“Bệnh nan y” giải phóng mặt bằng

Gốc
NDĐT- Thời gian qua một loạt các dự án giao thông trọng điểm, trong quá trình triển khai đang bế tắc vì vướng mắc giải phóng mặt bằng. Chuyện mặt bằng đã trở thành “căn bệnh nan y” khó chạy chữa, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ hoàn thành dự án, làm giảm hiệu quả đầu tư cũng như tác động đến chất lượng công trình.

Công trình cầu Nhật Tân đã phát sinh chi phí gần 156 tỷ đồng từ nguyên nhân chậm GPMB.

Kéo giãn tiến độ

Trong cuộc họp mới đây giữa Bộ Giao thông vận tải (GTVT) và TP Hà Nội về vấn đề giải phóng mặt bằng (GPMB) các dự án giao thông trọng điểm, Bộ trưởng GTVT Đinh La Thăng đã phải thốt lên: Mọi con đường về Thủ đô đều “tắc”!

Sở dĩ vị “tư lệnh ngành” giao thông cảm thán như vậy, bởi với giải trình của đại diện các chủ đầu tư về những “nút thắt” mặt bằng, ai cũng có thể nhận ra khó mà gỡ trong ngày một, ngày hai.

Bất cứ lúc nào, Hà Nội cũng luôn chậm trễ về thủ tục, đền bù bồi thường so với các tỉnh, thành phố khác do có “đặc thù” riêng. Thường thì chính quyền địa phương chịu trách nhiệm GPMB, thu hồi đất, thực hiện hỗ trợ tái định cư và bàn giao mặt bằng sạch cho chủ đầu tư. Khi triển khai dự án tại các tỉnh, các PMU làm hết thủ tục GPMB, nhưng Hà Nội phải thêm rất nhiều thủ tục khác liên quan, trong khi xin giấy phép các sở ngành rất mất thời gian.

Theo điều khoản của hợp đồng quốc tế, khi vướng GPMB, kéo dài thời gian thực hiện, nhà thầu có quyền đòi hỏi phát sinh chi phí liên quan. Điển hình mới đây là nhà thầu Tokyu (Nhật Bản) thi công dự án cầu Nhật Tân, từ nguyên nhân sâu xa chậm GPMB, hợp đồng bị “kéo giãn” tới 27 tháng, khiến chi phí phát sinh đội lên gần 156 tỷ đồng.

Giữa tháng 7 vừa qua, Bộ GTVT và PMU 2 (đại diện chủ đầu tư) đã thông xe kỹ thuật 30 km đoạn tuyến chính của dự án cao tốc Hà Nội – Thái Nguyên (thuộc gói thầu PK 2 Sóc Sơn – Thái Nguyên). Gói PK 2 dài gần 37 km, lẽ ra đã có thể thông xe toàn bộ gói thầu, tuy nhiên lại bị “dính” mặt bằng khoảng năm km tại vị trí thi công cầu Phù Lôi, thuộc địa phận huyện Sóc Sơn (Hà Nội).

Và dự án cao tốc dài hơn 60 km này hiện đang bị cắt làm hai đoạn, hơn 30 km qua Hà Nội đang vướng “xôi đỗ” khá nhiều nút thắt mặt bằng, trong đó cầu Phù Lôi là một trong những điểm nghẽn lớn nhất. Tại công trường này, mặt bằng chính tuyến vẫn bị nhà cửa, đất thổ cư của hơn 10 hộ dân chắn ngang, thiết bị máy móc, phương tiện buộc phải “đắp chiếu” từ nhiều tháng nay.

Tại thời điểm này, dự án đã “lùi” hết cỡ về thời gian, nếu không GPMB kịp thời (xong trước tháng 9 tới) để thi công hạng mục này, nguy cơ toàn tuyến dài hơn 60 km sẽ không thể thông xe, đưa vào khai thác đúng tiến độ cuối năm nay.

Trưởng phòng PID5 (PMU 2) Cao Việt Hùng cho biết, những điểm vướng mặt bằng dai dẳng này, ngay khi bắt đầu triển khai dự án đã được xác định là những “đường găng” hóc hiểm, và thực tế đã chứng minh hoàn toàn chính xác. Nguyện vọng của người dân vùng dự án không chỉ đơn thuần ở tiền đền bù mà còn cả tái định cư, đường gom kết nối, cơ sở hạ tầng cho khu vực họ sinh sống, khi chưa được giải quyết thỏa đáng thì người dân sẽ không di dời.

PMU 2 đã chỉ đạo các nhà thầu thi công luôn trong trạng thái sẵn sàng, tập kết đầy đủ thiết bị, phương tiện cũng như nhân lực, địa phương bàn giao mặt bằng đến đâu là cấp tốc triển khai đến đó. Dự án qua địa phận Hà Nội còn hai khu vực với bốn điểm vướng mặt bằng. Trong đó, xã Ninh Hiệp (Gia Lâm) còn 11 hộ trên tổng số 49 hộ chưa thống nhất được phương án bồi thường; khu vực xã Trung Giã, huyện Sóc Sơn còn 87 hộ dân, nằm rải rác trên ba đoạn chưa chịu di dời do chưa duyệt được phương án giá đền bù, hồ trợ và giá tạm cư.

Với những đoạn có khả năng chậm tiến độ GPMB, không đủ thời gian gia tải xử lý lún ở nơi có nền đất yếu, PMU 2 sẽ buộc phải áp dụng biện pháp kỹ thuật như thu hẹp ta-luy để thi công chính tuyến hoặc sử dụng mặt đường quá độ, thảm nhựa trước, bù lún sau giống như phương án áp dụng tại đường cao tốc Cầu Giẽ - Ninh Bình.

Hiện tại, để GPMB nhanh chóng, PMU 2 đã phải “linh hoạt” xin ứng trước vốn kế hoạch năm 2014 số tiền 130 tỷ đồng, sẵn sàng chi trả khi người dân thống nhất phương án đền bù.

Hiệu quả đầu tư thấp

Đường cao tốc Hà Nội – Thái Nguyên chỉ là một thí dụ nhỏ trong số hàng chục dự án giao thông trọng điểm đang gặp vướng mắc về GPMB trên địa bàn TP Hà Nội. Trong đó, có những “ca khó” hơn dự án Hà Nội – Thái Nguyên rất nhiều lần. Ba công trình có tính kết nối, liên hoàn rất cao là cầu Nhật Tân, đường nối Nhật Tân – Nội Bài và nhà ga hàng không T2 chưa thể giúp Thủ đô “cất cánh” do gặp “lực cản” mặt bằng.

Dự án xây dựng cầu Nhật Tân và đường dẫn hai đầu cầu (do PMU 85 làm đại diện chủ đầu tư) còn vướng gần 1,6 ha đất ở của 138 hộ dân phường Phú Thượng (quận Tây Hồ), trên tổng số hơn 116 ha phải thu hồi. Đa phần các hộ dân này đều không hợp tác, không cho tổ công tác tiến hành điều tra, khảo sát vì lý do giá bồi thường thấp, chất lượng nhà tài định cư xuống cấp,…

Dự án đường nối Nhật Tân - Nội Bài đi qua hai huyện Sóc Sơn và Đông Anh dài hơn 12 km, tổng mức đầu tư hơn 4.900 tỷ đồng, chuyện mặt bằng thật sự là “khúc xương”.

Phó giám đốc Ban điều hành dự án tuyến nối Đinh Lê Thông cho biết: Theo kế hoạch, tuyến nối này phải hoàn thành GPMB từ tháng 6 vừa qua, nhưng cho đến nay, vẫn còn khoảng tám ha đất chưa bàn giao nằm rải rác nhiều quận huyện, trong đó riêng địa bàn Sóc Sơn còn tới 347 hộ. Các đơn vị thi công đã “cơ bản” được bàn giao hết mặt bằng, nhưng phần “không cơ bản” 3-5% còn lại như hạt sạn trong bát cơm, không thể ngon miệng được.

Chúng tôi thực hiện khảo sát dọc tuyến, nhận thấy gói số 4 vướng tới hơn 200 hộ dân ở thôn Thái Phù (xã Mai Đình, Sóc Sơn). Một loạt dãy nhà bê-tông xây thô 3-4 tầng hết sức tạm bợ mọc nhanh như “phép thần”, có lẽ chỉ xây nên nhằm mục đích trục lợi tiền đền bù. Thực tế diễn biến công tác GPMB cho thấy, các gói thầu phụ thuộc hoàn toàn vào thời điểm bàn giao mặt bằng và chắc chắn phải kéo dài sang năm 2015.

Không chỉ ở TP Hà Nội, nhiều địa phương khác có dự án giao thông đi qua cũng đang gặp vấn đề tương tự. Mới đây, Thủ tướng Chính phủ đã có công điện yêu cầu TP Hồ Chí Minh và tỉnh Đồng Nai tập trung giải quyết dứt điểm công tác giải phóng mặt bằng dự án đầu tư xây dựng đường cao tốc TP Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây để bảo đảm tiến độ dự án. Thủ tướng yêu cầu TP Hồ Chí Minh và Đồng Nai phải hoàn thành GPMB phạm vi dự án trước ngày 1-9 và 1-10. Đồng thời, khẩn trương giải quyết dứt điểm các vướng mắc, bàn giao mặt bằng đúng thời hạn và có biện pháp ngăn ngừa tình trạng tái lấn chiếm đối với những diện tích mặt bằng đã bàn giao.

Các dự án hạ tầng giao thông sử dụng vốn ODA, vốn đối ứng lấy từ ngân sách chủ yếu phục vụ GPMB. Khi phương án đền bù, hỗ trợ, tái định cư thay đổi, làm “đội vốn” GPMB, ngân sách chưa bố trí kịp khiến dự án gặp rủi ro về tài chính. Việc chậm GPMB các dự án giao thông đã khiến hiệu quả dòng vốn đầu tư chảy vào các dự án rất thấp. Từ sự chậm trễ này, kinh tế vĩ mô bị ảnh hưởng lớn bởi các dự án trọng điểm chủ yếu vay vốn ODA đầu tư để mang lại tăng trưởng thu nhập quốc dân.

Theo TS Phạm Sỹ Liêm, Phó chủ tịch Tổng hội xây dựng Việt Nam, tiến độ dự án chậm, phát sinh tăng tổng mức đầu tư, những vấn đề này đã tồn tại từ lâu nhưng chưa có cách giải quyết triệt để. Vì thế, một số chuyên gia đề xuất nên thành lập đơn vị chuyên về GPMB, thậm chí có thể giao cho doanh nghiệp tư nhân. Nguồn ngân sách cũng nên có một quỹ riêng dành cho GPMB, theo nguyên tắc lấy thu năm trước chi cho năm sau để chủ động về vốn.

Khu vực xã Mai Đình (Sóc Sơn) thuộc phạm vi tuyến nối Nhật Tân – Nội Bài còn vướng hơn 200 hộ dân đất thổ cư, rất khó GPMB.

Vướng mặt bằng nhiều điểm làm Dự án cao tốc Hà Nội – Thái Nguyên bị đội vốn khoảng 2.500 tỷ đồng.

QUANG HƯNG

Tin nóng

Tin mới