Việc Chính phủ vừa ban hành Nghị định 88/2014/NĐ-CP quy định về dịch vụ xếp hạng tín nhiệm, nhiều khả năng sẽ tạo ra những hiệu ứng quan trọng trong một lĩnh vực khá quan trọng và cũng rất nhạy cảm.

Phải hướng đến yếu tố độc lập, khách quan

Những năm trước đây, các cơ quan quản lý nhìn chung vẫn khá dè dặt với xếp hạng tín nhiệm nên sự xuất hiện của Nghị định 88, trong đó có những quy định cụ thể về việc doanh nghiệp nào, thuộc lĩnh vực nào được/không được phép tham gia xếp hạng tín nhiệm là một sự thay đổi mang tính bước ngoặt và cũng phù hợp.

Theo Nghị định 88, doanh nghiệp xếp hạng tín nhiệm phải có vốn điều lệ thực góp tối thiểu bằng mức vốn pháp định 15 tỷ đồng, không được hoạt động trong các lĩnh vực kế toán, kiểm toán, chứng khoán, ngân hàng… Tựu chung, có lẽ cơ quan quản lý muốn hướng đến yếu tố độc lập, khách quan, một yêu cầu bắt buộc. của các doanh nghiệp xếp hạng.

Nhìn lại sự phát triển của thị trường tài chính, chứng khoán, ngân hàng từ năm 2006 đến nay, chúng ta cũng có thể thấy được một số trường hợp manh nha trong việc xếp hạng tín nhiệm, tuy nhiên kết quả vẫn chưa đi đến đâu. Lâu lâu NĐT vẫn thấy xuất hiện bản báo cáo của một tổ chức nào đó trong nước công bố xếp hạng tín nhiệm, phân loại liên quan đến sức khỏe tài chính của doanh nghiệp, ngân hàng nhưng chưa tạo được hiệu ứng mạnh.

Kết quả thậm chí còn đi ngược lại khi các doanh nghiệp được xếp hạng thường phản đối rất mạnh. Ngoài những nguyên nhân khách quan như chưa đúng thời điểm, thái độ của doanh nghiệp, còn nguyên nhân chủ quan nằm ở cơ sở dữ liệu và các phương pháp luận chưa thuyết phục.

Đặt trong bối cảnh hiện nay, một doanh nghiệp xếp hạng cần hội tụ được 4 yếu tố: nhân sự, tài chính, cơ sở dữ liệu và phương pháp luận. Nghị định 88 là nền tảng, bước ngoặt, tuy nhiên để có thể hình thành được những doanh nghiệp xếp hạng có uy tín, sẽ cần có thêm nhiều thời gian.

Có thể dự báo một kịch bản dễ xảy ra nhất là sẽ có một số đơn vị đầy đủ cơ sở dữ liệu tham gia xếp hạng tín nhiệm và rồi các bên được (cũng có thể là bị) sẽ ủng hộ/phản đối trong thời gian đầu. Nhưng theo thời gian, những doanh nghiệp nào xếp hạng chính xác, độc lập sẽ vượt trội lên để xây dựng uy tín cho mình.

Đã từng có người đặt vấn đề với tôi rằng, nếu để doanh nghiệp xếp hạng tự đi, tự gầy dựng thời gian có thể sẽ kéo dài, để rút ngắn nên chăng có một đơn vị nào đó đứng ra bảo trợ về chuyên môn, tài chính nhưng không can thiệp vào quá trình thực hiện. Với cách làm này, doanh nghiệp xếp hạng có thể tăng tính chính danh của mình? Theo quan điểm của tôi là không nên.

Nhìn lại hoạt động những tổ chức xếp hạng hàng đầu thế giới hiện nay như S&P, Fitch hay Moody’s, vốn được đánh giá cao và nhấn mạnh về tính độc lập, cũng có những thời điểm họ bị đặt dấu hỏi sau những đánh giá, xếp hạng. Và cũng phải nói thêm rằng, những tổ chức này cũng có bề dày lịch sử, chứ không thể gầy dựng được vị thế chỉ trong thời gian ngắn.

Hỗ trợ TTCK và NĐT

Theo chiều ngược lại, tôi nghĩ các bên liên quan và có ảnh hưởng trực tiếp đến xếp hạng tín nhiệm cũng nên dần thay đổi với lĩnh vực này. Thực chất, các tổ chức xếp hạng nếu hoạt động độc lập họ cũng chỉ là một kênh tham khảo, họ có phương pháp riêng của họ, còn doanh nghiệp cũng có lý lẽ riêng của mình và chuyện đúng hay sai đôi khi cũng khó phân giải. Nếu tổ chức xếp hạng căn cứ trên báo cáo tài chính của doanh nghiệp để đưa ra quan điểm đây cũng có thể là sức ép, nhưng đồng thời cũng là cơ hội.

Bởi lẽ, nếu doanh nghiệp cảm thấy các tổ chức xếp hạng chưa thỏa đáng, vẫn có cách để chia sẻ thông tin nhiều hơn đến thị trường, qua đó nâng cao tính minh bạch. Trong trường hợp nếu doanh nghiệp muốn các tổ chức đánh giá chính xác hơn, việc cần làm là nên công khai, rõ ràng hơn trên báo cáo tài chính của mình.

Thực ra, đã có trường hợp một tổ chức xếp hạng tín nhiệm nước ngoài đánh giá có phần thiếu tích cực về một doanh nghiệp niêm yết có vốn hóa lớn. Nhưng rốt cuộc, doanh nghiệp này vẫn không gặp quá nhiều khó khăn và đến giờ vẫn phát triển khá tốt. Nói đến đây cũng cần khẳng định lại, xếp hạng tín nhiệm là một chặng đường dài và không thể đốt cháy giai đoạn. Bởi lẽ, các bên thực hiện đòi hỏi phải có cơ sở dữ liệu đủ dày và đa dạng để vừa có thể kiểm chứng phương pháp luận của mình, vừa đưa ra được những chỉ số, nhận định chuẩn xác hơn.

NĐT rất kỳ vọng khi doanh nghiệp niêm yết có được chỉ số xếp hạng tín nhiệm.
Ảnh: LONG THANH

Càng ngày dòng vốn của NĐTNN đổ vào TTCK Việt Nam càng nhiều, nhu cầu của họ cũng là tìm đến những doanh nghiệp hoạt động hiệu quả, tình hình tài chính lành mạnh. Các tổ chức nước ngoài cũng khó lòng “kham” được hết hàng trăm và sắp tới sẽ là hàng ngàn doanh nghiệp niêm yết, nên các tổ chức xếp hạng trong nước sẽ có cơ hội để triển khai dịch vụ của mình. 5-6 năm qua, một số doanh nghiệp cũng đã tiến hành đầu tư vào việc xây dựng cơ sở dữ liệu doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp niêm yết nói riêng.

Theo tôi được biết, tính đến thời điểm này, đây là một ngành dù tiềm năng, nhưng khả năng sinh lời vẫn chưa cao, nếu không muốn nói vẫn đang lỗ. Vậy nên, khi dịch vụ xếp hạng tín nhiệm được thúc đẩy, các công ty cung cấp dữ liệu và những bên có liên quan cũng sẽ phát triển lên tầm cao mới để đáp ứng nhu cầu của thị trường. Nhờ vậy, TTCK và NĐT ngày càng có nhiều công cụ, số liệu, phân tích chuẩn xác hơn.