Bảo vệ đa dạng sinh học vùng đất ngập nước Bàu Sấu

Để bảo vệ cảnh quan, đa dạng sinh học, cũng như phát huy giá trị về khoa học và du lịch, nhiều ý kiến cho rằng, cùng với việc tăng cường kiểm tra, giám sát bảo tồn, khu Ramsar - Bàu Sấu cần hợp tác cùng cộng đồng bảo vệ và khai thác các giá trị, trong đó chú trọng giá trị cảnh quan, giáo dục và du lịch.

Điểm nóng” đa dạng sinh học

Vườn quốc gia Cát Tiên (huyện Tân Phú) là một trong những vườn quốc gia lớn ở miền Nam Việt Nam và cũng là Khu Dự trữ sinh quyển thế giới lưu giữ “kho báu” vô giá của thiên nhiên. Nơi đây có hệ động thực vật phong phú và nhiều cảnh quan sinh thái tiêu biểu cho thiên nhiên hoang dã miền Đông Nam bộ. Trong vườn có 10 khu đất ngập nước, trong đó có Bàu Sấu, được công nhận là khu Ramsar của Việt Nam.

Khu đất ngập nước Bàu Sấu, thuộc Vườn quốc gia Cát Tiên. Nguồn: ITN

Khu đất ngập nước Bàu Sấu, thuộc Vườn quốc gia Cát Tiên. Nguồn: ITN

Với diện tích gần 14 nghìn hecta, vùng đất ngập nước khu Ramsar - Bàu Sấu thuộc kiểu đất ngập nước ngọt nội địa ven sông. Nơi đây có đa dạng sinh học bậc nhất của tỉnh và có 4 giá trị cơ bản là: sinh thái, môi trường và đa dạng sinh học; nghiên cứu khoa học; kinh tế - xã hội; cảnh quan, giáo dục, du lịch. Trong đó, giá trị lớn nhất là sinh thái, môi trường và đa dạng sinh học vì là hồ nội địa tiếp giáp với rừng tự nhiên. Bàu Sấu nằm trong vùng lõi Khu Dự trữ sinh quyển thế giới nên ít bị tác động bởi các yếu tố bất lợi của thời tiết, môi trường, con người nên số lượng loài, cá thể từng loài ngày một gia tăng.

Theo Trưởng phòng Khoa học và hợp tác quốc tế Vườn quốc gia Cát Tiên Phạm Hữu Khánh, Bàu Sấu là khu vực ít bị tác động bởi con người nhưng là “điểm nóng” đa dạng sinh học với nhiều loài. Hiện một số giá trị tại vùng đất ngập nước duy nhất ở Đồng Nai đang phát huy hiệu quả, một số giá trị vẫn ở dạng tiềm năng. Tuy nhiên, khu vực này đang đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức.

Cụ thể, vẫn xảy ra các trường hợp xâm phạm trái phép tài nguyên rừng như: khai thác gỗ, đánh bắt cá, bẫy chim và động vật rừng. Sự xâm nhập của các loài ngoại lai như cây mai dương, cỏ trấp làm thu hẹp môi trường sống của các loài dưới nước, xử lý cây này tốn kém, mất nhiều thời gian mà không triệt để. Cùng với đó, vấn đề ô nhiễm nguồn nước sông Đồng Nai do sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, nước thải chưa qua xử lý đã và đang tác động trực tiếp đến môi trường sống của các loài thủy sinh, nước uống của động vật hoang dã. Ngoài ra, vấn đề kêu gọi cộng đồng tham gia bảo vệ và hưởng thụ tài nguyên của vùng đất ngập nước này chưa thực sự hiệu quả.

Cần có giải pháp bảo vệ hiệu quả

Theo các chuyên gia, các vùng đất ngập nước không chỉ có giá trị về mặt cảnh quan, đa dạng sinh học mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì và bảo vệ nguồn nước. Ngoài ra, khu vực này còn có giá trị lớn về khoa học và du lịch nếu bảo tồn và khai thác khôn khéo các giá trị. Song, sự phát triển nhanh về kinh tế và dân số, biến đổi khí hậu và tác động xã hội, cũng như việc quản lý, giám sát và các loài ngoại lai xâm phạm đã ít nhiều tác động đến hệ sinh thái của cả khu vực. Đây là thách thức to lớn đến công tác bảo tồn vùng đất ngập nước.

Thời gian tới, Vườn quốc gia Cát Tiên cần tăng cường kiểm tra, giám sát bảo tồn nguyên vẹn các loài hiện hữu đồng thời xử lý các loài ngoại lai gây hại, hợp tác cùng cộng đồng bảo vệ và khai thác các giá trị vùng đất ngập nước Bàu Sấu, trong đó chú trọng giá trị cảnh quan, giáo dục và du lịch. Cùng với đó là điều tra đa dạng sinh học và đánh giá mối đe dọa với các loài đặc trưng để có giải pháp bảo vệ hiệu quả.

Ngoài ra, cuối năm 2021, Chính phủ đã phê duyệt Quyết định số 1975/QĐ-TTg ban hành Kế hoạch hành động quốc gia về bảo tồn và sử dụng bền vững các vùng đất ngập nước giai đoạn 2021 - 2030. Một trong những nhiệm vụ của kế hoạch mà địa phương, đơn vị có thể nghiên cứu áp dụng là thí điểm mô hình đồng quản lý. Nói cách khác, thay vì một đơn vị quản lý như hiện nay thì kêu gọi sự tham gia của người dân, doanh nghiệp trong việc bảo vệ và chia sẻ lợi ích tài nguyên vùng đất ngập nước.

Nhiều ý kiến cũng cho rằng, bảo vệ môi trường, đa dạng sinh học mục đích sâu xa là để bảo vệ các giá trị phục vụ lợi ích con người. Vấn đề bảo vệ đa dạng sinh học, tài nguyên và môi trường hệ sinh thái rừng, đất ngập nước nói chung đòi hỏi phải tuân theo nguyên tắc từ cộng đồng, dựa vào cộng đồng, làm lợi cho cộng đồng. Do đó, việc cần làm là tuyên truyền cho cộng đồng hiểu vai trò và lợi ích của rừng, đất ngập nước với đất nước, cộng đồng trong ứng phó biến đổi khí hậu. Vận động người dân trên địa bàn mình quản lý tự giác, tự nguyện tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường. Phát huy sáng kiến và vận động cộng đồng địa phương tham gia mô hình đồng quản lý, cùng chia sẻ lợi ích. Phát huy vai trò của người uy tín trong việc lôi cuốn cộng đồng tham gia cải thiện sinh kế dựa vào tự nhiên.

Vân Phi

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân: https://daibieunhandan.vn/tren-duong-phat-trien-1/bao-ve-da-dang-sinh-hoc-vung-dat-ngap-nuoc-bau-sau-i295651/