Cần tăng cường quản lý các công trình nước sinh hoạt ở Lai Châu

Gốc
NDĐT - Trong khi rất nhiều nơi người dân phải đào hố, quây bạt hứng từng giọt nước mưa làm nước ăn, thậm chí, nhiều nơi người dân phải bỏ công sức đi hứng từng can nước mỗi ngày, thì ở nhiều nơi khác, hệ thống bể nước được đầu tư, xây dựng, sau một thời gian sử dụng đã phải “đắp chiếu” làm chỗ chơi cho trẻ em hoặc chỗ phơi đồ của bà con. Thực trạng trên là nghịch lý của hàng trăm công trình nước sinh hoạt nông thôn bị bỏ không vì hư hỏng ở Lai Châu.

Cần tăng cường quản lý các công trình nước sinh hoạt ở Lai Châu - Ảnh 1

Công trình nước bản Nà Kế 2, xã Hồng Thu, huyện Sìn Hồ bỏ không vì hư hỏng sau một thời gian sử dụng.

“Khát” bên cạnh những công trình nước

Ngày nào cũng vậy, Chang Thị Ca - cô bé dân tộc Mông ở bản Xà Dề Phìn, xã Xà Dề Phìn, huyện Sìn Hồ lại lọ mọ xuống đầu nguồn của bản xách nước. Chiếc can nhựa 30 lít mà em đeo che kín tấm lưng nhỏ đang phải còng đi vì sức nặng của nước. Mỗi ngày từ năm đến sáu lần đi lấy nước, quãng đường Ca phải gùi nước trong một ngày lên đến gần 5 km.

Mang tiếng là quanh nhà có đến mấy cái bể công cộng do Nhà nước đầu tư, song nếu Ca không đi gùi nước thì cả nhà sẽ chẳng có nước mà dùng. Lý do bởi những bể này chỉ dùng được một thời gian thì hỏng, chẳng thấy nước chảy về. Sức Ca nhỏ nên mỗi ngày cũng chỉ gùi được ngần ấy lần, nhưng cũng chỉ đủ gia đình sinh hoạt trong ngày, còn tắm giặt thì thôi, khi nào cần thì cả nhà kéo nhau ra đầu nguồn cho tiện.

Tại bản Nà Kế 4, xã Hồng Thu, huyện Sìn Hồ, chúng tôi gặp chị Giàng Thị Sua đang giặt chiếu, cả chiếc chiếu to nhưng chị Sua chỉ dùng chưa hết quá nửa một chậu nước. Hỏi chị giặt thế sao sạch được thì chị bảo, vậy thôi chứ nước phải đi xách mãi trên kia về mới có, dùng tiết kiệm đỡ mất nhiều công đi xách. Mùa này còn có nước mà giặt chứ mùa khô hẳn thì nước ăn cũng còn lo chưa đủ chứ đừng nói gì đến giặt.

Trước cửa nhà chị Sua có đến hai công trình nước, một là bể được xây dựng từ khá lâu, còn một là trụ nước tự chảy mới được thi công. Tuy nhiên, cả hai đều không có nước, hỏi thì chị Sua bảo, lúc mới xong cũng dùng được mấy tháng, tưởng từ nay không phải lo nước ăn từng bữa về mùa khô nữa, vậy mà... chưa gì đã hỏng!

Theo ông Hầu A Lùng - Phó Chủ tịch UBND xã Hồng Thu, huyện Sìn Hồ, xã có 8/18 bản được đầu tư công trình nước sinh hoạt. Số bản chưa được đầu tư, để có nước sinh hoạt, bà con phải đào những hố to rồi phủ bạt, hứng nước mưa dùng dần đã đành. Đằng này, ngay những hộ dân sống trong bản đã được đầu tư công trình nước cũng thiếu nước về mùa khô vì hệ thống bể hư hỏng, xuống cấp không chứa được, bà con cố lắm cũng chỉ đủ nước ăn. Hồng Thu cũng là một xã điểm nóng về thiếu nước sinh hoạt vào mùa khô, nên việc đi hứng từng can nước ở ngày nơi có công trình nước, và việc giặt chiếu tiết kiệm như chị Sua đã không còn là chuyện lạ với đồng bào nơi đây.

Hiện nay, ở Lai Châu còn rất nhiều nơi, nhất là những bản vùng sâu, vùng cao người dân chưa có nước sinh hoạt để sử dụng. Thậm chí, ở nhiều xã như Mù Sang, huyện Phong Thổ hay Tà Tổng, huyện Mường Tè… về mùa khô, người dân phải thay nhau chầu trực ở các mó nước từ sáng tinh mơ để hứng từng can nước. Họ lo "chạy" nước ăn còn vất hơn cả việc lo “chạy” ăn từng bữa của những nhà nghèo. Thiếu nước, nhiều khi bà con còn nhịn luôn cả việc tắm giặt, vệ sinh cá nhân để dành nước cho ăn uống, ấy vậy mà nước vẫn luôn luôn thiếu. Và nếu hẳn như thế cũng thì cũng bõ, đằng này, ở nhiều nơi hệ thống công trình nước xây xong một thời gian thì “bỏ hoang”, và người dân sống ngay cạnh đó vẫn phải đi xách nước hàng ngày thì có lẽ đây đúng là một nghịch lý.

“Đắp chiếu” hàng trăm công trình nước sinh hoạt vì hư hỏng

Theo số liệu thống kê của sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Lai Châu, trên địa bàn toàn tỉnh hiện có 213 công trình cấp nước sinh hoạt nông thôn bỏ không vì hư hỏng. 87 công trình khác ở tình trạng kém hiệu quả vì thường xuyên hỏng hóc, việc cấp nước thường xuyên gián đoạn, hiệu suất phục vụ không quá 50% công suất thiết kế.

Tất cả các công trình trên nằm tập trung ở các xã, bản vùng sâu, vùng xa và vùng tái định cư các công trình thủy điện. Việc quản lý tài sản công cộng, ý thức sử dụng của người dân, vấn đề khảo sát thiết kế cũng như chất lượng công trình… được xem là những nguyên nhân dẫn đến tình trạng “đắp chiếu” của các công trình này.

Bản Xà Dề Phìn xã Xà Dề Phìn huyện Sìn Hồ hiện có chín bể chứa nước sinh hoạt công cộng. Trong số chín bể nêu trên chỉ còn duy nhất một bể là sử dụng bình thường, tám bể còn lại đều cùng một tình trạng cạn trơ đáy, hư hỏng, mất vòi, gãy đường ống dẫn…

Theo lời ông Mùa Sùa Sinh - một người dân trong bản, cũng là người được giao quản lý hệ thống đường nước sinh hoạt của bản, hệ thống bể nước trên được xây dựng từ năm 2006, và cũng được nâng cấp, sửa chữa nhiều lần. Một vài bể khác thì mới được xây cách đây một thời gian. Tuy nhiên, tất cả đều có chung một thực trạng là sử dụng được vài tháng, lâu là vài năm thì hư hỏng. Đến giờ, tất cả đều xuống cấp, ngoài việc mất vòi đứt gãy đường ống… thì cả tám bể bỏ không nêu trên đều có cùng một tình trạng khác là không chứa được nước. Lý do bởi cả tám bể này đều hỏng đáy, nước có dẫn về đầy bể cũng chỉ chứa được một hai hôm rồi ngấm ra ngoài hết.

Trước tình trạng trên, để có nước sử dụng bà con đã tự góp tiền sửa chữa những hỏng hóc nhỏ. Họ không cho nước vào bể mà tự mua ống sắt về đấu thành các trụ nước rồi thay nhau dùng vòi dẫn về các dụng cụ chứa nước nhà mình. Những hộ có điều kiện hơn còn tự bỏ tiền ra xây bể chứa và mua đường ống về tự dẫn nước từ đầu nguồn về sử dụng.

Cần tăng cường quản lý các công trình nước sinh hoạt ở Lai Châu - Ảnh 2

Chiếc bể này của bản Can Hồ, xã Xà Dề Phìn, huyện Sìn Hồ, nó bị hỏng đã lâu và bà con dùng mặt bể để phơi thóc.

Cũng theo ông Sinh, nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên một phần do công trình được đầu tư lâu năm nên xuống cấp. Phần khác là do thiết kế và thi công, nhất là những bể mới được xây, sửa chữa gần đây nhưng đã bị hỏng đáy, bong tróc hết lớp xi măng, lấy đá cứng đập nhẹ xuống nền cũng bay hết lớp xi cát. Có bể thì xây cao hơn cả đầu nguồn nên nước không thể chảy về đến bể…

Cũng giống như bản Xà Dề Phìn, bản Nà Kế 2 và Nà Kế 4, xã Hồng Thu, huyện Sìn Hồ cũng có hàng chục bể nước sinh hoạt được đầu tư xây dựng; sau một thời gian sử dụng thì hỏng và “đắp chiếu”. Nhiều bể bỏ không lâu ngày nên bên trong chứa đầy rác, bên ngoài thì cây cỏ mọc um tùm... và mặt bể thành chỗ phơi đồ của người dân. Hiện trạng chung của các bể cơ bản giống nhau, đều cạn khô, mất vòi, gãy đường ống dẫn… Người dân không hiểu nguyên nhân vì sao, chỉ biết là công trình nào cũng vậy sau khi hoàn thành chỉ sử dụng một thời gian ngắn là hỏng, nước không chảy về nữa. Chính vì vậy mà họ mới đào bới đường ống lên để tự tìm cách đưa nước về nhà mình. Vậy là đường nước vốn đã hỏng lại càng hỏng thêm, còn hệ thống van, vòi để lâu ngày không dùng nên cứ thế mất dần mất mòn.

Tính trong toàn xã Hồng Thu hiện có tám bản được đầu tư hệ thống công trình nước, tuy nhiên hiện nay cơ bản các công trình này đều đã xuống cấp không sử dụng được hoặc có sử dụng nhưng hiệu suất thấp. Và cũng chỉ ở những bản mà người dân có ý thức bảo vệ, thường xuyên tự sửa chữa nhỏ thì các công trình mới phát huy được phần nào hiệu quả.

Cần tăng cường quản lý cả trước, trong và sau đầu tư

Với mục tiêu nâng tỷ lệ hộ dân vùng nông thôn được sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh, góp phần tăng chất lượng cuộc sống, trong những năm qua, tỉnh Lai Châu đã quan tâm đầu tư xây dựng nhiều công trình cấp nước sinh hoạt ở các xã, bản cho người dân. Theo thống kê của cơ quan quản lý tỉnh Lai Châu, toàn tỉnh hiện có 807 công trình cấp nước sinh hoạt nông thôn. Các công trình này được đầu tư bằng rất nhiều nguồn khác nhau, từ nguồn chương trình 134; 135, tái định cư, Chương trình mục tiêu quốc gia; vốn sự nghiệp của huyện… Và để có được số lượng công trình như trên, số tiền từ ngân sách nhà nước phải bỏ ra sẽ là hàng trăm tỷ đồng. Với số công trình hư hỏng và kém phát huy hiệu quả như đã nêu trên, nó đã chiếm đến gần 40% trong tổng số công trình. Đây là sự lãng phí lớn tiền bạc của Nhà nước sau đầu tư, dù những công trình này có hư hỏng bởi bất cứ nguyên nhân nào. Vì vậy, việc tăng cường quản lý là việc làm cấp thiết để tránh lãng phí sau đầu tư công.

Hiện nay, tất cả các công trình cấp nước sinh hoạt tập trung nông thôn trên địa bàn Lai Châu đang được quản lý theo mô hình cộng đồng. Cụ thể, sau nghiệm thu và đưa vào sử dụng, công trình được bàn giao cho các xã quản lý. Các xã lại giao lại cho các bản quản lý và tùy theo bản, ý thức người dân trong bản mà tuổi thọ công trình được dài hay ngắn.

Thực tế cũng cho thấy, ở nhiều bản bà con thành lập ra một tổ quản lý vận hành, tổ này có trách nhiệm vận hành, đồng thời thu tiền của bà con để lấy kinh phí sửa chữa nhỏ. Nhờ bà con tự giác mà công trình có tuổi thọ lâu và Nhà nước ít phải bỏ tiền ra duy tu bảo dưỡng.

Tuy nhiên, không phải tất cả các bản đều làm được như vậy, thậm chí có bản thành lập ra tổ quản lý những công trình vẫn hỏng bởi chính ý thức quản lý của bà con, họ thiếu tự giác đóng góp, và ngay cả những người được giao trách nhiệm cũng không mặn mà vì họ làm nhưng không có công. Vấn đề ở đây là phải tăng cường nâng cao ý thức tự giác, trách nhiệm của người dân khi được sử dụng công trình. Đồng thời, có cơ chế ràng buộc người dân khi tham gia sử dụng nước từ công trình phải có sự đóng góp nhất định, không nhiều nhưng phải đủ kinh phí cho tổ tự quản hoạt động và sửa chữa khi công trình hỏng hóc nhỏ.

Theo ông Vũ Văn Luật – Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Lai Châu, để giải quyết vấn đề này, hiện đối với những công trình mới hoặc đang đầu tư, tỉnh Lai Châu cũng có phương án lắp đồng hồ nước đến từng hộ dân và cho thu tiền nước lấy kinh phí vận hành sửa chữa nhỏ. Đồng thời, trước khi thi công đều yêu cầu cộng đồng được thụ hưởng cam kết thực hiện đúng, nghiêm việc đóng góp, bảo quản công trình sau đầu tư, nếu đồng ý thì Nhà nước mới đầu tư.

Đối với việc tổ chức cơ chế hoạt động của các tổ quản lý, vận hành cũng như việc nâng cao ý thức trách nhiệm của người dân; ngoài việc tăng cường tuyên truyền tập huấn về kỹ năng vận hành của các cơ quan chuyên môn; chính quyền cấp xã cũng phải tích cực vào cuộc quyết liệt, tuyên truyền để bà con hiểu, tự giác bảo vệ và sửa chữa những hư hỏng nhỏ của công trình…

Đối với các công trình đang “đắp chiếu” vì hư hỏng, hiện tỉnh Lai Châu cũng đã cho ra soát lại toàn bộ để qua đó lập kế hoạch tiếp tục đầu tư, tu sửa đưa vào sử dụng lại tránh lãng phí.

Việc tăng cường quản lý sau đầu tư là cần thiết để tránh hư hỏng gây lãng phí tiền của của Nhà nước. Việc cho đầu tư tu sửa các công trình đã hỏng, hay đầu tư mới các công trình nước cho những bản chưa được đầu tư lại càng cần thiết hơn vì nó phục vụ nhu cầu tất yếu của người dân.

Nhưng ngoài việc tăng cường quản lý sau đầu tư, có lẽ chính các cơ quan quản lý, chủ đầu tư cũng cần tăng cường quản lý quá trình khảo sát thiết kế để sau thi công không còn những công trình chỉ dùng được một thời gian thì mất nguồn hoặc nguồn không đủ cung cấp nước và không còn cả những bể nước xây cao hơn đầu nguồn, khiến nước không thể chảy về bể.

Ngoài ra, trong quá trình thi công cũng cần tăng cường kiểm tra giám sát kỹ để tránh tình trạng bể chưa dùng được bao lâu đã hỏng, đáy thủng không chứa được nước như đã phản ánh ở trên. Có như vậy mới hạn chế được tối đa các công trình “đắp chiếu” và tiền bạc của Nhà nước sau đầu tư mới không trở lên lãng phí. Nhất là với một tỉnh còn nghèo như Lai Châu, hiện vẫn còn khoảng 30% người dân nông thôn chưa được sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh như hiện nay.

TRẦN TUẤN

Tin nóng

Tin mới