Vốn ODA của Nhật Bản khi về đến một số xã nghèo tại Hà Tĩnh đã bị người chạy dự án“ăn” mất 40%. Bị ăn bớt quá mạnh tay khiến nhiều công trình đường xá, trường học xây dựng dựa trên nguồn vốn này không thể đảm bảo chất lượng và biến dạng quy mô.

Theo phản ánh của báo Vietnamnet: Năm 2009 - 2010, khi Đại sứ quán Nhật Bản có chủ trương tài trợ không hoàn lại cho một số địa phương xây dựng trường học, đường sá, cơ sở hạ tầng, Bùi Thị K. (trú tại TP. Vinh, Nghệ An) đã đến một số địa phương đặt vấn đề "chạy" dự án với điều kiện khi thành công, phải "cắt" 40% cho bà.

Vốn ODA sau đó đã được rót về 3 xã Gia Phố, Cẩm Minh, Cẩm Quang thuộc Hà Tĩnh nhưng đều bị “xà xẻo” một cách không thương tiếc. Xã Gia Phố, được nhận 80.000 USD (tương đương 1,6 tỷ đồng) để xây dựng trường Tiểu học Đông Hải, song 30% vốn đã bị cắt cho bà K, 10% cán bộ xã. Xã Cẩm Quan cũng được nhận 1,9 tỷ đồng xây dựng đường giao thông nông thôn và xã Cẩm Minh được cấp nguồn xây dựng dãy nhà 2 tầng, 8 phòng học cũng cũng bị cắt 40% cho bà K.

Không chỉ bị cắt giảm vốn cho người chạy dự án mà nhiều cán bộ tại xã Gia Phố cũng tìm cách ăn bớt tiền. Tuy nhiên, dù dưới những tội danh không hề nhỏ như tham ô, bỏ túi quỹ chung vào túi riêng, các trường hợp bị phát giác cũng chỉ thường nhận mức kỷ luật cảnh cáo, vì thế mà cũng chỉ có tác dụng làm vơi bớt khoản tiền thường hay xếp hạng thi đua cuối năm. Chẳng hạn trường hợp của ông Nguyễn Văn Trọng - Phó Chủ tịch UBND xã, nguyên kế toán trưởng xã Gia Phố bỏ túi 100 triệu đồng hay ông Nguyễn Đức Thắng - cán bộ tư pháp hộ tịch, kiêm thủ quỹ xã có ý che giấu, tư lợi số tiền gần 200 triệu đồng từ dự án.

Bị đủ nơi ăn bớt đã khiến số tiền 1,6 tỷ đồng làm dự án chỉ còn vỏn vẹn hơn 700 triệu để xây một dãy nhà cấp 4 với 3 phòng học, khác hẳn so với dự án ban đầu nhà 2 tầng với 6 phòng. Thông tin do chính Giám đốc Cty TNHH XD Sơn Hải - đơn vị trực tiếp thi công trường - xác nhận. Không những vậy, khi công trình hoàn thành, bàn giao thì UBND xã Gia Phố không đem hồ sơ công trình đó mà mượn ông hồ sơ của dãy nhà 2 tầng kế bên để làm thủ tục thanh toán.

Cam kết hợp đồng xin vốn dự án

Đây không phải là lần đầu tiên những dự án có vốn ODA tại Việt Nam bị “xà xẻo”, ăn bớt hay kém chất lượng. Gần đây dự án “Điện mặt trời” với nguồn vốn ODA của Hà Lan thực hiện trên 70 xã nghèo, miền núi do Ủy ban dân tộc thực hiện đã bị phát hiện thiết bị bỏ không, hư hỏng tại nhiều xã: Háng Đồng, Chiềng Nơi của Sơn La. Nhiều địa phương đã có điện nhưng vẫn xây dựng, lắp đặt thiết bị điện mặt trời rồi bỏ hoang đến thành… sắt vụn.

Thiết bị tiền tỷ bỏ hoang tại Háng Đồng, Sơn La

Trước đó vào tháng 6/2012, Bộ Ngoại giao Đan Mạch cho biết cả 4 dự án ODA của nước này đang tiến hành tại Việt Nam đều có dấu hiệu sai phạm với số tiền chi sai chiếm 23% tổng vốn cấp và phần lỗi nằm hoàn toàn ở phía Việt Nam. Ngay sau đó Đan Mạch cũng đã tạm dừng 3 trong 4 dự án ODA này.

Có thể thấy, “công trình” từ nguồn vốn ODA kiểu này không phải những tòa nhà kiên cố hay những bóng đèn soi chữ cho trẻ nhỏ “ô… a…” mà toàn những cái nợ này chống lên cái nợ kia.