Năm 2007, giá gạo xuất khẩu cùng chủng loại 5% tấm của Việt Nam chỉ thấp hơn gạo Thái Lan 25 USD/tấn nhưng đến thời điểm này đã thấp hơn 121 USD/tấn.

Từ phân tích của chuyên gia... Số liệu thống kê của Trung tâm Thông tin phát triển nông nghiệp nông thôn (Agroinfo) cho thấy, trong 2 năm 2005, 2006, giá gạo Việt Nam có khoảng cách khá xa so với gạo Thái Lan (từ 10,60% đến 12,45%). Đến năm 2007, khoảng cách này đã được thu hẹp đáng kể, chỉ còn 2,43%, thậm chí, trong 2 tháng cuối năm 2007 và tháng 5, 6/2008, giá gạo xuất khẩu của Việt Nam còn cao hơn giá gạo của Thái Lan gần 2%. Tuy nhiên, từ tháng 7/2008 trở tại đây, khoảng cách này đã dãn xa tới 22,56% (so với năm 2005). Trong 9 tháng, giá gạo bình quân của Việt Nam ở mức 400- 410 USD/tấn, trong khi gạo Thái Lan 510 - 530 USD/tấn Theo nhận định của các chuyên gia ngành hàng lúa gạo, không riêng Việt Nam, mà một số quốc gia xuất khẩu gạo lớn khác luôn ở vị trí "chiếu dưới" Thái Lan về giá gạo cùng chủng loại, do chất lượng gạo Thái Lan vượt trội hẳn. Việc giá gạo Việt Nam vượt lên ngang bằng, hoặc cao hơn chỉ là hiện tượng cá biệt trong một thời điểm nhất định, do các doanh nghiệp xuất khẩu gạo có cơ hội ký được hợp đồng với giá cao hơn Ông Nguyễn Đình Bích, Viện Nghiên cứu thương mại thì cho rằng, lý do chất lượng chỉ là một phần và không thể lấy đây là lý do chính để đổ thừa về sự tụt giảm giá xuất khẩu "Không thể phủ nhận gạo Việt Nam có vấn đề về chất lượng, nhưng đây không thể là lý do chính, bởi trong điều kiện bình thường, giá xuất khẩu chỉ thấp hơn Thái Lan khoảng 10%. Trong một thời gian ngắn, chất lượng gạo không thể giảm một cách đột biến như vậy. Mặt khác, chúng ta so sánh về gạo cùng phẩm cấp 5% tấm, chứ không so về tổng thể sản xuất gạo của 2 nước", ông Bích nói. Ông Hoàng Sơn, chuyên gia Agroinfo thì thẳng thắn: "Nguyên nhân dẫn tới khoảng cách về giá ngày càng lớn chỉ có thể do các thương nhân, doanh nghiệp xuất khẩu mua được gạo của nông dân với giá rẻ nên xuất với giá rẻ, miễn sao có lãi". Ông Phạm Văn Bảy, Phó chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) cho rằng, một số doanh nghiệp xuất khẩu gạo bán phá giá, dẫn đến gạo Việt Nam bị thương nhân nước ngoài ép giá, vì vậy, giá thấp là tất yếu ...đến cách nhìn của doanh nghiệp Không đồng tình với cách giải thích này, giám đốc một doanh nghiệp xuất khẩu gạo bức xúc: "Đó là doanh nghiệp nào, có khả năng chi phối thị trường hay không? Trong phạm vi của mình, VFA phải nắm rõ để có biện pháp xử lý, điều hành thị trường, chứ không thể đổ lỗi chung chung". Trong 9 tháng đầu năm 2009, xuất khẩu gạo của Thái Lan giảm 22,65% so với cùng kỳ 2008, Ấn Độ không mở cửa thị trường xuất khẩu gạo. Lượng gạo xuất khẩu Việt Nam đạt trên 5 triệu tấn trong 9 tháng, trong đó trên 50% là xuất vào các thị trường tập trung Điều này cho thấy, sức ép cạnh tranh đối với gạo Việt Nam là rất thấp. Ông Đào Thế Anh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu phát triển hệ thống nông nghiệp phân tích: kỹ thuật canh tác Việt Nam hoàn toàn có khả năng sản xuất gạo chất lượng ngang bằng với Thái Lan, vấn đề là khâu thu mua, chế biến được tổ chức như thế nào Theo ông Anh, trên thực tế, các doanh nghiệp thu mua gạo của nông dân theo phương thức mua "gạo ngang", không phân biệt giống (để mua với giá thấp), nên khi chế biến tỷ lệ hạt vỡ, gãy lớn. Nhiều doanh nghiệp có hệ thống chế biến hiện đại song không hoạt động mà chỉ đi mua lại của các chủ vựa để giảm chi phí. Điều này dẫn đến thực trạng là, cùng một loại gạo 5% tấm, nhưng chỉ tiêu về tạp chất giữa gạo Việt Nam và Thái Lan có độ vênh rất lớn. Một chuyên gia về ngành hàng lúa gạo cho rằng, do xuất khẩu với giá bèo vẫn có lãi, nên thời gian qua, các doanh nghiệp xuất khẩu gạo đã thu mua gạo của nông dân còn "quên " việc khai thác các thị trường mới, thị trường chất lượng cao, thậm chí còn để mất một số thị trường vì chất lượng không đáp ứng được yêu cầu của nước nhập khẩu. "Các tác nhân tham gia trong xuất khẩu gạo chưa có tinh thần hợp tác để tiến tới hiệu quả chung mà chỉ quan tâm đến lợi ích riêng. Đặc biệt, chúng ta mới chỉ quan tâm đến số lượng gạo xuất khẩu mà chưa thực sự chú trọng nâng cao chất lượng gạo, xúc tiến thương mại, tổ chức chiến lược phát triển của cả ngành hàng", chuyên gia này nói Việt Hùng Theo Đầu tư