lấy vốn vay ngắn hạn đầu tư dài hạn. Thị giá cổ phiếu TTF đã xuống dưới 5.000 đồng và có lẽ còn phá đáy. Giá cổ phiếu HAG cũng có ngày về dưới 5.000 đồng. Cái khác cơ bản là TTF chưa nhìn thấy đường ra, còn HAG dường như đã trải qua tháng ngày khó khăn nhất.

Giá cao su thiên nhiên trên thị trường quốc tế và trong nước đã phục hồi với tốc độ nhanh. Trong nước, các công ty cao su (và cả cao su tiểu điền) đang kéo dài thêm thời vụ khai thác quí này nhằm tận dụng giá mủ xuất khẩu đang tốt. Kể từ khi giá cao su thế giới vượt qua mốc 2.500 đô la Mỹ/tấn, giá cổ phiếu của Công ty Nông nghiệp quốc tế Hoàng Anh Gia Lai (HNG-Hose) đã lên mức cao nhất trong vòng sáu tháng qua, tăng 53% từ mức đáy. HNG đã không có bất cứ thông tin nào kể từ khi giá cao su quốc tế phục hồi, qua mốc 1.800 rồi 2.000-2.500 và hiện nay là khoảng 2.700 đô la Mỹ/tấn. Tuy vậy giới thạo tin vẫn nắm được thông tin rò rỉ như HAG vừa tuyển thêm 200 công nhân để tăng ca cạo mủ cao su. Một người đã từng bị “bầm dập” bởi sự rớt thê thảm của giá cao su quốc tế như ông Đoàn Nguyên Đức, Chủ tịch Hội đồng quản trị HAG, hiểu rõ rằng sự phục hồi của giá vàng trắng mới chỉ bắt đầu. Khi đã vào chu kỳ đi lên, giá sẽ còn chạy. Các ngân hàng chủ nợ của HAG cũng đang chờ “bình minh” tới.

Gần nhất, thị trường chứng kiến một “ông lớn” khác mà lợi nhuận chuyển từ lãi hàng trăm tỉ đồng trước kiểm toán thành lỗ sau kiểm toán. Đó là trường hợp của Thủy sản Hùng Vương (HVG-Hose). Giá cổ phiếu của HVG đã giảm sàn mấy phiên liền, về vùng giá 7.000 đồng. HVG đã có văn bản giải trình, nhưng kết quả kinh doanh thì không thay đổi được. Xem xét kỹ báo cáo tài chính của HVG từ năm 2014 trở lại đây, thấy dư nợ vay của công ty khá cao so với vốn chủ sở hữu. HVG sử dụng vốn vay ngắn hạn để thực hiện các thương vụ mua bán sáp nhập (M&A) nhằm đa dạng hóa ngành nghề, tạo một dây chuyền khép kín trong nuôi trồng, chế biến xuất khẩu thủy sản kể cả từ vùng nguyên liệu. Đấy là ý tưởng hay cho những doanh nghiệp giàu có tiền mặt nhàn rỗi trong tay. HVG không thuộc dạng rủng rỉnh tiền mặt.

Thông thường khi tiến hành các thương vụ M&A bằng vốn vay, các doanh nghiệp chốt lời nhanh và ngay khi có cơ hội. Đằng này HVG đã nắm giữ các doanh nghiệp họ mua được quá lâu và việc trả lãi vay đã và đang ngốn hết lợi nhuận làm ra. Chưa kể với các công ty xuất khẩu thủy sản, thị trường đầu ra không phải lúc nào cũng ổn định. Xuất khẩu cá tra vào Mỹ hay Nga chưa bao giờ là bài toán dễ giải.

Cách khắc phục nợ vay cao mà không ít doanh nghiệp trên sàn đã thực hiện là phát hành cổ phiếu cấn trừ nợ. TTF đã có thời từng phát hành với giá 5.000 đồng/cổ phiếu để có tiền trả bớt nợ. Giờ với vốn chủ sở hữu âm, không biết có ai đứng ra mua TTF với giá bèo và bỏ tiền để vực dậy công ty? Với HVG, việc bán bớt các công ty đã M&A có thể là con đường tái cơ cấu nhanh và hiệu quả. Mở rộng đầu tư quá rộng khi quản trị doanh nghiệp không theo kịp chưa bao giờ là bài học cũ.