Đó là một trong những kẽ hở trong quy định minh bạch, kê khai tài sản. Điều đó cho thấy, Luật phòng, chống tham nhũng hiện vẫn chưa thật chặt chẽ trong kê khai tài sản của cán bộ, công chức.

Những vụ việc về khối tài sản "kếch xù” của những quan chức thuộc diện Trung ương quản lý đã nghỉ hưu bị lộ trong thời gian qua đã cho thấy những thiếu sót trong quy định minh bạch, kê khai tài sản. Khi vụ việc xảy ra rồi mới biết mà cũng không thể quy trách nhiệm. Bởi lẽ, pháp luật hiện hành, mà cụ thể ở đây chính là việc Luật phòng, chống tham nhũng chưa quy định về kê khai, công khai tài sản của cán bộ do Trung ương quản lý, nhưng đã nghỉ hưu.

"Vấn đề kê khai tài sản theo luật hiện nay còn nửa vời, chưa minh bạch, công khai nên chưa đạt được hiệu quả. Đó là chưa kể phần kê khai tài sản cá nhân lại không đề cập đến phần tài sản của vợ, con người đó. Nhiều người khôn khéo đã tìm cách lợi dụng kẽ hở này. Tôi thấy, hiện nay chúng ta mới chỉ kê khai tài sản rồi để đó chứ chưa thẩm định xem nguồn gốc của tài sản có chính đáng hay không? quá trình kiểm tra có thiếu sót gì không? Hạn chế được những sơ hở này thì công tác chống tham nhũng mới đạt được hiệu quả”-đó là ý kiến của ông Hà Tuấn Trung, nguyên Ủy viên Ủy ban Kiểm tra Trung ương khi nói về những bất cập trong việc minh bạch và kê khai tài sản thời gian qua. Thực tế thì nhiều cán bộ cao cấp, sau khi nghỉ hưu mới mua sắm xe hơi đắt tiền, biệt thự.

Kê khai tài sản, được coi là cái "gốc” của chống tham nhũng, kiểm soát tài sản, thu nhập của cán bộ, nhưng hiện lại đang thiếu những quy định mang tính "phòng ngừa”. Ông Phí Ngọc Tuyển, Phó cục trưởng Cục Chống tham nhũng, Thanh tra Chính phủ nhận định rằng, việc kê khai tài sản là một trong các nội dung quan trọng của công tác Phòng chống tham nhũng. Tuy nhiên, khi tổng kết thực hiện Luật phòng chống tham nhũng thì đây là giải pháp được đánh giá ít hiệu quả. Trong khi đó, quy định pháp luật về minh bạch tài sản còn nhiều bất cập. Ví dụ kê khai những loại tài sản nào? tổ chức thực hiện ra sao? đó là cả một vấn đề. Còn, theo nguyên Phó Tổng Thanh tra Chính phủ Dương Ngọc Sơn, đây là một kẽ hở của pháp luật khi quy định thiếu chi tiết: "Qua nhiều vụ xảy ra trong thời gian qua, tôi cũng suy nghĩ rất nhiều về việc này. Nên cần thiết các cán bộ do Trung ương quản lý về hưu rồi cũng phải kê khai tài sản”.

Vậy vấn đề đặt ra là làm thế nào để khắc phục được những kẽ hở này? Theo ông Lê Như Tiến, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, giáo dục, thanh niên, thiếu niên và nhi đồng của Quốc hội: "Phải nhanh chóng thực hiện chủ trương hạn chế tiêu tiền mặt mà chủ yếu qua các tài khoản thẻ của ngân hàng thì mới có thể góp phần vào kiểm soát được thu nhập của các quan chức và cần có hành lang pháp lý chặt chẽ hơn trong vấn đề minh bạch tài sản đối với cán bộ, công chức, nhất là quan chức”.

Điều đó rất cần, nhưng xét cho cùng là phải có một thể chế đủ mạnh, kèm theo những quy định mang nguyên tắc lấy "phòng là chính”. Chính vì lẽ đó, nhiều ý kiến chuyên gia cho rằng, ngay từ khi gia nhập bộ máy, công chức phải kê khai rõ ràng, đầy đủ các tài sản trước khi thành công chức, các nguồn thu nhập. Quy trình kê khai này phải được thực hiện nghiêm túc trong suốt quá trình đương chức của họ, nhằm không tạo khoảng trống để tích lũy lượng tài sản trái phép hoặc không minh bạch. Nghĩa là mọi quá trình kê khai, có sự kiểm soát phải diễn ra xuyên suốt gắn với thời gian cán bộ công tác cho đến lúc về hưu.

Khẳng định vấn đề này, Bộ trưởng Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Nguyễn Văn Nên cho rằng: "Mỗi cán bộ đảng viên dù đương chức hay về hưu đều có một tổ chức quản lý trực tiếp và tổ chức này có trách nhiệm quản lý cán bộ đảng viên của mình theo đúng quy định”. Như vậy, các cán bộ đảng viên dù về hưu cũng phải thuộc diện quản lý. Khi "hiến kế” cho công tác phòng chống tham nhũng, ông Jairo Acuna-Alfaro, cố vấn chính sách về cải cách hành chính và chống tham nhũng của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tại Việt Nam cũng đã chỉ rõ: "Cần phải có những quy định để khi có bất kỳ sự thay đổi nào về tài sản đối với quan chức, kể cả quan chức về hưu, họ cũng phải giải trình”. Theo ông Jairo Acuna-Alfaro, vấn đề là cần quy định rõ thời gian về việc kê khai tài sản. Chẳng hạn, một quan chức làm việc 10 năm thì phải có quy định kê khai trong 10 năm đó, trước khi quan chức về hưu cần kiểm tra lại ở thời điểm đó khối tài sản của họ là bao nhiêu? Sau này nếu xuất hiện những tài sản mới, thì phải tiến hành xác minh nguồn gốc số tài sản tăng thêm này.

Như vậy, dù có về hưu hay đang công tác, các quan chức vẫn là đối tượng nằm trong tầm kiểm soát về minh bạch tài sản.

Thùy Dương