Bảo tồn di sản và phát triển du lịch

Gốc
Biểu diễn trích đoạn chèo Từ Thức gặp tiên.

Thưa ông, với số lượng di sản rất lớn, bên cạnh một số di sản đã được bảo tồn đúng cách, chúng ta không thể phủ nhận một thực tế là nhiều di tích đang bị xuống cấp?

Đúng vậy, nhiều di tích xuống cấp là một thực tế. Có rất nhiều yếu tố đã và đang tác động vào di sản. Trong chương trình mục tiêu phát triển văn hóa quốc gia, có một mục tiêu là chống xuống cấp các di tích lịch sử văn hóa và hàng nghìn di tích đã được kinh phí đầu tư từ chương trình này. Điều quan trọng hơn là từ mục tiêu chống xuống cấp di tích này, chúng ta đã huy động được sự chung tay của cộng đồng xã hội, bà con ở các địa phương, các doanh nghiệp, các lực lượng ở trong và ngoài nước vào sự nghiệp bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa.

Như ông vừa nêu thì rõ ràng công tác bảo vệ di sản văn hóa không phải là con đường bằng phẳng?

Di sản luôn đứng trước sự tấn công của rất nhiều yếu tố, kể cả thiên nhiên lẫn con người. Việc bảo vệ và phát huy di sản cần nguồn lực và kinh phí rất lớn, trong khi chúng ta còn nhiều hạn chế. Thứ hai, bảo vệ và phát huy di sản, chống xuống cấp di tích cần một trình độ khoa học kỹ thuật, công nghệ cao và rất phức tạp, thậm chí tác động vào di sản đi liền với những yếu tố nhạy cảm. Vượt qua được những chuyện đó có lẽ cũng cần thời gian, điều kiện vật chất, năng lực chuyên môn mà không phải một sớm một chiều chúng ta có thể đạt được. Đấy là chưa nói trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trường thì việc phát huy di sản cũng có những mặt thuận và không thuận. Đặc biệt mặt không thuận mà chúng tôi luôn luôn phải lưu ý đó là các thành phần xã hội, các thành phần kinh tế tham gia bảo vệ di sản nhưng có những nhận thức hạn chế, nên nhiều khi mục đích là bảo vệ nhưng kết quả lại làm sai lệch di sản và có thể là vô tình hay hữu ý làm suy giảm giá trị của di sản.

Chúng ta đang rất tích cực để UNESCO vinh danh các di sản của Việt Nam. Nhưng tiếp sau danh hiệu, dường như các di sản thế giới ở Việt Nam đã chưa được quan tâm đúng mức. Ý kiến của ông về vấn đề này như thế nào?

Bảo vệ di sản là một vấn đề khó khăn, phức tạp và nhạy cảm, đòi hỏi phải làm thường xuyên và lâu dài. Đối với các di sản được vinh danh ở tầm thế giới, đòi hỏi này ở tầm cao hơn và càng khó khăn hơn. Nhưng rõ ràng trong thời gian qua chúng ta đã làm được nhiều việc để bảo vệ các di sản và cùng đó là các di sản thế giới, phát huy giá trị của chính di sản đó đóng góp rất nhiều cho sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Chúng ta có thể thấy từ Khu di tích Cố đô Huế, đến Vịnh Hạ Long, hay Hội An... đã được cộng đồng tham gia bảo vệ ngày càng tích cực. Và chính trong quá trình bảo vệ và phát huy di sản đó, đời sống của cộng đồng cư dân ở vùng đó ngày càng tăng lên.

Nhưng thưa ông, làm thế nào để có sự phát triển hài hòa giữa bảo tồn di sản và phát triển du lịch luôn là bài toán khó?

Đấy là một thực tiễn. Di sản và du lịch luôn luôn gắn bó với nhau, tác động với nhau, nhưng nhiều khi sự phát triển của du lịch gây những ảnh hưởng chưa hẳn là đã tích cực đối với việc bảo vệ di sản. Có thể vô tình hay hữu ý chúng ta sẽ làm cho môi trường cảnh quan của di tích bị vi phạm hoặc ảnh hưởng. Các hoạt động dịch vụ tại khu vực này có thể vì mục đích lợi ích kinh tế đơn thuần mà làm ảnh hưởng tới di sản, đặc biệt là với các di tích gắn liền với các yếu tố tâm linh. Khi những yếu tố thiêng, yếu tố tâm linh tại di tích, di sản bị giải thiêng thì sẽ ảnh hưởng không tốt đến việc phát huy hiệu quả của di sản.

Vậy theo ông, làm thế nào để giải quyết những bất cập ấy?

Chúng tôi đang xây dựng chương trình hành động thống nhất từ kế hoạch, chương trình, mục tiêu và những biện pháp để thực hiện việc bảo vệ di sản và phát triển du lịch. Trong những năm gần đây, chúng tôi cũng thường xuyên cộng tác với các cơ quan phát triển du lịch để làm sao chúng ta vừa có những chương trình tuyên truyền, giáo dục với du khách đến với di sản, đồng thời thu hút sự tham gia của cộng đồng địa phương đối với việc bảo vệ di sản tốt nhất trong quá trình tổ chức khai thác di sản phục vụ du lịch.

Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi này.

* Cả nước hiện có trên bốn vạn di tích và danh lam thắng cảnh được kiểm kê và xếp hạng, trong đó 10 di tích và danh lam thắng cảnh quốc gia đặc biệt, trên 3.000 di tích và danh lam thắng cảnh cấp quốc gia. Số lượng di sản phi vật thể vô cùng phong phú, đa dạng, đang được tiến hành tổng kiểm kê trên toàn quốc.

Tin nóng

Tin mới